Webguneak duen potentzialitate handienetakoa, artxiboa da. Hitzetik Hortzera programak aurten beteko ditu 20 urte, eta beraz 80ko hamarkadako bertsolariak eta saioak berreskuratzeko aukera zabaltzen du webguneak. Historikoak atalean aurkituko ditugu saio gogoangarrienak, Lazkao Txikik ispilua eskutan kantatu zituenak, adibidez.

Bertsoen analisia ere egingo dute hainbat bertso kritikarik, eta bertsoen grabazioak eskatzeko aukera ere badago.

Ikusgai dagoen bideo bakoitza zenbat jendek ikusi duen agertzen da. Soziologia pixka bat egiteko balioko du datu horrek, internetez saioak ikusten dituztenek zein bertsolari dituzten gogoko aztertzeko, edo elkarrizketak eta erreportajeak zenbateraino jarraitzen diren jakiteko.

Bertsoak jarraitu nahi dituztenek, beste plaza bat gehiago dute orain interneten.

...ba, Eztitxu, zure artikulua eskertzeko, eta puntu batzuetan zehaztapen bat edo bi ekartzeko; dena den ez dute funtsean deus aldatzen zure analisian, zehazten baizik. Kitzikazank taldeak bigarren antzerkia du hau (2006an "Gaztetasunak erabiltzen nau" eman genuen). Hor dabiltzan jokolari gehienek antzerki hartan parte hartu zuten deia, eta zazpi horietarik batzuk eskola denboran tailer batzu segitu dituzte Donibane Garaziko lizeoan, Antton Lukuren eskuetan den antzerki tailerretan hain zuzen. Beste batzuek, deus. Kasu egin behar da belaunaldi espontaneo edo indigenismoaren magiaren gain ez emateari gure herri antzerkiarekilako harreman hori (ez dugu bigarren Xibero baten beharrik !). Aipatu nuen gazte guzien pasaia edo iniziazio horrek ongi funtzionatu du 1980 ingurua arte ( nire belaunaldia arte hots). Baina oraino funtzionatzen du han hemenka, 5 urtetarik talde berri bat sortzen baita han edo hemen. Hola da esplikatzen holako publiko jantzia eta ikasia izatea antzerkiak hemen gaindi. Ohidura bat bada, eta ondorioz exigentzia bat ere. Bertsolarien paperari buruz, uste dut behar den tokitik ibili zireztela Maialen eta biak, behin baino gehiagotan, egoerak eman ahalak edo gertakizunak baliatuz, antzerkia kontraz hartuz ere : "hauek egin opilik ez dugu janen" edo "zein likido hartu dute hauek" gogoan ditut oraindik (memoriaz egin transkripzioa). Dena den, esperientzia biziki polita izan da guretzat, eta zuentzat hala izan bada, gu bietan pozik !

mattin irigoien

Publikoa biribilean jartzen da eta aktoreek publiko artetik hitz egiten dute. Batzutan pertsonaia dira, eta bestetan euren ahotik hitz egiten duten pertsona. Eurak dira publikoaren eta fikzioaren arteko zubi, batzutan erabat diskurtso errealistak eta bestetan karikaturizatuak azaltzen dituztenak. Hegoaldean ez da horrelako antzerki-formato berezirik, ez egungo gaien horrelako gidoi kritikorik ikusten. Esan liteke bertso saioak direla Hegoaldean eguneroko gaien iritzi-kritika-satira egiteko formatua. Iparraldean, antzerkia ere bai. Ahozkotasunerako eta entzuteko beste kultura bat dutela sentitu dut, emanaldiak iraun dituen bi orduetan entzuleak adi adi jarraitu baitu landua bezain ironikoa den gidoia.

Herri antzerkia

Afalostean mahai-inguruan exeri gara antzerkian parte hartu dugunak eta inguruko lagunak. Ez, ez omen dira antzerki talde bat, ezta eskola batekoak ere. Nola egin duzu bat, orduan, gazte hauekin? Galdetu behar izan diot zuzenean Irigoieni, logikak gehiagorako ez dit eman eta. Bailara berekoak omen dira. Eta belaunaldiz belaunaldi nola transmititu den antzerkia kontatu digu ondoren. Iniziazio froga bat da antzerkia. Txikitatik ba omen dakite, egun bat iritsiko dela plazara irtengo direna. Eta dantzan dakienak dantza egingo du egun hartan. Bertsotan egiten duena, bertsolari izango da emanaldi horretan. Eta grazia aparta duena antzerkiko pertsonaia berezia izango da... "Loreak mendian..." antzezten duten 7tik gehienentzat lehen antzerkia omen da honakoa. Sinisteak lanak eman dizkigu, euren lana ikusita.

Joxe Anjel Irigaraik ez du Irigoienen zein Lukuren antzerkietara huts egiten, eta antzerki hauen ezaugarriak (goian aipatuak) aztertzen jardun da. Bertsolariek antzerki honen barruan zein funtzio bete behar duten edo zeri kantatu behar dioten ere galdetu digu. Arrazoi du. Ezer gutxi aportatuko diogu ideologiaz, hainbeste eduki eta hain atsegin ematen duen antzerkiari. Gai hauek surrealismora eramaten dituen antzerkia "desmontatzea", parodiari parodia egitea omen litzateke gure ekarpena. Hurrengorako (euren antzerkian berriro parte hartzeko zoririk banu) hartu dut ideia, baina oraindik nire buruak ez du ematen hori praktikan nola egin jakiteko. Ea hurrengo emanaldietako bertsolariek bide hau egiten asmatzen duten!

Hurrengo emanaldiak

Sei emanaldi dituzte lotuak (bi asteburu honetan egin dituzte), eta ez omen dute gehiago egiterik aurrikusten. Batzuen lanek eta besteen ikasketek ez diete taldea biltzea errazten. Hona hurrengo emanaldiak non diren. Ez galdu ikusteko aukera!

Otsail 22, ostirala Aiherran 9tan. Bertsolariak: Amets Arzallus  eta Jesus Mari Irazu.

Otsail 29, ostirala Usurbilen. Bertsolariak: Unai Agirre & Company.

Martxo 1, larunbata Baionan 9etan. Bertsolariak: Sustrai Colina, Kristine Txoperena eta Ekhi

Erramundegi

Martxo 2, igandea Saran 4etan. Bertsolariak: Jon Martin eta Patxi Iriart.

Aurtengorako berritasunak

"BertsoyouTV" moduko bat hartuko du webguneak, horrela, edonork grabatu duen saioa jarri ahal izango du zuzenean bertsoa.com-en. Eta aipatutako zuzeneko emankizunez gain, bertsolaritzari buruzko mahai-inguru sakonak egingo ditu webguneak.

Eguna, egun osoa

Iaz hasi eta aurten ere, goizetik entzun dira bertsoak Donostiyako kaleetan. Aurten iaz baino entzule gehiago izan da kaleetan, bertsolariek bi talde osatu zituzten eta bakoitzak 50 lagun inguru izan zituen jiran. Goizeko ekitaldi horrek, nire ustez, Bertso Egunari egun zentzua ematen dio, aretoko saio formalari kaleko saio espontaneo eta informala gehitzen dio. Polita litzateke urtetik urtera gero eta entzule eta bertsolari gehiago batzea, kalez kale kantatzeko ez baita aurrez izenik eman behar, okurritu ahala parte har dezakete kantuan bertaratutako bertsolariek. Afalostean kupeletan elkarri belarria jaten aritzen direnak, eguerditik publiko zabalxeago bati aritzea ederra litzateke. Indar eta ahalegin denak Kursaaleko areto eta sotoan zentratu beharrean, pixka bat zabaltzea alegia.

Lana beharra da, eta diskurtsoak eginagoak ditugu: "karrera profesionala edo etxea" lehenesteaz hitz egiten da, "lan merkatura" itzultzeaz, bazterrean geratzeaz... Bertsoa afizio, denborapasa da, ordea, niretzat, eta subkoszientea jokoz kanpo harrapatu dut, hautatu behar horretan.  "Txikia den artean ez naiz hara-hona ibiliko, nahikoa bada egunero lanera ateratzea" izan da lehen erreakzioa, besotan betiko heldunahia. "Hainbeste zor dizut" esan diot begiradarekin, eta hor harrapatu dut subkonszientea. "Nire zaletasuna baztertzea zor? Hiru urte barru: Zugatik ixildu nintzen kontatzea zor?". Pertsona bezala heldunahiak hartu dio gaina besoen heldunahiari. Eta irri maltzur batez esan diot aurrerantzean nire afizioak berarekin biziko ditudala, orain artean bezala. Ez dudala bertsoak entzun edo kantatzeko bera etxean utziko, berarekin egingo ditudala plan horiek, ahal den neurrian.

Bai, bai, badakit, hizketan ikasi orduko "ez" esango die bertso planei, bertsotatik kokoteraino aseta egongo da, bla, bla, bla... baina hori dena baino okerragoa izango da, bere izaerari uko egiten dion guraso bat izatea. Herriz herri dabiltzan ijitoek ez dute barraka ixten haur bat duten bakoitzero, eta egia esan espero dezakegun gauzarik onena horixe da, geure haurrek geure barrakari su ematea.

Helburu nagusi bat eramango dut: bertsotan ahalik eta ondoen egitea. Horretan nahiko lan izango dugu eta gainerako helburuetan itsutzeak merezi ez duelakoan nago. Hainbeste jenderen aurrean kantatzea zer den probatu ez dugunok gure burua situatzen izango dugu lana eta hori lortu eta lagun artean ari bagina bezala aritzea gustatuko litzaidake.   

Aurtengo Txapelketan zerk piztu dizu arreta?

Ez dakit. Txapelketa guztiak antzerakoak izaten direla pentsatzen dut. Txapelketaro entzuten dugu bertsokera berri bat, generazio berriak, publiko ezberdina... izaten direla. Litekeena da, baina oinarrian beretsuak dira nik ezagutu ditudan txapelketak eta beren aurrean orokorrean bertsolari edo entzuleek dugun jarrera.

Zein bertsolari gustatu zaizu eta zergatik?

Bertsolari bakar baten izena esatea ikaragarri kostatzen zait, bertsolari bakoitzak ditu bere doainak eta bakar batekin geratzea zaila da. Gainera, plazan entzuten ez den ezer txapelketan entzuten ez delakoan nago, ezer berezirik alegia. Txapelketak lehia delako du xarma.

Ahalik eta ni-en izatea da nire helburua. Askotan txapelketako ondo

egin behar horrek agarrotatu egiten gaitu, ez gara nahi bezain aske.

Duela lau urte orain baino errazago egiten nuen bertsotan, baina orain

baino gutxiago neukan esateko. Orain badakit nola egin nahi dudan

bertsotan, badakit zein den gustatzen zaidan umorea. Entzuleak nire

bertsoak ikustea nahi nuke.

Aurtengo txapelketan zerk deitu dizu arreta?

Maialen Lujanbiok. Ez nuke esango parte hartu ez duenik. Nik uste

Maialenek 2001ean bertsotan hautatu zuen bidea jo duela

bertsogintzaren parte handi batek onentzat. Bakarkako gaietan sumatu

da asko, gaitik hasita, doinuetatik segita, bertsolariak egiten

saiatu garenera arte. Agian eredua imitatzen saiatu gara inkonzienteki

eta horrek uniformizatu egin gaitu. Hala ere, izan dira beste eredu

batzuk hautatu dituztenak. Sumatzen dut, adibidez, bakarka 93ko

txapelketako bertsokera darabilenen bat, mende bat atzeragoko

bertsokerara arrimatu denen bat. Finalean eredu ezberdinak entzuteko

aukera izango da, ea zerbait berritzailea ere sumatzen dugun.

Zein bertsolari gustatu zaizu txapelketan, eta zergatik?

Gehien gustatu zaizkidanak Unai Agirre, Ainhoa Agirreazaldegi eta

Mantxi izan dira.

Agirrek bertsokera natural eta elegantea proposatu du; betikotasunean

oinarritutako filosofia oso bat proposatu du, baina betiko hitzak duen

zentzu txarri gabe. Ainhoaren kantaera oso femeninoa eta goxoa iruditu

zait. Faltan sumatuko dut ahots femenino bat finalean. Mantxik Zumaian

praktikan jarri zuen bertsokera txapelketan entzun dugun onenetakoa

iruditu zait. Txapelketak berak lehertu duen bertsolari bakarra,

berriz, Gaztelumendi iruditu zait. Finalean hazten jarraituko duela

susmatzen dut.