1996

kronologia

1996

UEMAk III. Jardunaldiak antolatu zituen Leitzan, "Udalerriak bizirik" lelopean. EAJko udaletako ordezkariak ez ziren joan UEMA kutsu politikoa hartzen ari omen zelako.
Nafarroako Gobernuak Euskara Batzordea sortu zuen martxoan.
Funtzionarioen euskalduntze plan berria Ertzaintza eta Osakidetzara ere iritsiko zela agindu zuen Mari Karmen Garmendiak. Bost urteko epean 1.000 funtzionario inguru euskalduntzea aurreikusten zen.
Presoen hizkuntz eskubideen aldeko astebeteko gose-greba egin zuten 15 kidek Donostiako Artzain Onaren katedralean, kartzeletan «euskara errepresio tresna gisa» erabiltzen zutela salatzeko.
Euskal Batasunak antolaturik, "Euskara, batasun, nortasun eta oraikotasun sortzaile" leloa eztabaidatu zuten euskal alorreko hainbat ordezkarik. Bertan bildutako kide guztiak bat etorri ziren euskararen ofizialtasunaren behar gorria azpimarratzean.
EHEk mediku euskaldunak exijitzeko kanpaina egin zuen. Osasunaren arloan bizi den egoera «latza eta lotsagarria» dela salatu zuten, sendagile askorekin ezin baita euskaraz egin. Ez zen euskararen aldeko kanpaina bakarra izan: EKBk "Eman euskarari berea" deiturikoa bultzatu zuen eta Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hezkuntza sailek "Ahoz aho belaunez belaun" lelopekoa, euskararen transmisioak bizirik irauteak duen garrantziaz ohartarazteko.
EKBk euskal hiztunek jasaten duten baztertzea eraman zuen Nazio Batuen Erakundera apirilean. 64 diskriminazio-kasu aurkeztu zituzten adibide gisa.
Iruñeko udalak euskara diskriminatu egiten duela salatu zuen Ortzadar dantza-taldeak, udalaren diru-laguntza jasotzen duten dantzaldien propaganda gaztelaniaz bakarrik egin daitekeela dioen klausula batengatik.
Euskal Herriko euskara-elkarteen bilguneak eraketa-biltzarra egin zuen Durangon.
Anuntxi Aranak euskarazko tesia aurkeztu zuen, Baionako Fakultateko lehena.
Euskara eta Euskal Kultura bultzatzea helburu duen Amalur elkartea sortu zen Baionan, Gurien Bai elkartea Iurretan eta Doike elkartea Baztanen; Deba Garaian, berriz, Euskalan elkartea, lan-munduan euskararen erabilera bultzatu eta normalizatzeko.
Euskal Herriko Farmazilari Euskaldunen Elkartea sortu zen.
AEK, IKA Oinarriak eta EKB erakundeek deiturik manifestazioa egin zen ekainean Iruñean, euskalduntze-alfabetatzeari dagokionez, Nafarroako Gobernuaren borondate eza salatzeko.
Eskola Maparen kontrako protestak nabarmendu ziren urtarrilean. EKB eta EHE erakundeek A eta B ereduak mantentzea ikusten zuten, batez ere, desegoki. Halaber, Bizkaiko Gurasoen Elkarteek antolatuta, eta EILAS, LAB, CCOO eta UGT sindikatuek lagunduta, Eskola Maparen aurkako manifestazioa egin zuten Bilbon. EHNE sindikatua ere kexu azaldu zen, herri nekazariak kontuan hartzen ez zirela argudiatuz. Herri txikietako eskoletako ordezkariek Eskola Mapa «hiriaren ikuspegitik egina» zegoela gehitu zuten. A ereduan ikasten zuten ikasleen gurasoek, berriz, beren seme-alabak baztertu egiten zirela. Urtarrilaren 30ean Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako Eskola mapa behin betiko onartu zuen Eusko Jaurlaritzak.
Nafarroan ere ez ziren batere konforme Eskola Maparekin. Sortzen plataformak euskal irakaskuntzaren bereizgarriak kontuan hartu ez izana salatu zuen.
Partaide kooperatibak irakaskuntza publikotik at zeuden 49 ikastola bildu zituen, berauen gestio enpresarialaz arduratzeko helburuaz.
Iruñeko Axular udal ikastolako guraso eta haurrek bizikleta-martxa egin zuten martxoan, Txantrea auzoan Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza D ereduan irakatsiko lukeen institutua eskatzeko.
Maiatzaren 19an Herri Urrats Ttipia egin zuten Pariseko Euskal Etxean.
Geurea Ikastola taldeak (Beasaingo ikastolak publiko izaera hartu ostean, sare pribatuaren aldekoek sortutako elkarteak) ikastola berria eraiki zuen Beasainen.
Joseba Jaka zenak abiatutakoari jarraikiz, Euskalgintza Elkarlanean fundazioa sortu zen.
Mondragon Eskola Politeknikoak, Oñatiko Enpresa Eskola Teknikoak eta Eskoriatzako Irakasle Eskolak Mondragon Unibertsitatea sortu zuten.
Nafarroako Unibertsitate Publikoko Hizkuntza Normalizaziorako Batzordeak dimisioa aurkeztu zuen bere lana kontuan hartzen ez zelako. Euskara Batzordeak aurkeztutako proposamen guztiak bota zizkion atzera errektoreak.
Ikasle Abertzaleak-ek NUPeko departamentuak okupatu zituen irakasle euskaldunak eskatzeko.
Enrike Lopezek 34 egun egin zituen gose-greban, EHUko irakasle kaleratuen aferaz protesta egiteko. Gero Antton Azkargortak hartu zion erreleboa.
Soraluzen Pil Pilean herri-aldizkaria sortu zen, Basaurin Bost Axola hilabetekaria, Usurbilen Noaua! hamabostekaria eta Lezon, Orratx!.
Euskalkom euskal prentsari buruzko jardunaldiak antolatu zituzten maiatzean. Euskal prentsaren diagnostikoa egitea eta euskarazko prentsako agenteen arteko elkarlana bultzatzea izan zen Donostiako jardunaldi hauen helburu nagusia.
Xirrixtazaleak elkarteak Kometa aldizkariaren lehen zenbakia plazaratu zuen urrian. Xirrixta-ren haritik jarraituz, 8tik 14ra bitarteko gaztetxoei zuzendutako aldizkaria zen.
Lapurdum linguistika, literatura eta giza-zientzien inguruko euskarazko aldizkaria aurkeztu zuten Baionan abenduaren 16an.
El periodico de Alava egunkariak lehen zenbakia plazaratu zuen abenduan.
OTB Oarso Telebista eta Canal Gasteiz telebistak sortu ziren.
ETBren Iparraldeko lehen errepika-gailu ofiziala inauguratu zuten Kanbon.
Galeuzca satelite bidezko telebista aurkeztu zuten Buenos Airesen. Euskal Telebista, Galizia eta Kataluniako telebisten elkarlanari esker burutu zen proiektua.
Euskadi Irratiak EITBren Miramongo egoitza eta sistema berriak estreinatu zituen.
Garikoitz Berasaluze, Harkaitz Cano eta Iñigo Iruretagoiena Lubaki bandako kide ohiek, poesia, musika eta bideoa batzen zituen "Bi itzal. Sua eta odola hitzaren intifadetan" ikuskaria estreinatu zuten Errenterian.
Europa Press agentzia euskarazko albisteak eskaintzen hasi zen uztailean.
Y Bertsozale Elkarteak barnetegia eratu zuen, bertsolarien artean bizkaieraren erabilera indartzeko. Xabier Amurizak prestatu zuen ikastaroko ikas-materiala.
Ttipi-Ttapa aldizkaria Internet sarean sartu eta orrialdea zabaldu zuen irailean. Euskarazko lehen komunikabidea dugu web gisa argitaratua.
Entzun! euskara hutsezko musika-aldizkaria sortu zen.
Iñaki Alberdik Munduko Akordeoi Lehiaketa irabazi zuen Moskun.
Peio Zabalettek eta Jon Casenavek idatzitako "Ilargi Xendera" euskarazko opera taularatu zen Baionan.
Arrosan Euskal Herria Zuzenean musika-jaialdia egin zen hiru egunez. Musika folklorikoa, rocka eta soinu afrikarrak nagusitu ziren.
Y Oskorrik mende laurdena ospatu zuen Getxoko Folk Jaialdian.
Sorotan Bele, BAP! eta Negu Gorriak taldeek agur esan zuten.
Berdantzaki talde gasteiztarrak Gabriel Arestiren "Nire aitaren etxea" poeman oinarritutako dantzaldia prestatu zuen urtarrilean.
Aurtzaka dantza-taldeak "Dantza berriak, doinu berriei jarriak" ikuskizuna eskaini zuen azaroan.
Euskadiko Antzoki Sareak 55 milioi pezeta banatu zituen 23 antzerki talderen artean. Diru-kopuruaren %73, gazteleraz bakarrik aritzen ziren bederatzi taldek jaso zuten.
Nafarroako Antzerki Eskolak eta Iruñeko Udalak antzerkiarekin zerikusia duten ekitaldiak euskaraz egin ahal izateko hitzarmena sinatu zuten.
Euskal Antzerki Talde Amateurren Elkartea aurkeztu zuten Diman. Afizionatua izateaz gain, euskaraz aritzea eskatzen zitzaien kideei.
Ttanttaka taldeak Azpeitiko Euskal Antzerki Topaketetako saria irabazi zuen "El florido pensil" lanari esker.
Mutrikun Juan Pison Pagoaga Juan de Landa aktorea omendu zuten. Besteak beste, Buster Keaton, Greta Garbo eta Luchino Viscontirekin lan egin zuen.
Zinea Euskaraz-ek "Rainbow", "A close shave" eta "Ratty" filmak bikoiztu zituen zine-areto komertzialetan pantailaratzeko. Banatzaile handiek, ordea, beraien filmak euskaratu ahal izateko eskaerari ezezkoa eman zioten.
Txillidaren proiektuak eztabaida piztu zuen Kanariar uharteetan. Tindaya mendia hustea eta honen barruan arte-gune bat sortzea zen hasierako asmoa baina zenbait geologo, ekologista eta arkeologo kontra jarri zitzaizkion.
Bilboko Guggenheim Fundazioak Picassoren "Guernica" Bilbora ekartzea eskatu zion Reina Sofia zentroari. Josu Bergara Bizkaiko diputatu nagusia ere Esperanza Agirre Espainiako Kultura ministroarekin bildu zen gauza bera eskatzeko
Hil ziren:
- Jose Antonio Arkotxa Atxukale antzerkigile eta euskaltzain urgazle mutrikuarra.
- Marcelin Hegiapal, pastoraletako errejenta.
- Alejandro Aldekoa Aranburu txistularia.
- Jean Battitt Etxeberri euskaltzain urgazlea.

- Joseba Jaka Elkar eta Zabaltzen enpresetako gerentea.
- Juan Angel Etxebarria idazlea.
- Karmelo Iturria idazle eta musikaria.

- Martin Ugarte Azurmendi Saletxe idazlea.
- Estanislao de Aranzadi, Aranzadi argitaldariaren zuzendaria.
- Imanol Zaldua idazlea.

- Enrike Jorda Euskadiko Orkestra Sinfonikoko lehen zuzendaria.
- Pierrot Xerberro Lohidoi kantari zuberotarra.
- Karmelo Zubizarreta Karmel aldizkariaren zuzendari izandakoa.
- Alfonso Irigoien euskaltzaina.
- Xabier Azurmendi poeta, historialari eta ikerlaria.

1996, Zarautz - Eremuak

Gure Mendea