«Ohoinek oihanetan, lepotik aztaparrez lotu eta, erraiten dautzute: bizia ala moltsa? Halaber guk Euskaldunek behar ote dugu egun hautarik batez aditu, ohoinak baino areagokoak diren gaixtagin tzar batzuen ahotik: Bizia ala eskuara?» 

Hiriart-Urrutik, Hazparneko Joanesederra baserriko lanak eta fraide ikasketak tartekatu zituen, Michel Elizanburu Eskolako zuzendaria zen garaian. Aita Inozenzioren gisan, errepublikar onenak fruitu itxuraz eder, baina harrak joak zirela uste zutenetakoa, bere izkribuetan ez du inolako erreparorik erakusten errepublikazaleak epaitzeko unean, "bat gutxiago" idatziriko artikulua horren argigarri.

Hamairu urte zituelarik Larresoroko seminariora joan zen ikastera, hortik Baionara, eta bertan apaiztu zen. Larresoroko seminarioan irakasle aritu zen garaian (1882-1907), Eskualduna kazeta sortzen lagundu zuen, 1890erako aldizkariaren zuzendaria zen, postu horretatik molde berriak landu zituen euskal kazetaritzarako. Hiriart-Urruti kazetaria dugu gugana iritsi dena. Anitzen aburuz, lehen kazetari euskalduna izan genuen, sormen lanaren oinarrian euskara zutenetakoa. Jean Barbier eta Larrekoren lanek asko zor diote Hiriart-Urrutiren kazetamoldeari, 60. hamarkadan Herria zuzendu zuen Hiriart-Urruti gazteak ere, ez zuen zaharraren irakaspenik bazter utzi.

Eliza eta Errepublikaren arteko eztabaida ideologikoan sutsuki parte hartu zuen. Gobernuak Elizaren kontra ezarritako neurriak zirela eta, 1906ko abenduan, fraideek Larresoroko seminarioa utzi eta Beloken bilatu zuten babesa. Alta, urtebete eskas eman zuen Hiriart-Urrutik Ahurtiko abadian, Baionako kalonjea izendatu baitzuten. Eskualduna kazetaren zuzendaritza 1912an utzi zuen. Piarres Lafitte zenak, 70. hamarkadan bere artikuluen bilduma eskaini zigun.

Patxi Larrion