kronologia

1994

• 1994ko maiatzean Frantziako Asanbladak onartu berri zuen Toubon legeak euskaltzaleen kezkak piztu zituen, frantsesaren defentsarako egindako legetzat ez ezik, hizkuntza gutxituen aurkako erasotzat hartu baitzuten. Jacques Toubon ministroaren proposamenak frantsesa derrigorrezkotzat arautzen zuen ekitaldi, argitalpen edo idatzi publiko guztietarako.
• Xuxen deituriko euskarazko lehen zuzentzaile ortografikoa aurkeztu zuten Donostian. Programa UZEI, Hizkia eta Informatika Fakultateko Ixa taldearen arteko lanaren fruitua da.
• Juan Mari Mendizabal AEK-ko ordezkariak eta Joseba Arregi Kultura Sailburuak AEK eta HABEren arteko akordio historikoa sinatu zuten Bilbon.

• Eusko Jaurlaritzako Gobernu Kontseiluak HABEko euskaltegiak ixtea erabaki zuen. Fernando Buesa sozialistak irakaskuntza publikorik nahi ez izatea leporatu zion EAJri.
• IKAk helduak euskalduntzeko "Etxetik plazara" gehigarri didaktikoa plazaratu zuen.
• Herriko Etxeak eraikitako ikastola berria estreinatu zen Hendaian.
• Iparraldeko Erakasleak deituriko elkarteak euskarazko irakasleak prestatzeko eskola eskatu zuen prentsaurrean Baionan.
• Urtea hastearekin batera, sare publikoan sartu ez ziren ikastoletako 87 gela diru-laguntzarik gabe utzi zituen Gasteizko gobernuak. Neurriak, Errioxako zentroak kaltetu zituen bereziki. Halaber, EAEko 57 ikastolen publifikazio-dekretuak onartu zituen. Gobernuak 2.500 milioi pezetako zorra hartu zuen bere gain.
• Uztailean, eztabaida luze baten ondoren sare pribatuko ikastolen finantzabideari buruzko akordioa lortu zuten Lehendakaritzak eta Hezkuntza Sailak, hots, EAJ eta PSE-EEk. Ikastolen Elkarteak ere ontzat eman zuen akordioa.
• UEMAk "Udalerri euskaldunak: oraina eta geroa" jardunaldiak antolatu zituen otsailean.
• Bermeo hogeita bigarren udalerri euskalduna bilakatu zen abenduan.
• Euskararen Jardunaldien karietara Baionan bildutako elkarteek Deiadar kolektiboak sorturiko Euskararen Agiria hitzarmena sinatu zuten.
• Europako Legebiltzarrak gutxien zabalduta dauden hizkuntzentzat babes juridikoa eta diru-laguntzak lortzea helburu duen "Killilea txostena" onartu zuten. Horren arabera, 100 hizkuntzatik gora daude Europan, eta 50 milioi pertsona bere estatuan ofiziala ez den hizkuntza batean mintzo dira.
• EHUko Arte Ederretako ikasleek protestaldia egin zuten Eusko Jaurlaritzaren egoitzaren aurrean. Irakasle euskaldunen kontratazioa eskatzen zuten.

• Unibertsitatea Euskalduntzeko Plataforma eratu zuten.
• Eusko Ikaskuntzak hizkuntzaren kalitateari buruzko jardunaldiak antolatu zituen Bilbon.
• Mari Karmen Garmendiak zuzentzen zuen HPIN departamentuaren eta Luis Mari Bandresen ardurapeko EAJko kultura batzordearen alde jartzea leporatu zion Joseba Arregik Ardanza lehendakariari. Euskal kulturaren mundutik zenbaitek -Kultur Kezkari buruz- berari eraso egiten zioten bitartean, Mari Karmen Garmendia haiekin hizketan aritzea ere salatzen zuen gutunean, bera gaiztoa eta Mari Karmen zintzoa izatearen irudi zabalduarekiko mina agertuz. Gutuna filtratu zenerako, ordea, Arregik arazoak konponduta zeudela eta lehendakariaren konfidantza osoa zuela adierazi zuen.
• Euskal Kultur Bidea, euskal kultura sustatu eta erakusteko Pariseko etxea itxi egin zuten diru faltaz.
• Azaroan, hizkuntz eskakizuna lortu ez zutela eta, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako administrazioko 646 funtzionariok lan-postua galdu eta euren lekualdatzea iragarri zen istilu artean. Eman berri ziren datuen arabera, lau urteetan 7.860 hizkuntz eskakizun bete ziren.
• Nafarroako eta Ipar Euskal Herriko euskarazko irratiek topaketak egin zituzten azaroan. Xorroxin, Euskalerria, Aralar, Irati, Karrape, Irulegi eta Xiberoko Botza irratiko ordezkariek parte hartu zuten.
• Euskadi Gaztearen gaztelaniazko irratsaioak desagertu eta Donostiako eta Bilboko emisorek bat egin zuten.
• Nafarroako Legebiltzarrak, Eusko Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Administrazio Zentralak EITB Nafarroan ofizialki jasotzeko akordiorako bideak zabaldu zituzten martxoan. Urrian, ordea, Nafarroako Gobernuak ETBren seinalea hartzeko erabakia atzeratzea deliberatu zuen, arrazoi politikoak argudiatu ostean.
• Jose Mari Oterminek "Hitzetik hortzera" bertsolaritzari buruzko saioa mozteko agindua eman zuen. Bat-bateko etenak sumindura sortu zuen: HBk eta EAk zentsura salatu zuten eta Gazte Abertzaleak eta Jarrai gazte-erakundeek ETBren manipulazioa gogor kritikatu zuten.
• Iñaki Zarraoa EITBko zuzendariak milioi bat pezetako gainsoldata jaso zuela aitortu zuen Joseba Arregik Eusko Legebiltzarrean.
• Pausoka ekoiztetxea eta ETB "Goenkale" telesaila filmatzen hasi ziren ekainean.

• Argazkilarien II. Biltzarra, Donibane-Garazin. Profesionalen erakusketan 30 obra ikusi ahal izan ziren eta lehiaketako lehen saria Pierre Chaleon angeluarrak eraman zuen.
• Euskal Idazleen Elkarteak Euskal Herriko Lehen Poesia Eguna antolatu zuen Donostiako Trinitate plazan.

• Bilintx liburudendak Euskal Herriko lehen megadenda zabaldu zuen Donostian.
• Argitaratutako hainbat liburu: Joxean Sagastizabalen "Kutsidazu bidea Ixabel", Anjel Lertxundiren "Otto Pette", Itxaro Bordaren "Bakean ützi arte", Martin Ugalderen "Pedrotxo", Edorta Jimenezen "Azken fusila", Juan Luis Zabalaren "Sakoneta", Patxi Zabaletaren "Ukoreka"...
• Euskadiko Orkestra Sinfonikoak "Orkestra eta biolinerako kontzertua" estreinatu zuen Gasteizko Principal antzokian.
• Abenduan, Igor Elorza eta Unai Iturriaga bertsolariek eta Txapel Okerrak musika boskoteak Zazpi Eskale izeneko bertso eta musika ikuskizuna aurkeztu zuten Durangon eta Aitor eta Jon Sarasuak "Fauna txiki bat bertso berritan" ikuskizuna.

• Gontzal Mendibilen zuzendaritzapean "Olentzaro" musika-antzerki emanaldia eskaini zuten Bilbon eta Joxan Artzek "Mundua gizonarentzat egina da, baina ez gizona munduarentzat" ikuskizuna, Donostian.
• Bixente Martinez, Ruper Ordorika eta Joseba Tapiak Hiru Truku taldea sortu zuten.
• Argitaratutako diskoen artean: Su ta Gar taldearen "Munstro Hilak", Imanol eta Zabaletaren "Gaueko errondea", "Anje Duhalderen "Su gainean dantzan", Aitor eta Jon Sarasuaren "Fauna txiki bat bertso berritan", Juan Carlos Perezen "Atlantic River", Bap! taldearen "Lehertzeko garaia", Hor Konpon taldearen "Gizaki standar 7534 zenbakiduna", Beti Mugan taldearen "Oreka desorekan", Zaramaren "Binilo bala", Mikel Markezen "Oroitzapenak oparitzen ditut"...
• Egan plaza-taldea bitan banatzearen ondorioz, Trabuko eta Egan Berri sortu ziren.
• Donaixti-Ibarrekoek "San Mixel Garikoitz" pastorala eskaini zuten.
• Euskarazko antzerkia bultzatu nahian, Maskarada taldeak "Bilbon Antzerkia Euskaraz" ekitaldia antolatu zuen. "Logalea zeukan ekilibristaren kasua" eta "Monstruo sakratuak" obrak eskaini zituen.

• Bergarako Musika Eskolak Victor Hugoren "Miserableak" lanaren euskarazko bertsioa eskaini zuen Eibarko 17. Nazioarteko Antzerki Jaialdian.
• Bederen 1 taldeak Ramon Agirreren "Errenta" obra estreinatu zuen Ordizian, In Fragantik David Mamet-en "Oleanna" Azpeitiko Antzerki Topaketan eta Maskaradak Oscar Wilderen "Ernesto izatearen garrantzia".

• Mixel Theret-ek zuzenduriko Ekarle Baletak "Ozkak pikondo enborretan" obra estreinatu zuen Baionan.
• 200 dantzari bildu ziren Ezpeletan "Herri Dantzari" egunean.

• ETB eta Sogedasa enpresa banatzailearen ekimenez, "Alargunaren Gailurra" filma eskaini zen Euskal Herriko zine-aretoetan. Lehen aldia zen atzerriko film bat euskaraz pantailaratzen zela.
• Eneko Olasagasti eta Carlos Zabalak zuzendutako "Maité" film arrakastatsua, kubatarrekin batera produzitua, estreinatu zen urrian.

• Elhuyarrek "Ezagutu Gipuzkoa" euskaraz eginiko lehen CD-ROMa aurkeztu zuen.
• Baionako Euskaraz Bizi elkarteak BAM euskara hutsezko aldizkariaren lehen zenbakia plazaratu zuen urrian.
• Herrietako aldizkariak euskal prentsaren adarrik inportanteena bilakatu ziren: 40tik gora aldizkari zirela euskara hutsezko aldizkariak 40tik gora zirela eta guztien artean 300.000 irakurle biltzen zituztela zioten datuek.
• PSE-EEk publizitate instituzionalaren alorrean Egunkaria-rekiko zegoen boikota altxatzea erabaki zuen apirilean, EAJ gobernukidearekiko arazoak sortuta ere. Handik bi hilabetera heldu zen Euskaldunon Egunkariako ordezkarien eta Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailaren arteko elkarlanerako hitzarmena.

• EHUko bost irakasle kaleratuek, kanpusean sartzea debekatu zitzaien arren, Ostalaritza eskolako sukalderaino sartzea lortu zuten otsailean, "Errepresiorik ez" zioen pankarta zeramatela.
• Maiatzean fiskaltzak sei urte eta sei hilabeteko zigorra eskatu zuen EHUko irakasle kaleratuentzat, Gizarte eta Informazio Zientzia fakultatean egindako itxialdiak ekarri zituen istiluengatik. Unibertsitateko buruek Nikolas Xamardo bere postutik bi urtez kentzea erabaki zuten, irakasle kaleratuei emandako laguntzagatik.
• Ekoizpenetan inbertsioak egitea helburu zuen Euskal Media desagertu eta Euskal Ikus-entzunezko Institutuaren Fundazioa sortu zen.
• Eremuak 94 deituriko Eremu Urriko Hizkuntzen Zinemaldia antolatu zuten Zarautzen.

• Hil ziren:
  
  - Jon Bilbao bibliografo eta irakaslea.
  
  - Justo Garate Arriola mediku bergararra, erbesteko euskal kulturaren bultzatzaile handia.
  
  - Pedro Diez de Ulzurrun mediku euskaltzalea, "Principe de Viana" aldizkariaren sortzailea.
  
  - Joxe Mari Goikoetxea, Elkar argitaletxeko musika-arduraduna.
  
  - Teodoro Hernandorena bertsolaritza-sustatzaile zizurkildarra.

1994, Bilbo - Liluraren indarra

Joseba Arregiri elkarrizketa | Erramun Baxoki elkarrizketa | Xabier Kintanari elkarrizketa | Esteban Larrañagari elkarrizketa | Atxagarenekoak | Pello Salabururi elkarrizketa | Alberto Schommer-i elkarrizketa