kronologia

1991

• Iparraldeko AEKren egoitza tirokatu zuten irailean.
• UA Arabako alderdiak kereila jarri zuen Endrike Knörr eta Bernardo Atxagaren kontra, alderdi honek «terrorismo linguistikoa» egiten zuela esan zutelako.
• Sozialistek Eusko Jaurlaritza utziz geroztik areagotu egin ziren ikastolen eta instituzioen arteko liskarrak. Ekainean, Ikastolen Federazioko arduradunek Jaurlaritzaren «politika ez abertzalearen aurrean erresistentzia estrategia prestatzen ari zirela» ezagutarazi zuten. «Ikastolen aurkako jarrera» leporatu zioten Gasteizko gobernuari eta Oliveri Hezkuntza kontseilaria ikastolak banatzen ahalegintzen ari zela gaineratu zuten. 3.166 milioi pezetako zorra zegoen arazoaren muinean.
• Udal Ikastolako gurasoek Iruñeko Udaletxea okupatu zuten maiatzean, toki faltagatik 47 haur kanpoan utzi zituztelako.
• Maribel Beriain Iruñeko UPNko zinegotziak debekatu egin zituen haur euskaldunentzako hiri-udalekuak.
• Nafarroako Unibertsitate Publikoak irakasle ikasketetako lehen kurtsoan euskal adarrik ez jartzea erabaki zuen. Ikasle kopuru urria jarri zuten arrazoitzat.
• "Euskarak AEK behar du" lemapean, manifestazioa egin zen Bilbon, otsailaren 2an. Koordinakundearen eta Administrazioaren arteko elkarrizketa eta AEKren lanaren errekonozimendua eskatu ziren.

• Arrasateko Udalak eta Lagun Aro aseguru-etxeak euskara hutsez prestaturiko lehen udal aseguru-poliza izenpetu zuten.

• Gasteizko Gobernuak lau mila funtzionario inguru euskalduntzeko 1.363 milioi pezeta finkatu zituela esan zuen arren, istilua eta liskarra izan ziren EAEko administrazioaren euskalduntze prozesuaren ezaugarri nagusiak. Eskakizunak bi urtez atzeratu, apaldu eta kontsentsuatu bazituzten ere, eta batez ere PSOE eta PP alderdien jokabidearen ondorioz, arazoak sortu ziren: programaren baitako 228 udaletatik 46tan bakarrik onartu ziren hizkuntz eskakizunak eta benetan bideratu, apenas inon ez.
• Kultura Sailak abenduan aurkeztutako aurrekontuak kezka sortu zuen. Euskal Kultur elkarteak asaldatu egin ziren, besteak beste, Euskal Herriko Bertsolari eta Trikitilari Elkarteek batere sosik gabe utziko zituztelako eta 1.300 milioi pezeta gehiago banatzeko asmoa zegoen arren, lehentasunak iragarri zituztelako (EITB, Expo-92, Anoetako Kirol Estadioa eta Guggenheim).
• EHEk Strasburgeko legebiltzarrera eraman zuen Euskal Udal elebakarren auzia. Erakunde honek berak deituta, manifestazioa egin zen Baionan ekainaren 15ean "Ofizialtasuna. Bide seinaleak euskaraz orain" lemapean.
• Egunkariek bereziki eta komunika-bideek oro har planteatzen dituzten arazo linguistikoei buruz prestatutako txostena aurkeztu zuen Dionisio Amundarainek urtarrilean. Jose Ramon Belokiren enkarguz burutu zuen lana.
• Joseba Arregi euskal alderdi politikoetako ordezkariekin elkartu zen, euskarazko egunkariaren proiektuaren berri emateko. Euskarari gelditzen zitzaion erronka handi bakarra zela uste zuen kontseilariak. Euskarazko egunkari honek 900 milioi pezetako kostua izango luke eta Euskaldunon Egunkaria ordezkatuko ez zukeen egunkari alternatibo gisa aurkeztu zuen.
• Frantziako Alderdi Sozialistako Jean Pierre Destrade sozialistak euskarazko irrati-katea publikoa sortzeko eskakizuna egin zion Frantziako Komunikazio Ministerioari. Destraderen hitzetan, «euskarazko zerbitu publikorako irratia izango litzatekeen hau, Baionako Radio France Pays Basque-ren inguruan antolatu beharko litzateke, emititzen ari diren hiru irrati euskaldunetatik erabat aparte».
• Frantziako Alderdi Sozialistak, Ipar Euskal Herrian ETB ikusteko aukera eskatu zion Eusko Jaurlaritzari azaroan. Aste batzuk lehenago, Frantziako Ikusentzutekoen Kontseilu Nagusiak Zuberoan ETB-1 ikusteko aukera emango zuen errepikagailu baten ezarketa ukatu zuen, ETB ikusteko era bakarra, kable bidezko kanala zela esanez.
• FR3 katea euskarazko emanaldi laburra emititzen hasi zen urrian.
• Zuzendaritzak betoa ezarri zion ETB-1eko "Terminus" programari, Jose Maria Gorordorekin hitz egiteko zuen asmoagatik eta harekin batera Korrika 7-ri buruz egin nahi zuten saioagatik. Programa honek ordea ez zuen betoa onartu eta zuzendaria zen Elene Lizarraldek dimititu egin zuen. Biharamunean ETBko zuzendaritzak ukatu egin zuen Gorordoren agerketari betoa jarri zionik. Aitortu zuen, halere, «Korrikari buruz eman nahi zen informazioari eta gaiaren inguruko trataerari» ezetza eman zitzaiola.
• EITBko zuzendaritza berria hautatu zuten. Iñaki Zarraoa jarri zuten buru, Baltasar Marin gerente eta Amatiño ETBko zuzendari.
• Alfonso Irigoien, Federiko Krutwig eta Jose Antonio Arana Martija euskaltzain osoek eta Bizkaiko beste zenbaitek "Euskara batuaren aspaldiko egoeraz" deitu gutun irekia igorri zioten Euskaltzaindiari, Erakundeak batuaren garapenean hartutako bidea kritikatu eta «lehenagoko bide demokratikoagoa» eskatzeko. Bestalde, «Mitxelena hil ezkeroztik» hartutako dinamika gaitzesten zuen agiriak. Euskaltzaindiko kide bizkaitarrek egindako kritikek berehala jaso zuten erantzuna. Beñat Oihartzabalek bizkaierazko idazleei berei leporatu zion euskalki horrek batuan daukan eragin txikiaren errua.
• Eusko Jaurlaritzako Euskararen Sustapenerako Zuzendaritzak euskarazko bideokasete ez-didaktikoen katalogoa argitaratu zuen.
• Josu Rekalde, Patxi Bisquert eta Koldo Izagirrek "Zinesbaskope" euskal zinema bultzatzeko proiektua jarri zuten abian Getxoko Kultur Aretoan.
• Ikastolen Elkartearen Ikastola eta Galtzaundi Tolosaldeko herri-aldizkaria sortu ziren.

• Euskaldunon Egunkariak Hizkuntza Minorizatuetako Egunkarien Topaketak antolatu zituen apirilean.
• Pamiela argitaldariaren ingurukoek Mazantini literatur aldizkaria plazaratu zuten.
• Argitaratutako hainbat liburu: Joanes Urkijoren "Berbak legezko aitoak", Joxerra Garziaren "Zotal egunak", Koldo Izagirreren "Metxa esaten dioten Agirretar baten ibili herrenak", Aingeru Epaltzaren "Ur uherrak", Bernardo Atxagaren "Behi euskaldun baten memoriak", Edorta Jimenezen "Speed gauak"...
• Etor eta Sendoa argitaletxeek Bertsolaritzaren historiari buruzko bilduma bana prestatu zuten.
• Argitaratutako hainbat disko: Kepa, Zabaleta eta Imanolen "Triki-up", Kaxianoren "Ongi etorri", Gontzal Mendibilen "Zu zeu", Anje Duhalderen "Xabier Amurizarekin kantari", Zaramaren "Sexkalestrik", Hertzainak taldearen "91-I-19 zuzenean", Negu Gorriak taldearen "Gure jarrera", Ruper Ordorikaren "Ez da posible", Pantxoa eta Peioren abesti ezagunenen bilduma-disko bikoitza...
• Ipar Euskal Herriko 28 kantarik emanaldi berezia eskaini zuten Saran, Elizanbururen ehunurteurrena zela eta. Idazlearen poemetan oinarritutako saio haren diskoa Euskal Kultur Erakundeak plazaratu zuen handik gutxira.

• Euskal Herriko 12.000 kantari inguru bildu ziren irailean Donapaleun, Abesbatzen Topaketan.
• Delirium Tremens taldeak agur esan zuen betiko, Saturraranen emandako azken kontzertuan.

• Barakaldo Folk deituriko Herri Musikako Lehen Topaketa burutu zen apirilean.
• Txistulari eta Dantzari aldizkarien elkartzearekin osatutako kazeta berria kaleratu zen uztailean.
• Ekarle dantza-taldeak "Zumezko eskuak" ikuskizuna estreinatu zuen Baionan eta Araba dantza-taldeak eta Ezberdinak musika-taldeak, berriz, "Araba Arakatzen" ikuskizuna, Gasteizen.
• Bertsolari Elkarteak batzar Nagusia egin zuen otsailean Lesakan. Gai garrantzitsuak eztabaidatu zituzten. Esate baterako: idazkari bat liberatzea, bertsolaritzari buruzko artxibategia zehaztea, doinuen katalogoa osatzea eta ikerketa alor bat zabaltzea.
• Unai Iturriagak eta Ibon Ajuriak irabazi zuten Euskal Herriko Gazte eta Haur Bertsolarien Txapelketa.
• Patxi Iraolak eta Florentino Goiburuk omenaldia jaso zuten Bertsolari Egunean.

• Bertsozale Kultur Elkarteak Bertsolari aldizkariaren lehen zenbakia plazaratu zuen maiatzean.
• Antzerki-talde elebidunak erabat nagusitu ziren eta euskara hutsezkoak ia desagertu. Taularatu ziren obren artean, Xilipurdi taldeak "Xilipurdikaria S.L." estreinatu zuen Azpeitiko Antzerki Topaketan. Ttanttaka taldeak "Hansel eta Grettel bezala" eta Mikel Laboaren kantuetan oinarrituriko "Zilbor Estea" obra antzeztu zituen, Txotxongilo taldeak "Julia andereñoa", Agerre Kolektiboak "Pantzart", Kandela taldeak "Nadira eta kristalezko bola", Ane Gabarain, Olatz Beobidek eta Idoia Sagarzazuk "In Fraganti"...

• "Ama begira zazu" antzezlanak Ercilla'90 saria jaso zuen.

• Zuberoako herri antzerkiak sekulako gorakada jo zuen 1991n: maskaradak edo toberak inoiz baino indartsuago eta bi pastoral urte berean (Pierre Paul Berzaitzek idatzitako "Harizpe" Muskildin eta Roger Idiarten "Xalbador" Larrainen).
• Hil ziren:
  
  - Lino Akesolo hizkuntzalari eta ikertzaile arratiarra.
  - Xanti Belar Begi bertsolaria.
  - Sabin Gaztañaga AEK-ko Bizkaiko arduraduna.
  - Jose Migel Barandiaran antropologoa.
  - Cesareo Gabarain kantaria.