Ipar Euskal Herriak gutti gora behera 250 000 biztanle ditu gaur egun, baina pentsa zezakeen bezala, hauetariko gutti ditugu euskaldunak. Ikasleen artean, %15.ak segitzen ditu bere ikasketak euskaraz.

1996.urtean SIADECO-k Euskararen egoerari buruz egindako txostenak, 3000 urteko hizkuntza zaharraren egoera larria dela azpimarratzen du.

212.400 biztanle kopurua kontutan hartuz, SIADECO-ren txostenak biztanlegoaren %26,4.ak euskara bakarrik erabiltzen duela azpimarratzen du, heldu baita 56.100 euskaldun, %68,5.ak Frantsesa mintzatzen duelarik, eta %5,2.a elebiduntzat jotzen den bitartean, eta pentsa zezakeen bezala, kostaldeko egoera barnekaldeko egoera baino larriagoa da.

Alta beldurgarriena ez da xifra horietan agertzen. Txostenaren emaitza Urteko Sailetan irakurtzen bada, geroa oso ilun agertzen da.

Inkestaren arabera gaur egun iparraldeko euskaldunen %69.ak 50 eta 65 urte baino gehiago du, bestalde 3 eta 24 arteko gazteen %17.ak bakarrik euskara erabiltzen duen bitartean.

Berriz ere agerian dugu iparraldean euskararen erakaskuntzaren egituren indartzea eta laguntzea beharrezkoa dela, bai hizkuntza ikasteko, eta bai bihar xoko guztietan euskara erabiltzeko.

Seaska Ipar Euskal Herriko Ikastolen federazioa da. Federazio hau Iparraldeko hiru probintzietako 19 Ikastolek, 2 Kolegioek eta Lizeo batek osatzen dute. Orotara 98-99 ikasurtean 1705 ikasle eta gutti gora behera 140 langile biltzen ditu. Azpimarratzekoa da ikasleen emendaketa %4.ekoa izan dela.

Baina emaitza horiek lortu aitzin Ikastolen ibilbidea gogorra izan da. Urte luzez inolako onarpen ofizialik gabe, ikastolako buraso, irakasle, eta ikasleek gogorki borrokatu behar izan dute dauden heinera iristeko.

Hainbat traba izanik ere Seaskak beti egin du aitzina, euskal haurren euskalduntzea eta heziketari so eginik. administrazioarekin lortutako lehen kontratua 1983.ko urriaren 14.an izenpetua izan zelarik hastapen bat bertzerik ez zen izan eta euskarazko irakaskuntzaren ezagupena urrun zegoen oraindik. 1993.ean berriz, Hezkunde Nazionalarekin izenpeturiko azken akordioarekin urrats garrantsitsua eman zen, akordio honen bidez irakaskuntz sarea erakunde publiko eta administrazioaren gain gelditu baita.

Ikastola ezagutua izateak, ikasleari estatuto berri bat eman dio: behingoz ikaslea ikasle gisa ekarriaizan da. Honek erran nahi du besteak beste, ikaslearen eskola-liburua kontutan hartua izanen dela azterketak pasatzerakoan. Emeki emeki eta urratsez urrats, eskola guztiak (hauen barnean ikastola egonik ) tratamentu berdina lortzearen bidean aurreratzen garela.

Baina maleruski akordio honek ez ditu Seaskaren arazo guztiak konpondu:

• Administrazioak ez du Seaskaren berezko egitura baten beharra ikusten eta ondorioz ematen duen laguntza ekonomikoa arrunt ttipia da. Seaskak bere gain hartu behar ditu beraz zerbitzu pedagogiko eta administratiboen kudeaketa osoa.
• Iparraldean ikastetxeen eraikuntza tokiko administrazioaren gain da. Horrek erran nahi du administrazioaren betebeharra dela ikastxeei, beharrezkoak dituzten lokalak ematea. Zentzu honetan aurrepausuak ematen badira ere, ikastolek arazo larriak izaten dituzte beren lokalak ukaiteko: Kanbon bigarren maila administrazioaren diru-laguntzarik gabe eraiki da. Barnekaldeko ikastolek arazo haundiak izaten dituzte herriko etxeetatik beharrezkoak dituzten lokalak ukaiteko.
• Iparraldean euskarak ez du estatuto ofizialik. Horrek erran nahi du Ikastolako ikasleek 15 urte luzez euskaraz ikasi ondoren, baxoa frantsesez pasatu behar dutela.

Hamasei urte pasatu dira SEASKAk bere lehen Bigarren Maila Kanbon ideki zuenetik.

Gaurko ikasleen gorakadak beste aterabide batzuen bilatzea bultzatu gaitu. Honela gaur egun bi Kolegio eta Lizeo ditugu.

Kanboko kolegioak 266 ikasle hartzen ditu bere gain, Ziburukoak aldiz 75 erran bezala. Bestalde Baionan kokaturiko Lizeoak 92 ikasle ditu, hauetariko 25.k baxua aurkeztuko dutelarik aurten.

Hau baita funtsean Bigarren Mailaren helburua; hots, euskaraz eskolatzea ikasleak baxoraino. Lorpenak bestalde, jarraitzeko nahikeria ematen digute.

Adibidez joan den 97-98 ikasturtearen bukaeran, 59 ikaslek BEPS-a aurkeztu zuten eta 48.k gainditu, erran nahi baitu %81.eko kausitze emaitza. Lizeoan aldiz 29.k baxua aurkeztu zuten eta 23.ek gainditu (%79).

Hala ere funtsezko iluntasun batzu agerian ditugu beti. Orain arte Herri Urrats-en irabaziak Kanboko Kolegioaren handitze eta eraikitze lagundu badu ere, Baionako Lizeoaren eta Ziburuko kolegioaren etorkizuna ez da batere finkatua.

Ziburun bi urteko alokatze kontratu bat badugu ere, ikasleen kopuruaren emendatzeak luzetasunerako aterabide finkoak lortzera bultzatzen gaitu. Ideia honi segituz, kolegio bat gure esku ukaiteko helburuarekin urritik goiti ANTXETA kanpainan airatu gara.