kronologia

1980

• 1980ko martxoaren 27an, Txomin Olhagarai eta Ramuntxo Arruiz Iparretarrak-eko kideak hil ziren Baionan.
• Gernikako estatutua onartu ondoren, Eusko Legebiltzarra sortu zen. Erbesteko Eusko Jaurlaritza desegin eta berria eratu zen apirilaren 24an. Karlos Garaikoetxea izan zen aurreneko lehendakaria.

• Ramon Labaien Eusko Jaurlaritzako Kultur kontseilari izendatu zuten. Bere ekimenez sortu ziren ETB, Euskadi Irratia, HABE eta Euskadiko Orkestra Sinfonikoa.
• Martin Zabaleta, Pasang Temba sherpa lagun zuela, Everesteko tontorrera heldu zen. Munduaren gailurrean ikurrina paratu zuten.

• Errotulazio kanpaina Euskal Herrian. Polizia frantsesak Xabier Manterola harrapatu zuen errepide bazterreko herrien izenak euskaratzeagatik. Epaitu ostean isuna ezarri zioten. Antzeko kasu gehiago ere gertatu ziren.
• Manifestazio jendetsua Donostian, euskararen alde.
• 1980ko martxoan 15.000 lagun bildu ziren Iruñean "Euskara Nafar Hizkuntza" lemapean.
• Ekainaren 18an, UPN, UCD eta PSOE euskara Nafarroan hizkuntz ofiziala izatearen aurka posizionatu ziren Nafarroako legebiltzarrean: «Euskara bultzatu behar da, baina gaztelaniaren mailan jarri gabe»; gainera, UCDko Babos jaunak adierazi zuenez, «euskara ez da sekula hizkuntza kultua izan».
• Euskaltzaindiak Patxi Altuna hobetsi zuen Lojendiok utzitako aulkirako eta Txillardegi kanpoan gelditu zen. Askok, Txillardegiren aurkako maniobra politikotzat jo zuten. Txillardegik berak, horrelako «komedietan» berriro ez zuela parte hartuko agindu zuen.
• Jose Anjel Iribarren omenez, Real Sociedadek eta Athletic de Bilbaok partidua jokatu zuten. Bildutako dirua "kirol hiztegia" egiteko eman zuen Iribarrek.

• Kaputxinoen jabetzakoa zen Zeruko Argia aldizkaria kooperatiba batek eskuratu eta Argia bilakatu zen. Aldizkariaren izena eta jabetza ezezik, itxura grafikoa eta mamiaren trataera ere aldatu zen. Staff berrian, besteak beste, Kaietano Ezeiza, Elixabete Garmendia, Pilar Iparragirre, Joxe Mari Ostolaza eta Joxemi Zumalabe ageri ziren. Azken hau, marrazkilari gisa.
• La Voz de España egunkaria desagertu zen.

• Azaroaren 14an, Anaitasuna, Jakin, Herria eta Argia aldizkariek "Euskal Prentsa euskaraz" kanpainari ekin zioten. Hiru helburu zituen kanpainak. euskaldunak kontzientziatzea, galerei aurre egiteko diru-laguntza eskuratzea eta harpidedun-kopuru egokia lortzea.
• Itzultzaile eskola sortu zen, Xabier Mendigurenen zuzendaritzapean. Irakasle-taldea Josu eta Pello Zabaletak eta Koro Nabarrok osatu zuten.
• EHU Euskal Autonomi Erkidegoko unibertsitate publikoa sortu zen. Gregorio Monreal izan zen lehen errektorea.
• Euskaltzaindiak Euskararen Gaitasun Agiria (EGA) titulu akademikoa sortu zuen.
• "Araba Euskaraz" ikastolen jaialdia antolatu zen estreinakoz.
• Frantzisko Ondarra ikerlari nafarra euskaltzain oso hautatu zuten.
• Bertsularien lagunak Ipar Euskal Herriko bertsolarien elkartea sortu zen. Apirilean eginiko bilkuran agertutako xedeen artean, «Hegoaldean bezala Iparraldean ere bertsulari xapelketa bat antolatzea, batetik eta bestetik ikastetxeetako erakasleak ohart ditezen erakutsi behar dutela beren ikaslen bertsu bat zer den eta nola idazten edo kantantzen den». Azkenik Euskal Artisten Federazioan sartuko zirela aipatu zuten. Elkarteko lehendakari Ernest Alkhat hautatu zuten.
• "El proceso de Burgos" filma aurkeztu zuten urtarrilaren 11n. Donostian bakarrik 35.000 lagun inguruk ikusi omen zuten.

• Dantzari Eguna zela eta, 150 dantza-talde bildu ziren Baionako rugby-zelaian maiatzaren 31n. 4.000 dantzari eta 10.000tik gora ikusle ziren guztira. Sarreretatik bildutako dirua Seaskari eman zitzaion.

• Kilikilariak taldeak Bernardo Atxagaren "Prakaman" obra estreinatu zuen eta Piper-Beltx taldeak "Egarriak" antzerki-lan soziala.
• Oh! Euzkadi aldizkaria sortu zen maiatzean. Jokin Ansorena, Gotzon Egia, Ramon Etxezarreta, Koldo Izagirre, Anjel Lertxundi, Josetxo Lizartza, Joxan Muñoz, Lurdes Oñederra, Ramon Saizarbitoria, Ibon Sarasola, Arantxa Urretabizkaia eta Juanba Berasategi ziren partaideak. Lehenagotik, "Oh Euzkadi!" Zeruko Argia aldizkariaren gehigarri moduan plazaratu zen urtebetez.

• Urtearen hondarrean, Susa literatur aldizkaria sortu zuten EUTGko filosofiako hainbat ikaslek.
• Xaguxarra izenez, hainbat euskal idazle garaikideren antologia plazaratu zen.
• Tere Irastortzaren "Gabeziak" poesia-liburuak Espainiako Kritika saria jaso zuen.
• Joan Mari Irigoienen "Poliedroaren hostoak" nobelak Azkue saria jaso zuen.
• Euskaltzaindiak "Bergara-ko Biltzar ondoko erabakiak" plazaratu zuen Euskera aldizkarian, liburu-formatuan. Kontsonante busti-palatalen grafiaz, erakusleez, deklinabideaz, eta "H" letraren ortografiaz Euskaltzaindiak Bergarako biltzarrean hartutako erabakiak biltzen dira bertan.
• Joseba Andoni Agirretxeak "Antxeta" poesi lana argitaratu zuen, Emile Larrek "Aiherra Naparroan leihoa", Jose Maria Satrustegik "Ipui miresgarriak", Jose Luis Otamendik "Egunsenti biluzia" eta Anjel Lertxundik "Aise eman zenidan eskua" nobela...
• Junes Casenavek Toribio Alzaga Antzerti Saria irabazi zuen.
• Urdiñarben Battitta Urrutik idatzitako "Iparragirre" pastorala taularatu zuten.

• Itoiz taldeak "Ezekiel" diskoa eman zuen argitara, Joxan Artzek "Hartzabal. Amodiozko baratzetan", Ruper Ordorikak "Hautsi da anphora" bere lehen diskoa, Mikel Laboak "Lau, bost"...
• Hil ziren:
  - Julene Azpeitia idazlea.
  - Mixel Labegerie kantari eta politikaria.
  - Polikarpo Iraizoz poeta. Euskaraz idazten Irugarren Prantziskotarra aldizkarian hasi zen idazten 1916an. Lan gehienak, hala ere, Zeruko Argia-n argitaratu zituen. Agustin Zarrantz zuen jaiotza-izena eta Ultzama bailarako Iraizoz sorterriak eman zion kaputxino egin zeneko izena.
  - Fausto Arozena historialari eta idazlea.