kronologia

1992

• Iruñeko kaleen izenak euskaraz ere agertzeko erabakia hartu zuten Udalak eta Nafarroako Gobernuak.
• RPR alderdia Iparraldeko ikastetxe eta bide-seinale elebidunen alde agertu zen.
• Arabako enpresa pribatuetan euskararen erabilpena bultzatzeko kanpainari ekin zion Foru Aldundiak.
• Euskal Autonomi Erkidegoko Justizi Auzitegi Nagusiak udal euskaldunek euskaraz funtzionatzeko eskubide osoa zutela erabaki zuen 1992ko apirilean. Modu honetan baztertu zuen Gipuzkoako Gobernu Zibilak Beasaingo udalaren kontra jarritako errekurtsoa. Epaiaren arabera, «euskaraz bizi eta funtzionatzeak ez du esan nahi gazteleraren erabilera baztertuko denik; eta hartu-eman tresna gisa euskarari lehentasuna emanda ere, ezin daiteke esan gazteleraren aurkakoa denik».
• Gipuzkoako Batzar Nagusietan oposizioak euskara sustatzeko egindako proposamena onartu zen: 311 milioi pezeta administrazioa euskalduntzeko erabiliko ziren eta kultura ekimenetarako 694 milioi (horietarik 50 Egunkaria-rentzat).
• Frantziako Hezkuntza Ministerioa auzitegira eraman zuen Ikas-Bi elkarteak, Donibane-Lohizuneko zortzi ikasleri "Brevet" azterketa euskaraz ez onartzeagatik.
• Bizkaiko Aulesti herrian Udalerri Euskaldunen Lehen Eguna ospatu zuten.

• Fernando Buesa Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak piztutako haserreak goia jo zuen martxoan, euskal haurrentzat euskara baino ingelesa ikastea komenigarriagoa zela adierazi zuenean. Ikastolen Federazioak eta EA, HB eta EUE alderdiek Buesa kargutik kentzeko kanpaina bati ekin zioten. «Haurrak helburu politikoekin erabiltzea» leporatzen zitzaion Hezkuntza kontseilariari.
• Miren Azkarate euskaltzain oso bilakatu zen apirilean.

• Nafarroako Hizkuntz Plangintzako arduradunek "Nafarroa eta euskara" multimedia programa aurkeztu zuten.
• Arabako Foru Aldundiak euskalduntzearen prozesua leuntzea erabaki zuen, funtzionarioen %78k exijitutako maila eskuratu ezin izana argudiatuz.
• François Bayrou Pirinio Atlantiarretako Kontseilu Nagusiko lehendakari hautatu berriak «Euskal ondarean premiazkoena hizkuntza dela» deklaratu zuen Irisarrin, Ondarearen Egunean. Bost puntu gogoangarri aipatu zituen Kultura Sailari dagokionez: aurrekontua %25 handitzea; eskola guztiak berdin tratatzea eta ahal delarik ikastolen garraioa ordaintzea; Kontseilu Nagusiak Euskaltzaindia ofizialki onartzea; euskal irratiak besteak bezala eta «irizpide objektiboen» arabera laguntzea, eta azkenik, bide seinaleak elebitan jartzea. Hiruzpalau urteko plangintza aipatu zuen azken honetarako.
• Euskal Kultur Bideetan deitu zentro kulturala zabaldu zuten Parisen.
• Kultur arloko hainbat lagunek Kultur Kezka elkargunea sortu zuten urtarrilaren 25ean Eusko Jaurlaritzak EAEko Legebiltzarrean aurkeztutako aurrekontuen aurrean erantzun bateratua ematekotan. Kultur Kezka elkarguneak garbi utzi nahi izan zuen ez zirela Guggenheimen kontra bildu, aurrekontuen ondorioz jasan beharko zituzten diru-estuasunak izan zirela helburu horretara bultzatu zituena.
• Geroa Elkarrekin Lantzen deitu kulturgunea sortu zen Gasteizen eta Lau Haizeetara euskaldunen elkartea, Errenteria-Oreretan.
• Baionako Lizeoko ikasleek kalera jo zuten "Jospin Legearen" aurkako jarrera erakusteko.
• Ikasle Abertzaleak erakundeak benetako unibertsitate publikoa aldarrikatu zuen kalean.
• EGArako probak HABEren mesederako eratzea salatu zuten Labayru Ikastegiak, Bergarako UNEDek, AEK-k eta IKAk.
• Vasco Press berri-agentziak bertan behera utzi zuen euskarazko albisteen zerbitzua, Jaurlaritzak horretarako ematen zion diru-laguntza gehiago ez ematea erabaki zuelako.
• Arabako Diputazioak murriztu egin zuen euskararen ezagupena frogatu behar zuten langileen kopurua.
• Ikastolen Elkarteak Euskal Eskola Publikoaren inguruan egindako lege proiektua aurkeztu zuen Iruñean II. Biltzar Nazionalean.
• Ikasketa ertainak euskaraz egin ahal izateko eskubidea aldarrikatzeko 550 bat irakasle, guraso eta ikasle bildu ziren Eusko Legebiltzarraren aurrean.
• AEK-k Iparraldeko lehen barnetegia antolatu zuen Alduden.
• Emakumeen lehen maskaradak egin ziren Eskiulan eta Altzürükün.
• Bertsolari Egunean Teodoro Hernandorena, Mariano Izeta eta Emile Larre omendu zituzten.

• Lekeitioko Lehen Kopla Lehiaketa jokatu zen. Jesus Mari Mendizabalek jantzi zuen txapela.
• Emak Bakia Baita literatur taldea aurkeztu zuten abenduan Etxalarren. Gasteizen, berriz, Haritza literatur aldizkaria sortu zen.
• Maiatz literatur aldizkariak, 10 urte bete zituelarik, Iparraldeko Idazleen bilduma plazaratu zuen 20. zenbakian.

• UZEI, Elhuyar, Elkar eta Ikastolen Elkarteak Eusenor enpresa sortu zuten, Euskal Entziklopedia Nagusia osatzeko asmoz.
• "Ostrukaren pausoak" poesi errezitala eskaini zuen Bernardo Atxagak Baionan.
• Juan Cruz Alliren gobernu eratu berriaren erabakiz, sozialistek izendatutako Pedro Burillo kargugabetu eta Alberto Gonzalez Nafarroako Uniber-tsitate Publikoko errektore izendatu zuten. Gipuzkoar honek, sei hilabete eta lau egun egin zituen karguan. Irakasleen eta UPN ez besteko alderdien oposizioa jasan ezinik alde egin zuen.
• Jose Ramon Etxebarria, Jose Luis Herrero, Josu Izko de la Iglesia, Antton Azkargorta eta Enrike Lopez EHUtik kaleratutako irakasleek mugagabeko itxialdiari ekin zion irailean.
• Joakin Atxukarro pianojole bilbotarrak Espainiako Musika Sari Nazionala irabazi zuen.
• Soinu Zaharren Lehen Txapelketa jokatu zen Donostian. Itziar Arretxek irabazi zuen. Uztaritzen, berriz, Ohiturazko Musika eta Kantuen Lehen Jaialdia antolatu zuten.
• Pantxoa eta Peiok abesteari utzi zioten.
• Argitaratu hainbat disko: Broken Bihotz taldearen "Desioak bere izena gradua galtzen duenean", Oskorriren "Ba dok Amahiru", Pottokaren "La revoluzione de la tradizione", Mikel Markezen "...eta etorri zait", Xabier Leteren "Hurbil iragana", Etsaiak taldearen "Etsaien etsaiak", Piztiak taldearen "Hasi orduko"...
• Argitaratutako hainbat liburu: Euskaldunon Egunkaria-ren "Estilo Liburua", Xabier Mendigurenen "Patakon", Xabier Montoiaren "Emakume biboteduna", Bernardo Estornes Lasaren "Gaztelania-erronkariera" hiztegia, Gorka Aulestia eta Linda Whiteren "euskara-ingelesa hiztegia", Xabier Mendiguren Bereziarturen "Itzulpengintza, historia eta teknika"...
• Patxi Bisquerten zuzendaritzapean "Betizu" taularatu zen. Kukubiltxok "Malintxe madarikarioa" obra antzeztu zuen, Xirristi-Mirristi taldeak "Gezur-Mezur", Amikuzeko gazteek "Bethi gibelekoz aitzina" tobera", Goaz taldeak "Pernando, bizirik hago oraindio", Maskaradak "Logalea zeukan ekilibristaren kasua", Antxietak "Nornorinork"...
• Koldo Ameztoi ipuin-kontalariak "Apanize" ikuskaria eskaini zuen eta Claude Iruretagoienak "Xirula Mirula".
• Etxahun-Irurik idatzitako "De Treville" pastorala eskaini zuten Irurin eta Santa Graziko herriak Junes Casenavek idatzitako "Santa Kruz" pastorala.
• Donibane-Lohizuneko Oldarra taldeak "Nafarroa" ikuskizuna eskaini zuen Estatu Batuetan.
• Euskadiko Balletak "Giselle" dantza garaikideko ikuskizuna estreinatu zuen Bilboko Arriaga Antzokian eta Juan Antonio Urbeltzen "Alakiketan" Donostiako Victoria Eugenian.

• Yauzkari taldeak dantzatzeari utzi zion. Dantza garaikideko talde nafar hau, talde profesional bakarrenetariko bat zen eta ez zuen apenas dirulaguntzarik jasotzen.

• TVE katearen Telenavarra "Astean behin" 15 minutuko euskarazko saioa eskaintzen hasi zen.
• Eusko Legebiltzarrak Egunkaria-ri dirulaguntzarik ez ematea erabaki zuen urtarrilean, EAk 150 milioi pezetako laguntza emateko proposamena aurkeztu zuelarik. Joseba Arregik ere, Egunkaria diruz laguntzeko asmorik ez zuela adierazi zuen martxoan.
• Egunkaria-k publizitate-diskriminazioa salatu zuen Egunkari Festan, ekainean.
• Kristauek sortutako Lapurdi Irratia emititzen hasi zen urrian. Bestalde, Kontseilu Nagusiak dirulaguntzen banaketan diskriminatu egin zituela salatu zuten Iparraldeko euskarazko hiru irratiek.
• Euskal Kultur Erakundeak Xirrista haurrentzako aldizkaria plazaratu zuen.

• Gasteizen Geu Gasteiz hilabetekaria sortu zen.
• Arrasate Komunikabideak erakundeak Herri Komunikabideen Lehen Jardunaldia antolatu zuen.
• Jorge Oteizak Nafarroari eman zizkion bere arte-lan guztiak.

• Gernikako Bonbaketaren Ikerketa Batzordeak Picassoren "Guernica" Gernikara ekartzeko eskaera luzatu zuten.
• Euskal Herri osoko artisten lanez osaturiko Edergintza erakusketa zabaldu zuten Ziburun.
• Santos Iñurrieta eskultore gasteiztarrak Agustin Ibarrolaren eskultura bat lurrera bota zuen Andra Mari Zuriaren plazan. Iñurrietak berak azaldu zuenez, ez zuen ezer Ibarrolaren lanaren aurka eta ekintza Gasteizko Udalaren politika kulturala salatzeko egin zuen. Ibarrolak aldiz, «terrorismo kulturalaren» barruan kokatu zuen erasoa. Bi hilabeteko arrestoa eta 200.000 pezetako diru-zigorra ezarri zioten. Bigarren eraso bat ere gertatu zen abenduan: Aralar Komando Kulturala delako batek Jorge Oteizak 1958an Nafarroako Agiña mendian Aita Donostiaren omenez jarritako hilarria puskatu zuen mailukadaka. Oteizak, lehen Debako Eskolan berarekin ibilitako Koldo Azpiazu jo zuen erasoaren egiletzat. Azpiazuk, ostera, ekintzarekin bat zetorrela baina bera ez zela izan. Koldo Azpiazuk sei hilabete eman zituen preso eta fidantza ordainduta irten zuen 1993ko ekainean.

• Julio Medenek "Behiak" bere lehen filma aurkeztu zuen Berlinen.

• Koldo Izagirreren "Off-eko maitasuna" eta Maite Ruiz de Alegriaren "Ifar Haizearen kondaira" marrazki bizidunen filma estreinatu ziren.

• Negu Gorriak taldearen "Gora Herria" bideoklipak irabazi zuen Gasteizko VII. Bideoaldiko euskal ekoizpenen saria.
• Karlos Santamaria EHUko honoris causa doktore izendatu zuten Donostian.
• Hil ziren:
  
  - Maurizio Elizalde txistulari eta folklore biltzailea.
  - Sigfrido Koch argazkilaria.
  - Joxe Migel Zumalabe Mendiburu euskaltzain urgazle, arkitekto eta pintorea.
  
  - Jean Lahargou Herria astekariaren bultzatzaile eta berpizlea.
  - Emilio Urzelai Agirre bertsolari oñatiarra.
  - Jorge Riezu musikologo nafarra.