kronologia

1959

• Ekineko militanteek Euskadi Ta Askatasuna erakundea sortu zuten.Euskal Herrian ezarritako erregimen politiko-juridikoaren aurkako borroka abertzalea suspertzeko eta areagotzeko ekintza-talde gisa antolatu zen. Urtearen azken aldera, hiru lehergailu ipini zituzten eraikin ofizialen kontra.
• Hainbat emakume atxilotu zituzten Bilbon kristau-ikasbidea euskaraz erakusteagatik eta frantziskotarren katekesia itxi zuten.
• Iruñeko Herri Irratia, Bilboko Herri Irratia eta Arrate Irratia sortu ziren.
• Balendin Enbeita, Jon Enbeita, Jon Lopategi eta beste hainbatek Garriko lehen bertsolari-eskola sortu zuten.
• Karmelo Alonso Bernaola musikari eta konpositore otxandiotarrak Erromako nazioarteko saria irabazi zuen.
• Euskal Museoak antolatutako pedagogi jardunaldi batetik abiatuta, Ikas elkartea sortu zen Baionan. Euskarazko irakaskuntzaren aldeko ekimenak eragitea eta euskal kulturaren ezagutza eskoletan bultzatzea zuen xede nagusia. Elkartearen sortzaileen artean Louis Dassance, Piarres Lafitte eta Mixel Labegerie zeuden.
• Antonio Bilbao idazle bizkaitarrak Bedoñako ohorezko saria irabazi zuen "Izar ta odei" olerkiari esker.
• Anjel Irigaraik "Literatur eskuararen inguruan" lana plazaratu zuen. Argitaratu ziren, gainera:
  - Juan San Martinen "Jose Antonio Mogel, bere bizitza ta lanak".
  - Gabriel Arestiren "Maldan behera" poema-bilduma.
  - Txillardegik "Peru Leartzako" nobela.
  - Manuel Ziarsoro Abeletxeren "Bertsolari sariketa" eta "Gogozar berbizkunde goizian" antzerki-lanak.
• Hil ziren:
  - Gregorio Beorlegi aktorea, Donostian. 1915etik 1936ra bitartean izen handiko antzerkigile gehientsuenen obretan parte hartu zuen.
  
  - Anakleto Ortueta historialari eta politikari bizkaitarra. EAJko diputatua izan zen 1918an eta 36ko Gerra Zibilean barne-poliziako buru. A. de Maortua ezizenez sinatzen zituen bere idatziak. Historia-lanak gaztelaniaz idatzi zituen.