kronologia

1993

• Nekane San Miguel Tolosako epaitegiko epaile titularrak, euskarazko lehen bi sententziak erredaktatu zituen 1993ko otsailean.
• Ezpeletako Herriko Etxean EHEk proposaturiko "Euskaldunei euskaraz" hitzarmena sinatu zuten 32 elkartetako ordezkariek.
• Euskara bultzatzeko hainbat elkarte sortu ziren, besteak beste: Ttiki-Ttaka, Arabako Errioxan; Dobera, Hernanin; Ai Geala, Beasainen.

• HABEk AEK-ko 363 ikasle utzi zituen diru-laguntzarik gabe eta Nafarroako Gobernuak beste 642 ikasle. Gainera, Joseba Arregi Kultura Sailburuak AEK-k homologazio prozesuari 1984an uko eginez "trena galdu" zuela adierazi zuen urrian, euskaltegi libreak dirulaguntzarik gabe uzteko erabakia, hizkuntz politikaren arabera, krisiak eragindakoa zela arrazoituz. Erramun Osa Bizkaiko AEK-ko buruak Joseba Arregi «euskalgintzaren oztopo nagusienetakotzat» jo zuen.
• Otsailean, kontsentsua lor zedin egindako saioek huts egin ostean, Eusko Legebiltzarrak Euskal Eskola Publikoaren Legea onartu zuen EAJ, PSOE eta EEren botoekin, eta hiru hilabeteko epea eman zitzaien ikastolei sare publikoa edo pribatua aukera zezaten.
• Nafarroako Diputazioko Marmari, Estatuko Administrazioko Adaka eta Telefonicako Ozenki taldeek euskara ikasteko aukerarik gabe gelditu izana salatu zuten.
• Argia Ikastolaren Lagunen Elkartea sortu zuten Tuteran, ikastolari sostengu ekonomikoa eman eta giro egokia lortu asmoz.

• Seaskak buruzagitza berria aukeratu zuen. Jean Louis Maitiak kargu nagusia utzi eta Filipe Goietxek hartu zuen.
• Ilargi Zubiriren Ikastxip, euskara ordenadorez eta bakarka ikasteko programa aurkeztu zuen urtarrilean Didaktikerrek.
• Korrika 8-k Martin Ugalde omendu zuen.

• Aezkoa bailarako Irati irrati libreak bere lehen saioa emititu zuen urtarrilean.

• Maiatzek Literatur Solasaldiak antolatu zituen Baionako Bil Txokon ekainean. Xarritonek, Beltzak eta Patziku Perurenak literaturaren azken 25 urteetako aldakuntzak aztertu zituzten.

• Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu zituen Bernardo Estornes Lasa, Jean Baptiste Etxeberri, Karlos Santamaria, Martin Ugalde eta Augustin Zubikarai. Xabier Kintana, berriz, euskaltzain oso hautatu zuten.

• EHUk baliorik gabe utzi zituen Kazetaritza Fakultateko 500 ikasleen ekaineko azterketak, erakunde akademiko honetatik kaleratutako irakasleek zuzendu zituztelako. Ikasle, irakasle eta EHUko Gobernu Batzordearen arteko tentsioak azken muturreraino heldu ziren Azkargorta eta Xamardo irakasle kaleratuek gose grebari ekin ziotenean. Istilu gogorren ostean eta mobilizazioak jada baretzen ari zirela, EHUko Gobernu batzordeak onartu egin zituen ekaineko azterketak.
• Jean Pierre Destrade Hiriburu eskualdeko kontseilariak unibertsitate autonomoa eskatu zuen Pirinio Atlantiarretako Departamentuko Kontseilu Nagusiaren bileran.
• Joxerra Garziak Patri Urkizuren erreleboa hartu zuen Idazleen Elkarteko lehendakaritzan.
• Argitaratutako hainbat liburu: Mikel Lasaren "Memory Dump", Jokin Urainen "Adlotse", Bostak Bat taldearen "Europa hiztegia", Andolin Eguzkitzaren "Mila urte igaro eta ura bere bidean", Bernardo Atxagaren "Gizona bere bakardadean", Philippe Oihanbururen "Miarritzetik Tbilisira Rion barrena", Asisko Urmenetaren "Erraondo", Rosa Miren Pagolaren "Euskal fonetika Nafarroan", Elhuyarren "Hiztegi Entziklopedikoa"...
• Andoni Egañak irabazi zuen azaroan Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa Nagusia. Euzkitze, Lizaso, Iturriaga, Sorozabal, Enbeita eta Haritz Lopategi lehiatu ziren finalean. Jon Sarasuak uko egin zion txapelketan parte hartzeari eta Aitor Sarasuak jardun zuen bere ordez.
• Euskal Herriko Bertsolari Elkarteak Bertsolamintza deituriko jardunaldiak antolatu zituen Donostian eta Zestoan. Bertsolaritzaren geroari buruzko hausnarketen topaleku izan asmoz sortu zen Bertsolamintza eta hizlari lanetan, besteak beste, Joxerra Garzia, Jon Sarasua, Antton Kazabon, Pello Esnal, Luis Baraiazarra eta Andoni Egaña aritu ziren.
• Bertsolari Egunean Alfonso Irigoien eta Santiago Onaindia omendu zituzten.

• Bertsolarien Elkarteak, azken aldiko bertsolaritzaren booma aipatzen zelarik, eta "Hitzetik hortzera" programak zuen arrakasta ikusita, inkesta eskatu zion Siadeco enpresari. Azterketaren emaitzaren arabera, %78 bertsozale dira.
• Zuberotarrek abenduaren 30ean ETB-1en seinalea jaso zuten lehendabizikoz.
• Nafarroako Parlamentuak baietza eman zion Nafarroan ETB ikusteari. UPN alderdiak bakarrik eman zuen mozioaren kontrako botoa. Bestalde, EITBk ordezkaritza ofiziala jarri zuten Baionan.
• Markinan Gauzi Ok Au aldizkaria sortu zuten, Donostian Irutxulo, Garesen Murugarren, Durangaldean Eraz, Arabako Errioxan Ttiki-Ttaka eta Urretxu-Zumarragan Otamotz. HEDAk, berriz, Irati izeneko aldizkari elebiduna plazaratu zuen Iruñean.

• Sei herri-aldizkarik (Arrasate Press, Aretxagazeta, Berrigara, Elgoibarren, Eraz eta ...eta Kitto!) koordinakundea sortu zuten.
• Jose Migel Barandiaranek 1946 urtean sortu zuen Ikuska aldizkaria plazaratzen hasi ziren berriro Saran.
• Berrogeita bi kazetari eta irakaslek "Komunikabideetako askatasun eta aniztasunaren aldeko manifestua" plazaratu zuten Bilbon.

• Ikusentzunezko Ikasketa eta Ekoizpen Zentroak Euskal Herriko lehen bikoizketa eskola zabaldu zuen maiatzean.
• Paxkal Bourgoin komikigileak "Sara" bere lehen obra aurkeztu zuen Marrazkirri erakusketan. Haize Berria elkarteak antolatutako laugarren edizio hau Oztibarreko Izuran egin zen.
• Ainhoa Arteta sopranoak National Council Audition izeneko lehiaketa irabazi zuen New Yorken.
• Francisco Escudero konpositoreak Jose Migel Barandiaranen ipuin mitikoetan oinarritutako sinfonia berria sortu zuen Gipuzkoako Abesbatzen Elkartearen enkarguz.
• Sabino Arana Fundazioak Bosniarrak laguntzeko antolatutako "Alakiketan" euskal dantza festibalak 3.000 lagun inguru bildu zituen.
• Anje Duhalde kantariari ez zioten kontraturik berritu Herriz Herri zirkuituan, 1993ko urrian ekitaldi batean polizien eskuetan eta torturatuta hil ziren Gurutze Iantzi eta Xabier Kalparsoro gogoan izan zituelako. Bizkaiko Foru Aldundiko Tomas Uribetxebarriaren erabaki honek hautsak harrotu zuen.

• Euskal Kultur Erakundearen babesean II Herri Uzta Jaialdia burutu zen Uztaritzen. Hiru egunez, usadiozko musika eta kantuak entzun ahal izan ziren.
• Galindo Guardia Zibilaren koronelak auzitara eraman zuen Negu Gorriak taldea "Ustelkeria" kantuagatik. 15 milioi pezeta eskatu zituen.
• Hertzainak taldeak bere azken kontzertua eskaini zuen urtarrilean Donostian.

• Argitaratutako hainbat disko: Bap!-en "Zuria beltzez", Eganen "Queen omenduz", "Ruper Ordorika eta Mugalaris", Gontzan Mendibilen "Iparragirre hegalaria" disko bikoitza, Negu Gorriak taldearen "Borreroak baditu milaka aurpegi", Ama Say taldearen "Ikusi ditut umeak kalean ametsak akatzen", Erramun Martikorenaren "Olerkarien oihartzuna", Anje Duhalderen "Su gainean dantzan", "Sorotan Bele", Txakun taldearen "Zapatak ari ziren", Joxan Goikoetxea eta Juan Mari Beltranen "Egurraren orpotik dator", Bizkar Hezurra taldearen "Informazio pozoindua", "Exkixu"...
• Donostiako Zinemaldiko Zabaltegi sailean Arantxa Lazkanoren "Urte ilunak" filma estreinatu zen.
• Hil ziren:
  - Joxe Migel Iztueta Lazkao Txiki bertsolaria.
  - Estitxu Robles Arangiz kantaria.
  
  - Eusebio Erkiaga idazlea.
  
  - Timoteo de Urrengoetxea.
  - Nikanor Zabaleta harpa-jolea.
  - Joxemi Zumalabe, kultur eragilea, Argia aldizkariko partaidea. Euskaldunon Egunkaria-ren eragilea, bertako Administrazio Kontseiluko kontseilari ordezkaria izan zen hil bitartean.
  - Andres Irujo Ollo Ekin argitaletxearen sortzailea eta euskal kulturaren eragilea Amerikan.
  - Andoni Urrestarazu Umandi idazle arabarra. Araian sortu zen. 17 urte zituela euskara ikasi eta euskara-irakasle jardun zuen Gasteizen. Euskara ikasteko gramatika liburuak dira bere lanik esanguratsuenak.