kronologia

1990

• D ereduaren Aldeko Koordinakundea sortu zen Bilbon, eredu honekiko politika salatzeko.
• EHEk informazio-buletina osatu zuen Salaketa Telefonoa izeneko zerbitzuak urtebetean bildutako kexuekin.
• Xalbador ikastegia zabaldu zuten Kanbon.

• Nafarroako Ikastolen Elkarteak eta Nafarroako Gobernuak akordioa sinatu zuten San Fermin bezperetan. Akordioaren arabera, legez onartu gabeko 12 eskola ttipi eskola publikoan integratuko ziren eta irakasleek funtzionario estatusa eskuratzeko aukera izango zuten. Gabriel Urralburu lehendakariak eta Txomin Izko Ikastolen ordezkariak hitz arras baikorrak izan zituzten akordioaz mintzatzerakoan. Iñaki Etxezarreta Ikastolen konfederazioko bozeramaleak, berriz, harridura erakutsi zuen, «ordura arte mantendutako filosofiaren kontrakoa zelako eta erabakia egun batetik bestera hartu zelako».
• Nafarroako Gobernuko Hezkuntza eta Kultura Sailak AEKren errekonozimenduan eta dirulaguntzen kontrol administratiboan oinarritutako akordioa sinatu zuen 1990eko irailaren 29an. Hitzarmenaren ondorioz, urtearen hasieratik zegozkion dirulaguntzak jasoko zituela agindu zion AEKri.
• Hemen eta Eguna astekariek, dirulaguntzarik gabe utzi zituztelarik, azken zenbakiak plazaratu zituzten irailean. Iñaki Zarraoak adierazi zuenez, bi astekarion dirua egunkari publikoaren lehen gastuak ordaintzeko erabiliko zen. Eusko Jaurlaritzak Joxe Ramon Beloki hautatu zuen lan-taldea zuzentzeko.
• AEKtik kaleratutako nafarrek Ikas eta Ari koordinakundea sortu zuten.
• Eusko Jaurlaritzako Hizkuntz Politikarako Idazkaritzak hizkuntz profilak jarri zituen indarrean.
• Emilio Barberak dimititu egin zuen EHUko errektoretzatik. Ertza kandidaturak Laura Mintegi proposatu nahi izan zuen errektoretzarako, baina ez zitzaien aurkezten utzi.
• Jose Maria Gorordok Parisko Centre Pompidou-ren antzeko gune bilakatu nahi izan zuen Bilboko Alondegia. Alkatearen ustez, kultur eta ekintza artistikoentzat egoitza erraldoi eta bateratzaile baten premia larria zegoen eta Sainz de Oiza, Fullando eta Jorge Oteizari esku utzi zuen proiektua. Emaitza: kristalezko kubo ikaragarri bat. Erantzuna berehala heldu zen, kultur elkarteek politika herritar baten laguntzea larriagoa zela zioten asaldatuta, Alhondigaren interes historikoa eta duintasuna suntsituko zutela salatzen zuten eta sinadurak bildu zituzten protestatzeko. Plataforma honen iritziz, Bilbok behar zuen kultur zentroa, baina koherentea eta arrazoizkoa. 1990eko urtarrilean, Bilboko Udalaren onespena lortu zuen Gorordok, ez ordea, Joseba Arregirena.
• Arrasateko 40 bat elkartek beren hartu-emanak euskaraz izateko akordioa sinatu zuten.
• EITBk Euskadi Gaztea irratia sortu zuen eta Bilboko Herri Irratiko talde batek Bizkaia Irratia.

• Euskal Kazetarien Elkartea sortu zen. Txema Auzmendi lehendakari hautatu zuten, Elixabete Garmendia lehendakari orde, Jon Basterra idazkari eta Iñaki Uria diruzain. Euskal kazetaritzaren alde gogor egitea eta Kazetaritza Eskolako hutsunea betetzea zuen xedea.
• Euskal Kultur Erakundea sortu zen eta Ramuntxo Camblong izendatu zuten lehendakari. Iparraldeko euskal kultur munduak gorabehera anitz jasan zituen ezagupen ofiziala lortzeko.
• Kataluniako Generalitat-ek, Galizako Xunta-k eta Eusko Jaurlaritzak jarritako errekurtsoei esker, Justizi Administrazioan autonomiek bertako hizkuntzen koofizialtasuna erregulatzeko aukera zutela onartu zuen Espainiako Auzitegi Konstituzionalak.
• EAJ alderdiak diru-laguntza ukatu zion Ibilaldiari, zirkuitua HBkoek erabili zutela argudiatuz.
• Irulegi Irratiak dirua biltzeko kanpaina egin zuen.
• Xorroxin eta Euskalerria Irratia Nafarroako euskarazko bi irratiak lizentziarik gabe utzi zituen Nafarroako Gobernuak.
• Frantziako Ikusentzutegoen Kontseilu Gorenak ezezkoa eman zion Mixel Berdaitz Muskildiko alkateari, ETB ikusi ahal izateko antena paratzeko eskaria luzatu ziolarik.

• Euskaldunon Egunkaria-k lehen zenbakia plazaratu zuen abenduaren 6an.
• Porrot literatur aldizkariak laugarren eta azken zenbakia plazaratu zuen.
• Basilio Pujana eta Jose Alberdi bizkaitarrak omendu zituzten Bertsolari Egunean, urtarrilean.
• Bilboko Antzerki Tailerra aurkeztu zuten bertako udaleko Euskara Zerbitzuak eta Maskarada taldeak.
• Beñat Oihartzabal euskaltzain oso hautatu zuten.
• Euskal Zinemaren Astea antolatu zuen Eihartzea kultur elkarteak. Filmak Hazparnen eta Heletan erakutsi zituzten.
• Donostiako Zinemaldian Tuduriren "Santa Kruz apaiza" eta Aizpeolearen "Loraldia" erakutsi zituzten. Montxo Armendarizen "Cartas a Alou" filmak eraman zuen Urrezko Maskorra.

• Su Azia elkarteak Zuberoako kantu zaharren bilketa, sailkapena eta hedapena burutzeko egitasmoa aurkeztu zuen azaroan eta mugimendu zabala bildu zen egitasmoaren inguruan.
• Iñigo eta Fermin Muguruza anaiek eta Kaki Arkarazok Negu Gorriak taldea sortu zuten.

• Iparraldeko irratien laguntzaz, Izurako Haize Berri, Hazparneko Eihartze eta Zuberoako Uhaitza elkarteek Iparrock lehiaketa antolatu zuten.
• Argitaratutako diskoak: Tapia ta Leturiaren "Juergasmoan", Delirium Tremensen "Hiru aeroplano", Pantxoa eta Peioren "Eguzkiaren musu", Txanbela taldearen "Hirugarren koxka", Hertzainak taldearen "Amets prefabrikatuak", Eganen "Erromerian", "Baldin Bada", M-ak taldearen "Gor", Minxoriak-en "Beste urrats bat", Guk taldearen "Arrozten", Jojo eta Ramuntxoren "Haize andrea", Su ta Gar taldearen "Etsi gabe"...
• "Abbadia Ürrüstoi" pastorala eskaini zuten Maulen. Seaskak hogei urte bete zituela eta, erakunde honen eskutik taularatu zen Davantek idatziriko lan hau.

• Karraka antzerki-taldeak "Godot" obra estreinatu zuen, Kukubiltxok "Orreaga", Maskaradak "Marxkarada", Bordaxurik Txomin Hegiren "Gure etxeko idiak eta orgak", Hika taldeak, "Alpargatak euria ari duenean"...
• Argitaratutako liburuen artean: Justo Mokoroaren "Ortik eta emendik", Junes Casenave-Harigileren "Français-Eüskara hiztegia, Zuberotar eüskalkitik abiatzez", Martin Ugalderen "Itzulera baten historia", Jose Luis Otamendiren "Poza eta gero", Patziku Perurenaren "Harripilatan ezkutatzen zeneko apo ttipiaren burutazioak", Gerardo Markuletaren "Larrosak, noizean behin", Pako Aristiren "Krisalida", ...
• Eusko Jaurlaritzak Euskofilm erakunde publikoa aurkeztu zuen.
• Agustin Ibarrolaren "Gure etxean" erakusketa antologikoa paratu zuten Basaurin eta Ricardo margolariaren azken lanen sintesi ebolutiboa Donostian.
• Pierre Betelu, Martzelino Garde, Remigio Mendiburu, Jean Hiriart-Urruti, Justo Mokoroa, Sabin Muniategi, Jean Louis Caussade, Leon Bilbao eta Joseba Elosegi hil ziren.