1977

kronologia

1977

Ikurrina legeztatu zen Hego Euskal Herrian.
Lapurdiko kargu politiko eta auzapezen biltzar nagusian, batik bat, euskara eta euskal departamentuaz mintzatu ziren. Poulou, Labegerie, Guy Petit, Dassance, Sallanave, Intxauspe, Biacabe eta Monfraix prefeta ziren mahaiburuan eta Giscard Frantziako Errepublikako lehendakariari gutun bat igortzea deliberatu zen:. «Lapurdiko merak elkarturik gaudela Sarako biltzar nagusian diogu: -Populazioaren sentimentu eta nahi sakonak salatzen ditugu. Orain arte hartu diren erabakiak euskararen erakaskuntzari buruz urrundik aski ez direla, euskara euskaldunen hizkuntza nazionala, Frantziako artistiko aberastasunen bat errepresentatzen duela. -Errepublikako lehendakariari euskararentzako estatuko berezi bat eskatzen diogu. Horrela ofizialki onartua, ezagutua eta lagundua izanen delakoan. Bat: Publiko erakaskuntzaren maila guztietan euskararen erakaskuntza aplikatua izan dadila. Bi: Euskara komunikazio bide guztietan (telebista, irratia...) erabilia izan dadila».

Espainiako Gerra Zibilaren osteko lehen Aberri Eguna Hego Euskal Herrian.
Francoren diktaduraren osteko lehen hauteskundeak Espainian, ekainaren 15ean. Alderdi abertzaleen artean, Euskadiko Ezkerra koalizioak eta EAJk esku hartu zuten Espainiako Parlamenturako bozketan.
Amnistiaren Aldeko Batzordeek Askatasunaren Ibilaldia antolatu zuten.

Espainiako Gobernuak Amnistia dekretatu zuen preso politikoentzat. Euskal Herrikoen artean, Fran Aldanondo Ondarru izan zen kaleratutako azken presoa.
Euskararen ofizialtasuna eskatzeko manifestazioa Donostian, urtarrilaren 22an. Jose Ramon Beloki deialdia egin zuten taldeen ordezkariak adierazi zuenez: «Estaduak (espainolaz ari da) zorrak ditu Euskal Herriarekiko. Zerga bidez jasotzen duen dirua euskal kulturan zertan inbertitu behar duen esan nahi diogu, eta ez hemendik 10 urtera, baizik eta orain, 1977 urtean zertan inbertitu behar duen. Eta hori hiru sailetan: irakaskuntzan, komunikabide ofizialetan eta administrazioan. Eskatu baino exijitu egin nahi dira manifestuan agertzen diren puntuak».
Abenduaren 23an Nafarroa Euskal Unibertsitate Barrutian izatea nahi zuten erakundeek manifestaziorako deialdia luzatu zuten. Poliziak bertan bildutako 1000 lagunak jipoitzen zituen bitartean "Adolf Hitler" deituriko komando batek lehergailua jarri zuen EAJren egoitzan.

Jokin Zaitegi ohorezko euskaltzain izendatu zuten eta Endrike Knörr euskaltzain oso.
Euskaltzaleen Biltzarrak Piarres Lafitte omendu zuen Baigorrin.
Bizkaiko Ikastolen Elkartea sortu zen.
Euskadiko Lehen Pedagogi Ikastaldia antolatu zuten Gasteizen. Jardunaldi horietan, Adarra irakasleen elkartea aurkeztu zuten.
Labayru Ikastegia sortu zen Bilboko Elizbarrutiaren babesean.
Profesional talde batek UZEI (Unibertsitate Zerbitzuetarako Euskal Ikastetxea) elkartea sortu zuen.
Seaskak ikastaroa bukatzerako 170.000 liberako zorra izango zuela-eta diru-bilketarako deia luzatu zuen. Libera bana ematea eskatzen zitzaien euskaldunei.
Abenduaren 12an Euskalduntze-Alfa-betatze mugimenduko 60 arduradun bildu ziren Altsasun. Koordinakundeak, ordura arte bezala, Euskaltzaindiaren batzorde autonomo eta berezi gisan jarraituko zuela eta udaletan egoitza aproposak eskatu behar zirela deliberatu zuten, besteak beste.

Josu Erguinek Kaliforniatik ekarritako eredu bati jarraituz, Gipuzkoako Ikastolen Elkarteak Kilometroak jai-giroko kultur ekintza sortu zuen. Lehen edizioak Beasain eta Lazkao arteko ibilbidea egin zuen.
Donapaleuko ikastola debekatu egin zuen Frantziako gobernuak. Horren aurrean, aspaldiko manifestaziorik handiena egin zen Baionan.
Udako Euskal Unibertsitateak lehen aldiz ikastaroa antolatu zuen Hego Euskal Herrian, Iruñean, zehazkiago esanda. Oso eztabaidatua izan zen erabakia. Askok, Iparraldearekin moztea zekarren susmoa baitzuten.
Lehen Euskal Zinema Topaketa antolatu zuten Zestoan. Topaketaren baldintzarik ezinbestekoena: filmak euskarazkoak izatea.
Gasteizko Araba Films etxeak "Estado de excepción" laburmetraia aurkeztu zuen Oberhauseneko lehiaketan. Lehen Kritika Saria jaso zuten. Film honengatik atxilotu eta zigortu egin zituzten egileak.
Lurdes Iriondoren "Fabrika Berria" antzerki-lana estreinatu zen eta Xabier Letek "Deusetik izatera" eta "Gabon Txirrita" antzerki-lanak prestatu zituen.
Euskal Herri osoko euskal taldeek Euskal Antzerki Taldeen Biltzarrea sortu zuten.

Joxe Lizaso bertsolariari omenaldia egin zitzaion.
Euskal Herriko pintoreen lanez hornitutako egutegia plazaratu zen "Amnistia orokorra - presoak kalera" izenburupean.
Txillidaren "Haizearen orrazia" burdinazko eskultura Donostiako Igeldo mendiaren magalean, itsasertzeko arroketan ezarri zuten.

Mari Puri Herrero pintore eta grabatzaileak Bilboko jaietako "Mari-Jaia" pertsonaia sortu zuen.
Deia eta Egin egunkariak plazaratu ziren. "Elebidun" deituak, biak.

Baionako Zabal-en inguruko talde batek Zehatz gizarte eta zientzi gaiei buruzko aldizkaria sortu zuen. Antton Ibarguren hautatu zuten zuzendari.
Ipurbeltz komiki-aldizkaria sortu zen.
Kiki-kili Eguna antolatu zuten Bilbon. 12.000 haur bildu ziren.
Loiola Irratian eta Punto y Hora aldizkarian lehergailuak jarri zituzten.
Jakin argitaldariak izen bereko aldizkaria plazaratzeari ekin zion berriro. Aro berri honetako lehen zenbakia "Euskal Unibertsitatea" gaiari eskaini zion.
Txertoa argitaldaria sortu zen.

Argitaratutako liburu aipagarrienen artean: Bitoriano Gandiagaren "Uda batez Madrilen" poema-bilduma, "Nomenclator vasco - Euskal izendegia", Xabier Kintanaren "Euskal Hiztegi modernoa", Luis Mari Mujikaren "Hiztegi Teknikoa", Juan Mari Torreraldairen "Euskal Idazleak gaur", Xabier Amurizaren "Menditik mundura"...
Euskal Dantzarien Biltzarrak Jacques Abeberri hautatu zuen elkarteko lehendakari. Lehendakariorde Henry Duhan hautatu zuten eta zuzendari artistiko Koldo Zabala. Maiatzaren 8an Dantzari Txiki Eguna antolatu zuten Itsasun eta 29an Dantzari Eguna Donibane-Lohizunen.

Mikel Laboak eta Lluis Llach kantari kataluniarrak kantaldi-ikuskizuna aurkeztu zuten Hego Euskal Herriko lau hiriburuetan.
Euskal Herriko Txistularien Elkartea sortu zen. Txistulari aldizkaria plazaratzen hasi ziren.
Agustin Gonzales musikari nafarrak "Arrano Beltza" kantata konposatu zuen Joxan Artzeren testu batean oinarrituta.
Telesforo Monzonen "Herriaren oihua" diskoa kaleratu zuten.
Antton Larrauri konpositoreak "Batasuna" eta "Gudari" obrak aurkeztu zituen.
Plazaratutako diskoen artean: Gontzal Mendibil eta Xeberriren "Zaurietatik dario", "Xalbador - Iparraldeko kantu zaharrak", "Kixki, Mixki ta Kaxkamelon", "Errobi" eta "Gure Lekukotasuna", Errobi taldearen lehen bi diskoak, "Haizea", Benito Lertxundik Zuberoako kantu herrikoiekin osaturiko disko bikoitza...
Hil ziren:
- Mikel Arozamena bertsolaria.
- Ixaka Lopez Mendizabal idazle eta kultur eragilea.
- Madeleine Jaurlegiberri idazlea.
- Jose Arrue pintore eta kartelgilea.