kronologia

1995

• ETAk Gregorio Ordoñez PPko parlamentario eta Donostiako zinegotzia hil zuen.
• Mari Karmen Garmendia Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu berriak Funtzionarioen Euskalduntze Plana egokitu behar izan zuen, otsaileko azterketetan %54ak ez baitzuen zegokion hizkuntz profila erdietsi. Piztutako eztabaida baretu nahian, inor kaleratzeko asmorik ez zegoela adierazi ondoren, kontsentsua eskatu zuen euskaldundu ez ziren funtzionarioen arazoa konpontzeko.
• Toubon Kultura ministroak, Frantziak Eremu Urriko Hizkuntzen Europako Ituna ez zuela sinatuko jakinarazi zion Europako Bulegoari.
• Euskararen aurkako erasoak salatzeko manifestazioak egin ziren urtarrilean Gasteizen. EHEk eta HBk euskararen kontrako frontea osatu izana leporatu zieten PSE-EE, PP eta UA alderdiei. Kultura eta Unibertsitate arloetatik Tolerantzia eta Elebitasunaren Aldeko Agiria heldu zen otsailean. Hilabete beranduago, Geu Gasteiz elkarteak euskararen idatzizko erabilera bermatzeko plana eratu eta aurkeztu zuen, "Bada garaia. Gurekin euskaraz!" lemapean.
• Metroaren enpresak euskararik erabiltzen ez zuela salatu zuten Bilboko euskaltzaleek. Bestalde, Zenbat Gara kultur elkarteak euskarazko lehen kafe-antzokia jarri zuen Bizkaiko hiriburuan.

• Euskal Kultura sostengatzeko sortu berri zen Herrien Arteko elkarteak biltzar nagusia egin zuen Urruñan. Euskararen aldeko hainbat ekintza aurkeztu zituen.
• Bermeoko Udalerri Euskaldunen Festan UEMA bultzatzeko konpromezua hartu zuten EAJ, HB eta EA alderdiek eta Eusko Jaurlaritzak.

• Nafarroako Gobernuak euskalduntze-alfabetatze arloko diru-partidak murriztu egin zituen. AEK eta IKA erakundeek eta Oinarriak plataformak UPNren helduen euskalduntzea arautzeko planik eza salatu zuten.
• AEK-k Bentaberri izeneko barnetegia zabaldu zuen Bizkaiko Foruan eta Urtats izeneko euskaltegi berria Bilboko Irala auzoan. Bestalde, Eusko Jaurlaritzarekin hitzartutako 1.250 milioi pezetatik 351 milioi jaso zituen abenduan.
• Frantziako gobernuak Euskaltzaindiaren ofizialtasuna onetsi zuen otsailean. Apirilean, berriz, estuasun ekonomikoa samurtzeko moduko akordioa lortu zuen Hego Euskal Herriko erakunde publikoekin. 154 milioi pezetako diru-laguntzaz gain, 65 milioiko zorra kitatuko zitzaiola agindu zitzaion akademiari.
• UZEI eta Elhuyar erakundeek Windows-erako Word 6.0 programaren euskarazko bertsioa aurkeztu zuten uztailean. Eusko Jaurlaritzaren babesean egin zen itzulpena.

• Seaska, Ikas-Bi eta Irakaskuntza Katolikoko kideak Kanbon bildurik, Brevet eta Baxoa azterketak euskaraz egin ahal izateko eskaria luzatu zioten Frantziako Hezkuntza Ministerioari.
• Azpeita, Azkoitia eta Zestoa aldeko Izarraizpe ikastolako kideak, konponezinez, banatu egin ziren eta pribatuaren aldekoek ikastetxe berria sortu zuten. Bilboko Gobela ikastolan ere beste horrenbeste gertatu zen. Beasainen, berriz, ikastola sare pribatuan geratzearen aldeko ikasle, irakasle eta gurasoek itxita aurkitu zuten egoitza eta elizak utzitako hiru lokaletara eraman behar izan zituzten haurrak ikasturte hasieran.
• Maila ez unibertsitarioan ari diren irakasleentzat, Hik Hasi pedagogia-aldizkaria sortu zen.

• Bergarako UNEDeko langileek kritika gogorrak egin zizkioten zentroa kudeatzen zuen patronatuari eta Euskara Departamentua ixtearen aurka agertu ziren.
• Pello Salaburu EHUko errektore hautatu zuten urrian eta Antonio Perez Prados NUPeko errektore.
• Ipar Euskal Herriko Ikasleen Elkarteak bi hilabeteko ekinaldia burutu zuen Iparraldeko unibertsitatearen eskakizunaz.
• Nikolas Xamardok hasitakoari segida emanez, Jose Ramon Etxebarria irakasle kaleratuak gose greba egin zuen hamabost egunez.
• Akitaniako Komisio Iraunkorrak 550.000 liberako diru-laguntza eman zion Euskal Kultur Erakundeari.
• Telepolis jardunaldiak antolatu zituzten Donostiako Koldo Mitxelena Kulturgunean.
• Nafarroako Aurrezki Kutxak Leizarragaren "Testamendu Berria" erosi zuen Londresko Christie's-eko enkantean. 343 milioi pezeta pagatu zituen.
• Pizkundea eta Deiadar erakundeek Euskal Konfederakundea osatzeko biltzarra egin zuten Kanbon. Jean Louis Laka bertsolaria hautatu zuten lehendakariari.
• 35.000 euskaltzale bildu ziren EEBBetako Boisen, Euskal Asteburua deiturikoan.
• Korrikaren 9. edizioak Mikel Laboa omendu zuen.

• Euskal Idazleen Elkarteak Lubaki Bandak prestaturiko 1996rako literatur egutegia aurkeztu zuen irailean.

• Euskarazko entziklopedia orokorren urtea izan zen 1995. Urtarrilean "Lur Hiztegi Entziklopedikoa" aurkeztu zuten egileek. Klaudio Harluxet Fundazioaren "Euskal Hiztegi entziklopedikoa" abenduan heldu zen, Egunkaria-ren eskutik eta atalka.
• Argitaratutako hainbat liburu: Joseba Etxarriren "Euskaldunon Amerika", Arantxa Iturberen "Lehenago zen berandu", Koldo Izagirreren "Ez duk erraza, konpai", Jose Luis Otamendiren "Lur bat zure minari", Juan Garziaren "Fadoa Coimbran", Patxi Zabaletaren "Badena dena da"...
• Euskaldunon Egunkariak itxura eta mamia berritu zituen.
• Paperzaleak elkarteak Ostiela! aldizkaria plazaratu zuen.

• Radio 5-Navarra irratiak euskarazko emanaldiak eten egin zituen «informazio-erritmoa hausten zuelako».
• Amatiñok utzi ostean, Iñaki Zarraoak hartu zuen ETBko zuzendaritza.
• Zabale anaiek Trikiti Pieza Berrien Txapelketa irabazi zuten, Alazne Oiartzabal oiartzuarrak Espainiako Akordeoi Sariketa eta Mungiako Pi L.T. taldeak Euskadi Gazteak antolatutako Bosgarren Maketa Lehiaketa.

• Carmelo Bernaola konpositoreak Antxon Zubikarairen lanean oinarrituriko "Euskadi" kantata aurkeztu zuen Sabino Arana Fundazioan.
• Pedro Iturralde Faltzesko jazzlariari omenaldia eskaini zitzaion Tuteran, Nafarroako Jaialdien egitarauaren baitan.

• Negu Gorriak taldeak eta Esan Ozenki diskoetxeak, "Hitz Egin" musika-jaialdia antolatu zuten Oiartzunen, "Ustelkeria" kantuaren aferan jaso zuten epaiaren aurka eta zigorra ekonomikoki estali ahal izateko. Bost bertsolari, bi kantari eta hamabost talde aritu ziren aurreikuspen guztiak gainditu ziren kontzertu hartan.
• Argitaratutako hainbat disko: Mixel Bedaxagarren "Otea lili denean", Andoni Egañaren "Tximeletak sabelean", Parabellum taldearen "Txarriboda", "Gozategi", Zazpi Eskale taldearen "Bertso berriak pobreziari jarriak", Negu Gorriak taldearen "Ideia zabaldu", "Tapia eta Leturia Band", "Dut", Bittor Aiaperen "Gaztea naiz, eta zer!", Jon eta Aitor Sarasuaren "Fauna txiki bat bertso berritan", Xabier Montoiaren "Beti oporretan"...
• Oldarra taldeak "Arranoa" koreografia aurkeztu zuen Xiru-6 jaialdian Gotañen.
• Philippe Oihanburu dantzariak zuzendutako talde desberdinetako 200 dantzari talde bakar batean bildu eta dantza emanaldiak eskaini zituzten Miarritzen.
• Lazkao Txikiri omenaldi beroa eskaini zitzaion Lazkaon urtarrilean. Bertsolari Elkarteak ez zuen parte hartu omenaldian, "Hitzetik hortzera" saioa zela eta, ETBrekin zituen arazoengatik.
• Estitxu Arozenak eskuratu zuen Nafarroako Bertsolari Txapelketako sari nagusia, aitarekin lehiatu ondoren. Estitxu eta Manolo Arozenaz gain, Bitor Elizagoien, Jexux Arzallus, Amaia Telletxea, Mixel Aire, Alkar eta Xabier Silveira aritu ziren Leitzako finaleko saioan.

• Joanito Dorronsorok "Bertso doinutegia", hamabost urteko lanaren fruitua plazaratu zuen.
• Maialen Lujanbiok eta Jon Maiak "Bertso berriak beharrari jarriak" ikuskizuna aurkeztu zuten Basaurin.
• 300 haur inguru bildu ziren Hendaian, Bertso Lagunak elkarteak antolaturiko Bertso Txiki Egunean, ekainean.
• Juanba Berasategik eta Eduardo Elosegik "Fernando Amezketarra" marrazki bizidunen seriea egin zuten.

• Donostiako Kultura eta Euskara patronatuek Zazpiki zinemagintzari buruzko euskarazko aldizkaria sortu zuten.
• Euskal Herriko Gidoigileen Elkarte Profesionala sortu zuen.
• Baionako Euskal Museoak eta EKEk euskal bizimoduari buruzko erakusketa zabaldu zuten Baionan.
• Rafael Moneo nafarrak Donostiako Kursaalerako egin proiektuaren aurka, Gran Kursaal Hiritar Plataforma eratu zuten Donostian. Eusko Jaurlaritzak ere proiektua uztea erabaki zuen azaroan. Hala ere, 1.500 milioi pezetako diru-laguntza eman zion proiektuari.
• Martxoan bi pertsona atxilotu zituzten Zarautzen Oteizaren lau eskultura faltsutu izanaren akusaziopean. "Cajas vacias" obraren kopia atzeman zuten Madrilen.
• Arte deituriko Euskal Herriko lehen arte-supermerkatua ireki zuten Bilbon.
• Hil ziren:
  
  - Gabriel Ramos Uranga pintore eta grabatugile bilbotarra.
  - Karmen Larunbe koreografo eta dantzari nafarra.
  
  - Julio Caro Baroja antropologo, idazle eta historialaria.
  - Faustino Azpiazu Sakabi trikitilaria.
  - Carlos Villagran eta Arturo Delgado argazkilariak.
  
  - Primi Erostarbe pandero-jole eta irrintzilaria.
  - Gabriel Lertxundi musikagile ziburutarra. Fraile beneditarra, mezarako kantu askoren egilea. euskal Herrian herriz herri kantuak biltzen jardun ondoren, 1947an euskal kantuaren izaera azaltzen zuen "Kantikak" liburua argitaratu zuen.
  

1995, Arrokiaga - Agirreren seme-alabak

Jean Haritxelharri elkarrizketa | Julen Kaltzadari elkarrizketa | Kontxu Odriozolari elkarrizketa | Martin Ugalderi elkarrizketa | Xanpuni elkarrizketa