kronologia

1999

• Nafarroako Gobernuko Euskararen Kontseiluko 12 kidek dimititu egin zuten beren karguetatik, Nafarroako Gobernuak euskararen aurkako jarrera erakutsi zuelako.
• Juan Jose Ibarretxe lehendakariak eta Javier Delgado Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko presidenteak EAEko Justizia Administrazioan euskararen erabilera normaltzeko hitzarmena sinatu zuten.
• Zigortutako abokatuei babesa emateko sortu zen "Euskaldunontzat Justizia Ekimena" aurkeztu zuten Donostian apirilean. Ekimen honen helburuak, zigortutako abokatu eta euskaltzaleei elkartasuna adieraztea, isunak jaso zituzten abokatuentzat laguntza ekonomikoa eskatzea eta Justizia Administrazioan euskararen normalizazioak aurrera jarrai zezan eskatzea izango ziren.
• Euskara ikastearren, lau magistratu liberatu ziren estreinakoz.
• UEMAk, Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak eta ELA eta LAB sindikatuek, Hego Euskal Herriko osasun zerbitzuetako hizkuntza normalizazio plangintzaren oinarriak aurkeztu zituzten.
• Nafarroako Hauteskunde Batzordeak, Nafarroako eremu guztietan hautes paperak gazteleraz zein euskaraz jartzea onartu zuen.
• Europako Batzordeak 2,2 milioi euro bideratu zituen 1999an hizkuntza gutxituak babesteko.
• Espainiako Auzitegi Gorenak euskaraz funtzionatzea ilegala zela erabaki zuen. Honek Euskal Herriko Epaitegi Nagusiak emandako epaia deuseztatzen zuen eta UEMAren funtzionamendua legez kanpoko bihurtu.
• Lionel Jospinek Konstituzioa aldatzeko egindako eskaerari eta Eurokarta berresteari uko egin zion Jacques Chirac Frantziako lehendakariak.
• Euskal Herrian Euskaraz erakundeak euskara Euskal Herri osoko hizkuntza ofiziala izatea aldarrikatu zuen Iruñean urtarrilean egindako manifestazioan.

• Espainiako Barne Ministerioak martxan jarritako drogen aurkako kanpainako leloaren itzulpen txarrak polemika sortu zuen. "A tope sin drogas" gaztelaniazko leloa "Atsedenik ez drogarik gabe" itzuli zuten Gobernuko ordezkariek eta Eusko Jaurlaritzak kanpaina erretira zezan eskatu zion Ministerioari. EIZIEk itzulpen ikasketa unibertsitarioak lehenbailehen ezartzea eskatu zuen.
• A Coruñako epaitegi militar batek Bermeoko intsumiso baten aurkako epaiketa euskaraz egitea onartu zuen.
• PP alderdiak zuzentzen duen Arabako Gobernu berriak, Mikel Mintegi aurreko legegintzaldiko Kultura diputatuak sortutako euskara zerbitzua bertan behera uztea erabaki zuen. Gertakizun honen ondorio eta Arabako Aldundiak eta Gasteizko Udalak euskararekiko zuten jarrera salatzeko, milaka lagun bildu ziren Gasteizen abenduaren 11n "Arabarrok euskarari bai" lelopean.

• Nafarroa Behereko Donaixtin Manex Erdozainzi deituriko bigarren mailako zentru berria ireki zuten.
• Iparraldeko AEK-k protesta-ekitaldia egin zuen hainbat herritan. Departamenduak, Akitaniak eta Estatuak AEK irakaskuntza erakunde gisa ezagutzeko eta diru-laguntzak lortzeko eskakizuna egitea izan zen protesta honen xedea.
• Iparraldean postak euskararekiko zuen jarrera diskriminatzailea salatzeko asmoz, AEK-k, EHEk eta Gure Irratiak kanpaina bati ekin zioten, gutunazaletan "Postak euskarari tirrit!" leloa inprimatuz.
• Seaskako guraso eta irakasleek Baionako Inspekzio Akademikoa okupatu zuten maiatzean administrazioaren mesprezua eta axolagabekeria salatu asmoz.
• Itxaro Borda Seaskako lehendakari hautatu zuten abenduan.
• Ipar Euskal Herriko hainbat talde euskaltzalek auzapez eta zinegotziei zuzendutako kanpaina abiatu zuten abenduan. Aurrekontuen %1 euskarari ematea eta barnealdeko ikastolak urte baten buruan eraikitzea eskatu zuten honen bidez.
• Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluak "Lanordu bat euskararen alde" lelopeko ekimen berria aurkeztu zuen urtarrilean. Langileei eta enpresariei lanordu bati zegokion dirua eskatu zitzaien, Kontseiluak abian jarritako Plan Estrategikoa finantziatzeko.
• Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Euskal Kultur Erakundeak euskararen momentuko egoera ezagutzeko Euskal Herriko II. Inkesta Soziolinguistikoa burutu zuten.
• Oinarriak taldeak deituta, 50 lagun inguru bildu ziren Iruñeko Planetarioan Nafarroan euskararen lege berri bat egituratzeko egin beharreko ahalegina zehazteko asmoz. Bilera honetan, 1986ko Euskararen Legea ordezkatuko lukeen beste lege berri bat egin beharrean, hizkuntzaren legea diseinatzea planteatu zuten.
• Euskal Kulturaren Batzarrea (EKB) desegitea erabaki zuen elkarteko Batzorde Iraunkorrak. EKB sortu zenean zituen bi helburuak, euskalgintzako erakundeak koordinatu eta biltzeko gunea izatea, batetik, eta euskararentzat plangintza orokorra bultzatzea bestetik, jada beteak zirela estimatu zuten.
• Nafarroako Aranzadi argitaletxea Kanadako Thomson Corporation multinazionalak erosi zuen.
• 1999 urtean zehar argitaratutako liburuen artean: Daniel Landarten "Anaiaren azken hitzak", François Ailleten "Kaiku haiku", Patxi Zubizarretaren "Usoa, hegan etorritako neskatoa", Koldo Izagirreren "Agirre zaharraren kartzelaldi berriak", Unai Iturriagaren "Berandu da gelditzeko", Jon Gaztelumendiren "Haizea mindu gabe", Jose Luis Otamendiren "Euri kontuak", Juan Kruz Igerabideren "Botoi bat bezala", Joxan Sagastizabalen "Gerturik daukagu odola"...
• Hartzea Lopez Adanek eta Patricia Martinonek Gatuzain izeneko argitaletxea sortu zuten.
• Mixel Etxekopar, Maddi Oihenart eta Mixel Arotzek "Lurralde zilarra" diskoa plazaratu zuten; Oskorrik "Pub ibiltaria" bildumaren hirugarren alea; Txomin Larrondek "Harrapa airea"; Kukumiku taldeak "Arbasoak"; Caroline Philips-ek eta Mixel Ducauk "Zatoz gurekin"; Txomin Hegi, Maialen Estekahandi eta Frantxua Cousteau antzerkilariek eta Karlos Gimenez musikariak "Lur ezpalak"; Mikel Urdangarinek "Badira hiru aste"; Skalariak taldeak "Klub ska"; EH sukarra taldeak "sua urtzean"; Eneko Labegeriek "Nazio Berria"; Fermin Muguruzak "Brigadistak Sound System"; Erramun Martikorenak "Elorrietan loreak"...
• Elhuyarrek "Gizarte-Lanerako Hiztegia" plazaratu zuen liburu eta CD-ROM formatoan. UZEIk, berriz, "Ekonomia eta finantza" euskara-gaztelania hiztegia kaleratu zuen eta Deustuko Unibertsitateak "Euskararen hotsak" deituriko CD-ROMa.
• Bertsozale gazteek euren besta eguna ospatu zuten Baionan, ekainaren 10ean. Besteak beste, Xabier Silveira, Oihane Enbeita eta Amets Arzallus aritu ziren saio arautuan.
• Sendoa argitaletxeak Joxe Miel Iztueta Lazkao Txiki-ren gertaera eta txisteak bildu zituen "Gertaerak eta txisteak" liburuan.
• Xabier Amuriza bertsolariak Xalbadorren bat-bateko bertsoen antologia aurkeztu zuen Atharratzen martxoan: "Xalbador: bat-bateko mirakulua".
• Maskarada taldeak "Izarretako bitakora" antzeztu zuen, Koldo Ameztoik "Makilargi" ("Hitzabil" ipuin kontalarien festibal berriaren lehen emanaldia izan zen), Hika taldeak "Arrautza delikatuak", Ortzibarrek Mattin Irigoienen "Hautsi da kristala", Orratx! taldeak "Ordaindu? Bai zera!", Joxemari Karrerek "Mingain haragia" Iruñeko Antzerki Aroa deituriko jaialdian...
• Azaroan, Pierre Bordazarre Etxahun-Iruri zenaren heriotzaren 20. urtemuga gogoratzeko asmoz, beronek idatziriko azken obra, "Iparragirre" pastorala, taularatu zuten Urdiñarben.
• Pier Paul Berzaitz abeslari eta musikari muskilditarrak sortutako "Euskal Spiritu" ikuskizuna taularatu zen Zuberoan.
• Jose Inazio Ansorenak idatzitako ipuinaren inguruko "Kattalin txiki" ikuskizuna estreinatu zuten Euskadiko Orkestra sinfonikoak, Txotxongilo taldeak eta Loinaz Jauregik.

• Antton Olariaga Usurbilgo irudigileak marrazkigintzan, ilustraziogintzan eta kartelgintzan egindako lanak bildu zituzten Donostiako Koldo Mitxelena kulturgunean zabalduriko erakusketan. Bilbon, berriz, Andres Nagelen margo eta eskulturak erakutsi ziren. Iruñean Jose Luis Zumeta, Tony Grady eta Nelson Villalobok Picassoren "guernica" obran oinarrituz egindako lanen erakusketa zabaldu zuten udan.
• Euskaltzaindiak Andres Iñigo Ariztegi nafarra euskaltzain oso izendatu zuen otsailean Baionan egindako batzarrean. Federiko krutwigen lekua hartu zuen.
• Euskara Elkarte eta Herri Aldizkarien Topaguneak bere bigarren batzar nagusia egin zuen Durangon apirilean. Kultur Errota gehiago indartzea eta Nafarroa eta Iparraldera ere zabaltzea planteatu zuten.

• AEK-k Aizu! aldizkari berritua aurkeztu zuen azaroan. Egitura, eduki eta aurpegi berriarekin, hilero AEK-ko ikasleei doan bidaltzeko erabakia hartu zuten.
• Gara egunkariak zero zenbakia aurkeztu zuen urtarrilaren bian. Hamar mila inguru akziodun eta 1.200 milioi pezeta bildu zituzten proiektu berrirako, Mertxe Aizpurua zuzendariak eta EKHE editorialeko kontseilari ordezkariak jakinarazi zuenenez.

• Zabalik Correo Taldearen euskarazko astekariaren lehen alea argitaratu zen azaroaren hondarrean. Nerea Azurmendi izendatu zuten egunkari itxurako argitalpen honen zuzendari.
• Argia aldizkariak bere bertsio elektronikoa jarri zuen Interneten. Bestalde, Iñaki Uriak Euskaldunon Egunkaria-ren webgunea aurkeztu zuen Renoko Aste Nagusiaren barruan, uztailean.
• Ekainaren 19an Euskarazko Herri Telebisten lehen bilkura egin zuten Oiartzungo Pagoarten.
• Elhuyarrek Microsoft enpresaren Office 2000 osatzen duten Microsoft Word, Excel eta Outlook programak euskaratu zituen.
• Telefonica, EITB, EHU eta UZEI erakundeek elkarlanean eratutako euskarazko boz ezagutzailea aurkeztu zuten Bilbon azaroan.
• Eibar.org elkarteak Aurki Interneteko euskara hutsezko lehen bilatzailea jarri zuen martxan: http://www.eibar.org/aurki.
• Hil ziren:
  
  - Jose Antonio Loidi idazle eta botikari errenteriarra. "Amabost egun Urgain'en" lehen polizi nobela idatzi zuen eta euskaraz mintzatzen zen lehen detektibea asmatu zuen.
  - Bernardo Estornes Lasa idazle, historialari eta ohorezko euskaltzaina.
  - Pat Bieter Estatu Batuetako Idahoko euskal komunitateko eragile nagusienetakoa, auto-istripu baten ondorioz.
  - Juan Mari Segües aktore donostiarra. Donostiako antzoki publikoaren programatzaile eta Orain taldearen sortzaileetako bat izan zen.
  - Iñaki Eizmendi Basarri bertsolari eta kazetaria.

1999, Donibane Garazi - Kontrabaxua isildu da | 1999, Tutera - Denbora galduaren bila

Otsoen isiltasuna, Hasier Etxeberria | Antton Luku: «Espontaneitate handiko garaia da» | Euskara larri dabil, Gotzon Garate | Carlos Zabala: «Euskal Herrian ez dago zine industria sortzeko borondaterik»