kronologia

1985

• Mikel Zabalza hil zuen poliziak. Atxilotu eta ihes egin ziela esan ostean, hogei egunen buruan agertu zen bere gorpua Endarlazan, Bidasoako uretan.
• Donostiako Bilintx liburudendan lehergailu batek eztanda egin zuen.
• Luis Mari Bandres Kultur Kontseilari izendatu zuten eta Josu Legarreta Eusko Jaurlaritzako Euskara Arazoetako buru. Lehenak Joseba Arregiri hartu zion erreleboa eta bigarrenak Martin Ugalderi.

• Joseba Sarrionandiak eta Iñaki Pikabeak ihes egin zuten Martuteneko espetxetik, uztailaren 7an, Imanol abeslariaren taldeko musika bafleen barnean ezkutatuta. Ihesaren ondorio, Josu Landa Argia-ko kazetaria eta Imanol kantaria eta bere ekipoa atxilotu zituzten. Mikel Antzaren bila ere jo zuten, ihesiaren antolatzaile eta erantzule zelakoan.
• Euskararen munduan lan egiten zuten Ipar Euskal Herriko langileek egunbeteko greba egin zuten martxoaren 15ean. Kultur erakundeentzat finantzaketa publikoa eta lanpostuen garantia zen eskabidearen oinarria.

• Hainbat protestaldiren ondoren, uztailean Seaska eta Frantziako Hezkuntza Ministerioaren arteko negoziazioa hasi zen Bordelen. Ikastolak irakaskuntza publiko frantsesean integratzeari buruz Parisko gobernutik heldutako eskaintza ontzat eman zuen Seaskak.
• Gasteizko gobernuarekin sinatutako akordioen betetzea neurriz kanpo luzatzen ari zela salatu zuen Ikastolen Federazioak otsailean. Beldur ziren Garaikoetxearen gobernuak agindutako 2.000 milioi pezetak ukatu egingo zitzaizkiela, eta Etxenikerekin izandako «harreman mingarria» jarri zuten adibidetzat. Gobernu berriak dirua hurrengo urtean kobratuko zutela agindu zien ikastolei.
• Gasteizko Toki Eder ikastolakoek greba egin zuten Ollorari bere aurrekoek agindutakoa bete zezan eskatzeko. Ikastolako guraso bati, bestalde, lehergailua jarri zioten.
• Santurtziko AEK-ko euskaltegiak Geronimo Nuñez polizia nazionala kaleratu zuen.
• Dominique Burukoa Baionako Kultur Zentroko lehendakari hautatu berria bere karguaz jabetu zen. Pizkundeak ez zuen bere alde bozkatu euskaraz ez zekielako.
• Euskararen Aldeko Batzarrea sortu zen Iruñean, besteak beste, Nafarroako Parlamentuan aurkeztutako Euskararen Legeari aurre egiteko.
• Krisirik larrienetariko bat ezagutu zuen Euskal Telebistak 85eko udaberrian hasita. Alde batetik, maiatzaren 9an hasita, langileek grebari ekin zioten, gatazka sindikal zabala planteatuz. Beste alde batetik, Martin Ibarbia eta Joseba Olabarriren dimisioek eta Manu Aranbururen eta Juan Garciaren kaleratzeek ez zuten egoera samurtzen lagundu. Denetarik bildu zen konponezin horretan: inkonpatibilitate pertsonalak, erdara gehiago sartu nahi zutenen erasoa, lan-gatazkak (Langile Batzordeak Amatiño eta Areizagaren dimisioa eskatzeraino)... Langileen greba irailaren erdiraino luzatu zen. EITBko zuzendari berria izendatzearekin batera amaitu zen lanuztea. Jose Maria Gorordo jarri zuten Andoni Areizagaren ordez eta Amatiñok ere ETBko zuzendari gisa zuen postuan dimisioa eskatu zuen.

• Larrun, Literatur Gazeta eta Ttipi-Ttapa aldizkariak sortu ziren. Elhuyar Zientzia eta Teknika eraberrituta plazaratu zen.
• Poliziak Gasteizko Hala Bedi irratia itxi zuela eta, protesta gisa antolaturiko ekintzen artean Bilboko RNE, Donostiako SER eta Loiolako Herri Irratia okupatu zituzten. Ertzaintzak, bestalde, Azpeitiko Kaka Flash irratia itxi eta tresneria errekisatu zuen alkatearen aginduz.
• TBO udal telebista jarri zuten martxan Ondarroan.
• 1982tik Euskaltzaindiak Bertsolari Txapelketa Nagusirik antolatzen ez zuela eta, bertsolariek beraiek heldu zioten erronkari. Hainbat puntu finkatzekotan agiri bat argitaratu zuten maiatzean. Haien iritziz epaimahaia bertsolariek beraiek hautatu behar zuten. Bestalde, izena emateko epea luzatu egin behar zela zioten eta epaia bertso-saioan zehar bistara azaldu behar zela gaineratzen, entzulegoak ikusteko moduan. Tentsio hartan, Euskaltzaindiak uko egin zion txapelketa antolatzeari eta bertsolariek beraiek heldu zioten lanari.
• Maskaradak egin ziren Atharratzen. 25 urte ziren herri honetan antolatzen ez zirela.
• "La Realidad Teatral en Euskadi" mahainguruan istiluak sortu ziren Lukas Dorronsorok euskaraz mintzatuko zela adierazi zuenean. Batzuek interpretari baten beharraz mintzatu ziren baina ez zen konponbiderik egon. Patri Urkizuk uko egin zion parte hartzeari.
• Maskarada taldeak Marc Legasseren "Gastibeltzaren karabinak" estreinatu zuen, Lekeition. Iturri taldeak Telesforo Monzonen "Menditarrak" antzeztu zuen; Luar taldeak Fernando Pessoaren "Marinela"; Hiruak Bat taldeak "Izar buztan luze"; Zingili-Zangalak "Txirristatzetik nentorren"; Intxixu taldeak Mario Benedettiren "Pedro eta kapitaina"; Kukubiltxok "Troglo bat, troglo bi, hiru troglo ask ida"...
• "Allande Oihenart" pastorala eskaini zuten Muskildin, Battita Urrutiren zuzendaritzapean. Urte hartan zuberotarrek omenaldi beroa eskaini zioten errejentari. Urrutik haize berriak eta oreka nabarmenagoa ekarri zizkion pastoralari, batez ere emakumeen parte hartzea kontuan hartu zuelako.
• Euskara hutsez errodatu eta estreinatutako lehenengo filmak egin ziren: Anjel Lertxundiren "Hamaseigarrenean aidanez", Arantxa Urretabizkaiaren "Zergatik, Panpox?" eta Ramon Saizarbitoriaren "Ehun metro". ETB eta Angel Amigoren produktorearen esku heldu ziren hauek irudi errealeko fikziozko lehen luzemetraiak izan ziren euskaraz. 100 milioi pezetako aurrekontua izan zuten eta Eusko Jaurlaritzak, ETBk eta Irati films produktorak jarri zuten dirua.

• Espainiako Kultur Ministerioak "Kalabaza tripontzia" marrazki bizidunen filma saritu zuen Donostiako Zinemaldian. Koldo Izagirre eta Juanba Berasategiren filma abenduaren 12an estreinatu zen zine komertzialetan.
• Jorge Oteizari Euskadi Saria eman zioten. Omendua ez zen sari banaketara joan eta eskutitz baten bidez, Eusko Jaurlaritzaren kultur politika kritikatu zuen.
• Euskal Herriko Artixtak deitu elkarteak bere lehen erakustaldia egin zuen Kanbon. Abenduan gutuna igorri zioten telebista frantsesaren zuzendariari merezi zuten garrantzia eskain ziezaieten.
• Bernardo Atxagak "Bi anai" idatzi zuen, Xabier Montoiak "Likantropo", Joseba Sarrionandiak "Ni ez naiz hemengoa" eta Martin Ugaldek "Mugarri galduen itsumendua".

• "Euskal Gramatika"-ren lehen liburukia aurkeztu zuen Euskaltzaindiak.
• Asun Balzolak Bratislava haur-ipuinen ilustrazioen nazioarteko saria irabazi zuen. Bernardo Atxagaren "Txitoen istorioa"-n egindako lanaz lehiatu zen.
• Jose Inazio Ansorenak "Gipuzkoako dantzak" trilogiaren azken diskoa plazaratu zuen, Txomin Artolaren "Orbela" (bost urte zeramatzan isilik ezer plazaratu gabe), Ruper Ordorikak "Bihotzerreak", Itoiz-ek "Espaloian" Gorka Knörrek "Hegaldia" eta Txirri, Mirri eta Txiribiton pailazoek "Tortolika". Errobi taldeak ere, bost urteko isilunearen ostean, "Agur t'erdi" bere azken diskoa plazaratu zuen.
• Euskal Herria Kantuz lehiaketaren finala jokatu zen Donibane-Garazin. Bakarkakoetan Txomin Hegik irabazi zuen eta bikoteen modalitatean Gillaume eta François Irigoien anaiek.
• Ekarle dantza taldeak "Eguzki hauskara" ballet moldatua eskaini zuen Gotainen.
• Elai Alai dantza-taldearen ekimenez, Nazioarteko Folklore Jaialdia antolatu zuten Portugaleten.
• Eusko Ikaskuntzak Jorge Riezuri eman zion Manuel Lekuona Saria, Euskal Herriko kantutegiaren inguruan egindako biltze eta ikertze lanagatik.
• Klemente Ezkurdia Balda Gorriti bertsolaria eta Piarres Lafitte euskal kulturaren patriarka hil ziren.