kronologia

1997

• HBko Mahai Nazionala kartzelaratu egin zuten, ETAri babesa ematearen akusaziopean.
• A. Erkizia eta J. Etxabe abokatuek, beren bezeroen defentsa euskaraz eta itzulpenik gabe egin nahi eta ezinean, epaiketa uztea erabaki zuten.
• Urko Aiartza, Luis Barinagarrementeria eta Iban Ortiz abokatuek babes-helegitea aurkeztu zuten Espainiako Auzitegi Konstituzionalean, beren bezero euskaldunak aldi bereko itzulpenarekin defendatzea onartu ez zutelarik, defentsari «uko» egin ziotela deliberatu baitzuen auzitegiak.

• Aldibereko itzulpen zerbitzua onartzen ez duten abokatu euskaldunei desobedientzia delitua leporatuko dietela ohartarazi zuen Donostiako Entzutegi Probintzialak ekainean.
• Ekainaren 23an EAEko ordezko epaile eta magistratuak hautatzeko lehiaketan euskararen ezagupena baloratuko ez dela zioen sententzia ezagutarazi zuen Auzitegi Gorenak.
• Botere Judizialaren Lege Organikoak zioenaren kontra, euskarazko agiriak gaztelaniara derrigor itzultzeko agindua eman zuen EAEko Auzitegi Gorenak. Itzulpen beharrik gabe, euskarazko agiriek balio eta efikazia osoa dutela dio Lege Organikoak.
• Barañaingo Udalak sei lanpostu betetzeko euskara jakitea ezinbestekotzat jotzen zuela eta, lanpostu publikoetan euskara eskatzea legearen aurkakoa zela zioen epaia kaleratu zuen Nafarroako Administrazio Arazoetako Auzitegiak.
• Euskarak Euskal Herriko Justizia Administrazioetan pairatzen duen egoera larria normaltzeko asmoz, Abokatu Euskaldunen Sindikatua osatu zen azaroaren 26an.
• Azaroan EHEko sei kide epaitu nahi izan zituzten Bergaran, gaztelania hutsezko epaiketa moztearen akusaziopean. Sei kideok beren aurkako epaiketa ere eten egin zuten, euskaldunek euskarazko justizia izateko duten eskubidea aldarrikatu ostean. Azaroaren 18an beste horrenbeste egin zuen Alfontso Sanz EHEko kideak Gasteizen.

• Hizkuntzen Itunak Frantziako Konstituzioa urratzen zuela adierazi zuen Estatu Kontseiluak. Jean Haritxelhar Euskaltzaindiko lehendakariak eta Euskal Konfederazioko Jean Louis Hariñordokik Konstituzioa aldatzeko eskatu zieten Lamassoure eta Bayrou ministroei. Arazo honen kariaz, Euskara Legez elkartea sortu zen Baionan. Mila eguneko epea eman zion Frantziako Gobernuari Konstituzioa aldatzeko eta, horrela, euskararen ofizialtasuna lortzeko.
• Iparraldeko bankuek euskara erabil zezaten kanpaina egin zuten Seaskak, EHEk eta Euskal Konfederazioak.
• Angeluzain, Baionako Abertzaleen Batasuna, EHE eta Gazteriak taldeek auto karabana batez RN-10 zeharkatu eta "Euskaraz" zioten afixak itsatsi zituzten bide-seinaleetan.
• Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseilua sortu zen abenduaren 6an Durangon. Euskal Herriko 49 elkarte eta erakunde eta 100.000 lagun ordezkatzen zituen denera.

• Mauleko Eperra Ikastolako ikasgelen egoera tamalgarria ikusirik, Habia elkarteak Sohütan ikastola berria eraikitzeko kanpainari heldu zion urtarrilean. Ekainaren 30ean estreinatu zen eraikin berria. Ez zen Ipar Euskal Herriko bakarra izan: Angeluko haurrek ere ikastola berria lortu zuten urrian.

• Marcel Monlong Baigorriko auzapez eta kontseilari nagusiak «Seaska terroristen haztegia» zela adierazi zuen Paueko Kontseilu Nagusian. Horrekin konforme ez eta haurrak «ikastola politizatu eta estremista» horietara eramaten zituzten gurasoen izenak argitaratu zituen udaleko aldizkarian.
• Europako Batasuneko Hezkuntza Batzordeak Euskal Herriko Ikastolen Elkartearen "Story Projects" eleaniztasun proiektua subentzionatu zuen.
• D ereduaren alde lan egiteko Sortzen izeneko guraso-elkartea jaio zen Iruñean.
• Seaskak protestaldia egin zuen maiatzaren 6an Baionan, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko ibilmoldea salatzeko eta 1994an sinatutakoak bete zezan eskatzeko.

• Ohakoak euskarazko Ipar Euskal Herriko lehen haurtzaindegia zabaldu zen Miarritzen.
• Protestan ekin zion urteari AEK-k: urtarrilaren 24an Nafarroako Gobernuaren «jokaera ukatzaile eta baztertzailea» salatu eta euskararen eskubideak aldarrikatu zituen, legez eman beharko litzaiokeena baino 7 milioi pezeta gutxiago jaso baitzituen. Euskal Autonomi Erkidegoko administrazioari dagokionez, maiatzaren 23an lortu zuten euskalduntze-alfabetatze erakundeak eta Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak 1997rako akordioa. Hitzarmenaren arabera, AEK-k 481 milioi pezeta jasoko zituen.
• Baionako AEK-ko gau eskolak egoitza egokiaren behar gorria agertu zion Herriko Etxeari. Gainera, jarrera ezkorra salatzeko modu gisa, Kokorika Saria eman zioten Jean Grenet auzapezari.
• Basauriko AEK-ko euskaltegia inauguratu zuten otsailaren 15ean. 500 ikaslerentzat prestaturiko zentro hau Euskal Herriko garrantzitsuenetarikoa bilakatu zen.
• Hamargarren Korrikak marka guztiak apurtu zituen. Aita Villasante omendu zeneko edizio hau martxoaren 23an abiatu zen Arantzazutik eta Joan Mari Torrealdaik idatziriko mezua eraman zuen Bilboraino. 2.150 kilometro egin zituen guztira.

• Espainiako komunikabide batek AEK kriminaldu nahi izan zuen abenduan, euskaltegi batean «Bahitzailearen jokoan» aritu zirelako. "Hitzetik hortzera 7" liburuko ariketa hau Biblioteca de Recursos Didácticos Alhambra etxeak 1986an argitaraturiko "Expresión Oral" liburutik hartuta zegoela azaldu zuen AEK-k eta egunkariaren jokabide zikina salatu zuen.
• Andres Urrutiak Alfonso Irigoienek utzitako lekua hartu zuen Euskaltzaindian.

• Lengoaiarako Euskal Ikergune Aniztuna sortu zen, euskararen prozesamendua lantzeko helburuz.
• Fernando Mikelarena historialariak eta Patxi Larretxea soziologoak Nafarroako euskararen galerari buruzko azterketaren emaitzak aurkeztu zituzten UEUn.
• Koldo Zuazo EHUko irakasle eta doktoreak Nafarroako euskalkien mapa aurkeztu zuen Iruñean UEUk antolatutako dialektologia jardunaldietan. Euskal Herriko euskalkien behin-behineko sailkapena ere aurkeztu zuen.
• Gure Irratia, Xiberoko Botza eta Irulegi irratiak, Euskal Irratiak deitu egitura sortzea onartu zuten aho batez apirilaren 25ean. Urrian lau orduko albiste, emankizun edo saio komunak zabalduko zituztela iragarri zuten.
• Zenbat Gara elkarteak sortu eta Kafe Antzokian kokatutako Bilbo Hiria Irratiak etengabeko emisioari heldu zion maiatzean.
• HBk batetik eta EAk, IUk eta CDNk bestetik, Iruñean banatuko ziren bi irrati-lizentziatatik bat irrati euskaldun batentzat izatea proposatu zioten Nafarroako Gobernuari. UPNk uko egin zion mozioari, lizentzia berriak irrati komertzialentzako direla eta Iruñean euskarazko irrati komertziala bidera-garria ez dela argudiatuz. PSN-PSOEk erregionalistekin bat egin zuten.
• Egunkariak eta Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak diru-laguntzarako aurreakordioa adostu zuten. Hiru urtez igo gabe egondako diru-laguntza publikoa 140 milioi pezetan finkatu zen.
• Sud Ouest egunkarien taldeak La semaine astekariko kapitalaren gehiengoa erosi zuen.
• Euskal Telebistako langile batzordeak satelite bidezko Galeusca katean euskarak toki sinbolikorik ere ez zuela salatu zuen. ETBko zuzendaritzak gezurtatu egin zuen salaketa.
• "Goenkale"-ren 500. atala eman zuten martxoaren 7an. Azterketen arabera, Pausokak ekoiztutako telesaila arrakastatsua, telebista aurrean ziren euskaldunetatik %30k ikusten zuten.

• Baigorriko Aldudarrak elkarteak sorturiko telebista eta Canal Bilbao emititzen hasi ziren.
• Uztailean Bertsozale Elkartearekin lortutako akordioari esker eta lau urteko etenaldiaren ondoren, ETB "Hitzetik hortzera" saioa emititzen hasi zen azaroan.
• ETBk, Euskal Kulturaren Aldeko Sindikatuak eta Frantziako Telebistako Talde Teknikoak Ipar Euskal Herrian Euskal Telebistaren kaptaziorako 27 errepikagailu jartzeko akordioa adostu zuten.
• ETBk telebistarako ekoiztutako lehen film luzea estreinatu zen: Ivan Belastegik idatzi eta zuzenduriko "Agur, Olentzero, agur".

• Argitaratutako hainbat liburu: Koldo Izagirreren "Non dago Basque's Harbour", Ur apalategiren "Gauak eta hiriak", Harkaitz Canoren "Telefono kaiolatua", Joseba Sarrionandiaren "Hitzen ondoeza", Ibon Sarasolaren "Euskal Hiztegia", Piarres Xarritonen "Euskara-Frantsesa" hiztegia, Joan Mari Torrealdairen "Euskal Kultura gaur. Liburuaren mundua"...
• "Euskal Kultura eta Multimedia" izeneko eztabaida antolatu zuen Kulturlan taldeak eta Begi Multimedia lantegiak, Donibane-Lohizuneko Olano gunean, otsailean.
• Joxemi Zumalabe Fundazioa sortu zen. Herri mugimenduek behar dituzten zerbitzuak eskaintzea jarri zuten helburu.

• Euskal Kultur Erakundeak "Euskararen hatsa" erakusketa antolatu zuen abuztuan.
• Jalgi Internet teknologian oinarritutako komunikazio-zerbitzaria aurkeztu zuten Zamudioko Parke Teknologikoan azaroaren 25ean.
• Ttanttaka taldearen "El florido pensil" antzezlanak Ercilla saria jaso zuen. Estreinatu zutenetik euskaraz, katalanez eta gazteleraz 300 saio baino gehiago egin zituzten.

• Reina Sofia Museoak Picassoren "Guernica" Guggenheim Museora ekartzeari ezezkoa eman zion. Obraren egoera hauskorra jarri zuen arrazoitzat.
• Jorge Oteiza Fundazioa aurkeztu zuten jendaurrean.
• Nafarroako 36. Bertsolari Txapelketa Xabier Silveira gazteak irabazi zuen.

• Euzkitze, Enbeita, Telleria eta Peñagarikanok uko egin zioten Euskal Herriko Txapelketa Nagusian parte hartzeari. Donostiako Anoetako Belodromoan jokatutako finalean Andoni Egañak jantzi zuen txapela. Bigarren postua Sebastian Lizasorentzat izan zen eta Unai Iturriagarentzat hirugarrena.

• Gotaiñe-Iribarnen "Xiru" jaialdia antolatu zuten martxoan. Mixel Etxekopare, Beñat Axiari eta Joxan Artze izan ziren, besteak beste, "Harria eta Herria" deitu VIII. jaialdi honetan.
• Robert Delcoix-ek Baiona-Euskal Kosta Erregioko Orkestra zuzendariak bere kargua utzi zuen musikariekin zituen arazoak zirela-eta.
• Gabriel Arestiren poemak hari nagusitzat dituen Juan Cordero konpositorearen "Euskadi" obra sinfonikoa estreinatu zuten, Euskal Herriko Unibertsitateko Abesbatza eta Bilboko Orkestra Sinfonikoak.
• Tapia eta Letura Band taldeak despedida kontzertua egin zuen Bilboko Kafe Antzokian, azaroan.

• Argitaratutako hainbat disko: Hiru Truku taldearen "Mendebaldeko euskal kantuak", Larrua Truk-en "Aurpegi biren jabe", Deabruak Teilatuetan taldearen "Zein da zein?", "Oskorri & the pub ibiltaria", Joxe Ripiau taldearen "Karpe Diem", "Alaitz eta Maider", Maixa eta Ixiar bikotearen "Mantalgorri", Gariren "Eguzki berritan zaude", "Anari"
• Euskadiko baleta entsegu lokaletatik bota zuten urtarrilean, alokairua ordaintzen ez zuelako. Zazpi milioi pezeta (350 mila libera) zor zituen.
• Euskal Koreografo Berrien lehen erakusketa egin zuten Gasteizen, Lasarte-Orian eta Bilbon.
• Juan Antonio Urbeltzen "Kondhairan" dantza-ikuskari berria estreinatu zuten Bilboko Arriaga Antzokian ekainaren 28an. Lan berri hau Argia dantza-taldeak eta Koldo Ameztoi ipuin-kontalariak taularatu zuten.
• Mizel Theretek eta Johanna Etxeberrik "Hiru dantza" izeneko ikuskizun berria estreinatu zuten Miarritzen, Maitialdia jaialdiaren VII. ekitaldiaren baitan.
• Eremu Urriko Hizkuntzen Zinemaldiaren antolatzaileek 1997ko ekitaldia bertan behera uztea erabaki zuten. Azpiegitura eta aurrekontu arazoak aipatu zituzten.
• Hil ziren:
  
  - Daniel Txopitea eta Flores Kaperotxipi pintoreak.
  - Jose Mari Azpiroz euskaltzain urgazle leitzarra.
  - Karlos Santamaria zientzialari eta humanista euskaltzalea.
  - Mattin Carrere Arbonako apeza, eliza munduan, euskal kulturan eta politika arloan lan handia egin zuen euskaltzalea.
  - Jean Louis Maitia, euskal kulturaren bultzatzaile eta euskararen eragilea.
  
  - Marc Legasse, idazle eta historialari anarkista.
  - Maria Dolores Agirre, idazle eta itzultzaile errezildarra.
  - Mariano Estornes Lasa idazle izabarra.
  - Jose Maria Gonzalez Bastida, Easo abesbatzako zuzendari izandakoa.
  - Manuel Turrillas konpositore nafarra.
  - Manuel Tuñon de Lara EHUko irakaslea.

1997, Bilbo - E la nave va

Txomin Hegiri elkarrizketa | Guggenheim eta ikuskarien politika | Motxila bete harri | Iñaki Zabaletari elkarrizketa