kronologia

1984

• Santi Brouard HBko Mahai Nazionaleko kide eta HASIko burua hil zuen GALek.

• Maiatzaren 13an Herri Urrats Ipar Euskal Herriko ikastolen aldeko jaialdia antolatu zen estreinakoz.
• Ikastola berria zabaldu zuten Baionan, Saint Amand-eko elizak utzitako lokaletan.
• Donostiako Realak eta Bordeleko Girondesek futbol-partidua jokatu zuten Baionan, Seaskaren alde.
• 1.700 guraso zein ikaslek giza katea osatu zuten Iruñean ikastolarako gelak eskatzeko.
• Istilu latzak Arrasateko ikastolaren eta El Ferial eskola publikoaren artean. Ikasturtearen hasieran ikastolak lekua behar zuela eta, El Ferial eskola publikoko egoitzetan sartzeko agindu zitzaien. Eskola publikokoei ez zitzaien ideia ongi iruditu eta haserrealdiaren erdian ertzainak agertu ziren. Eskola publikokoek grebari ekin zioten, Arrasateko beste batzuekin batera. Castro Urdialesen ere iskanbila piztu zen ikastola zabaldu berriaren aldekoen eta kontrakoen artean.
• AEK-ko Sestaoko euskaltegitik ertzain bat kanporatu zuten. Batzorde Nazionalak azaldu zuenez, Jose Joakin Alfageme ertzaina «arrazoi pedagogikoengatik» geratu zen bere taldetik kanpo, euskara erakusteko metodoaren oinarri den komunikazioa eragozten zielako beste ikasleei. Sestaoko euskaltegiko ertzainaren kanporatzeak hautsak gogor harrotu zituen, eta aurreko urtean polizia nazional batek HABErekin izandako istiluen bigarren kapitulua bilakatu zen gertatutakoa.
• Onartu berria zen HABE legearen kontrako ekintza ugari burutu zituen AEK-k. Maiatzean Bilboko AEK-ko partaideek HABEko lokalak okupatu zituzten. Ertzaintzak ke-poteak erabiliz eta pelotaka atera zituen handik.
• Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak IRALE (Irakaslegoaren Alfabetatze Euskalduntzea) programa aurkeztu zuen.
• Nafarroako Gobernuak 5 milioi pezetako dirulaguntza eman zion Euskaltzaindiari.
• EITBk Radio Euskadi sortu zuen Bilbon.
• Pizkundea erakundean tirabirak sortu ziren Baionako Kultur Etxea zela eta. Erakundeko zenbait talde Kultur Etxean esku hartzearen alde azaldu ziren, kritikatzen zuten arren. Beste hainbat taldek (gaueskolek, irratiek eta eskolek, nabarmen), «herri-zerbitzuak baztertuz instituzioek inposatutako kultur eredua eta bidea onartzea» zela salatzen zuten.
• Eihartzea, Ipar Euskal Herriko hirugarren kultur zentroa eratu zen Hazparnen. Izurako Haize Berri eta Zuberoako Uhaitza ziren aurretikoak.
• Mitterranden bisita zela eta, euskararen eta kulturaren inguruko errebindikazioak kaleratu ziren 1984ko urriaren 10ean. Frantziako gobernuburuak esan berria zuen Euskal Herriak bere kultur izaera berreskuratu ahal izango zuela, baina autonomia politikorik gabe. Seaskak eta AEK-k antolaturiko manifestazioa bere abiapuntuan bertan desegin behar izan zuten, poliziaren aginduz.
• Zinegile profesionalek Euskal Zine Ekoizleen Elkartea sortu zuten.

• Pedro Olearen "Akelarre" eta Imanol Uriberen "Mikelen heriotza" filmak estreinatu ziren. Frontera Films-ek ekoiztutako "Albaniarren konkista" luzemetraia aurkeztu zuten Donostiako Zinemaldian.
• Eusko Jaurlaritzak eta ETBk Angel Amigori "Hamaseigarrenean aidanez", "Ehun metro" eta "Zergatik panpox?" filmetarako 269 milioi pezeta eman zizkioten.
• Gure Irratiak emisioak Ipar Euskal Herri osoan entzuteko moduko antena jarri zuen Baigura mendian. Epaileen aginduz, EDF elektrizitate-enpresak 10.000 libera ordaindu behar izan zizkion irratiari, antena jartzeari uko egin eta oztopoak jarri zizkiolako.
• Azpeitia-Azkoitiko Kaka Flash irrati librekoek Irrati Askatuen aldeko Hamabostaldia antolatu zuten.
• Hiru urteko hausturaren ondoren Eusko Ikaskuntzak eta Nafarroako Gobernuak harremanak berritu zituzten. «Politizatuta» zegoelako utzi zuen gobernuak erakundea.
• Iskanbilak eta greba Leioako Unibertsitatean, azaroan. Ikasleek garraioa doan izatea eskatzen zuten batetik, eta bestetik numerus clausus delakoa ezabatzea.
• Mobilizazioak Nafarroan euskarazko telebistaren alde. 1984ko abenduaren 16an sei mila lagun inguru bildu zen Iruñean Nafarroan Euskal Telebista ikustearen aldeko jarrera azaltzeko. ETB Nafarroan Ikustearen Aldeko Batzordekoek ia urtebete zeramaten borrokan eskakizun honen alde eta 68 udal eta kontzejuren babesa zuten; alegia, 260.000 nafar edo herrialde honen populazioaren erdia baino gehiago ziren helburu horren aldekoak. Bestalde, EHEkoak Telenavarra-ren aurrean bildu ziren bertako programazioan euskara kontuan har zezaten eskatzeko.
• Jon Sarasua gailendu zen Bertsolari Gaztetxoen Txapelketan.
• Arabako Lehen Bertsolari Txapelketaren finala jokatu zen Gasteizen. Jon Isasi Txinotxuk jantzi zuen txapela.
• Txomin Garmendia omendu zuten Bertsolari Egunean. Jesus Alberdi Egileor eta Felix Iriarte bertsolariak ere omendu zituzten urte hartan.
• Koblakari Eguna ospatu zuten Maulen uztailaren lehenean.
• Nafarroako Bertsolarien Elkartea sortu zen.
• Eusko Jaurlaritzako Antzerti Zerbitzuaren lehen promozioko ikasleek diploma jaso zuten. Hamabi ziren guztira: Klara Badiola, Ramon Agirre, Marta Carlos, Isidro Fernandez del Castillo, Aitzpea Goenaga, Arantza Garmendia, Elena Irureta, Kontxu Odriozola, Consuelo Riva, Patxi Santamaria, Inaxio Tolosa eta Karlos Zabala.
• Euskal Antzerki Taldeen Biltzarrak, Galarrotsak deituriko lehen topaketa antolatu zuen Hazparnen. Jardunaldi hartan, Bordaxuri talde piztu berriak "Basajauna" obra estreinatu zuen, Koldo Ameztoik "Harriola Marriola" lana eta Daniel Landartek "Antzerkiaren egoera, gaur eta bihar" izenburuko mintzaldia eskaini zuen.
• Taupada taldeak "Behin batean... ju, ju, ju..." obra estreinatu zuen; Maskarada taldeak, Dario Fo-ren "Pistolaren begi zuri-beltzak", Bederen 1 taldeak "Gure Herria"; Kukubiltxok "Kukubiltxo begiluze"; Ortzadar taldeak "Mugetan irri"; Iturri taldeak "Manex Azeri"; Koldo Ameztoik "Gau beila"...

• Azpeitiko II. Euskal Antzerki Topaketetan, Helduen mailan banatu ziren sei sarietarik lau Hazparneko Bordaxuri taldeak eraman zituen. Bigarren eta hirugarren sariak Antxieta eta Xirristi Mirristirentzat izan ziren. Haurren mailan Elgoibarko Taupadak jaso zuen saria. Eugenio Arozena, Patri Urkizu eta Patxi Altuna ziren epaimahaikideak.

• Juan Mari Beltranek Txanbela folk-taldea sortu zuen.
• Ipar Euskal Herriko gau-eskolek AEKantuz eta Baionako Rock-Gaua antolatu zuten.
• Plazaratu ziren diskoen artean aipagarri: Imanolen "Erromantzeak", Gallur taldearen "Arabatik...", Lauburu taldearen "Beltzaran beltza", Akelarreren "Ari gara", Kaki Arkarazoren "Emeak", Hertzainak taldearen "Hertzainak", Eltzegor taldearen "Ebihotz", Zaramaren "Indarrez", Oskorriren "Hau hermosurie"...
• Iruñean Korrok literatur aldizkaria sortu zuten eta Bilbon Ttu-Ttua izenekoa. Gasteizko Kandela literatur aldizkaria ere plazaratzen hasi zen berriro, bolada bat isilik iragan ostean.
• Saski Naski aldizkaria plazaratu zuten berriro, hiru urtez isilik egon ondoren.
• Koldo Izagirrek "Euzkadi merezi zuten" idatzi zuen, Pako Aristik "Kcappo: Tempo di Tremolo" nobela, eta Juan Kruz Igerabidek "Notre-Dameko oihartzunak".
• Hil ziren:
  - Amable Arias pintorea.
  - Joxe Salaberria bertsolaritzaren eta euskal ohituren zuzpertzailea Donostialdean.
  - Manex Erdozaintzi-Etxart poeta eta kultur eragile behenafarra.
  - Piarres Narbaitz historialaria.
  - Iñaki Begiristain antzerkigilea.
  - Odon Apraiz, euskalzale eta kultur eragile arabarra.