kronologia

1937

• Eguna euskarazko lehen egunkaria sortu zen Bilbon. Zubikarai eta Ziarsolo izan ziren zuzendariak. Urte bereko ekainean desagertu zen.
• Larrinaga, El Dueso eta Burgoseko kartzeletan zeuden gudariek Espetxean aldizkaria sortu zuten. Zenbaki bakoitzetik hiruzpalau ale egiten ziren eta eskuz esku ibiltzen zituzten. Bitartean, noiz fusilatuko zain egoten ziren, Joseba Elosegik kontatzen zuenez «Atea zabaldu eta betiko kartzelazaina agertu zen, askotan horditurik etorri ohi zena. Ohiko zerrenda zekarren eskuetan. Lau izen aipatu zituen eta hil-hurren denaren ahotsaz laurek esan zuten: Presente! Lauretako batek kemena izan zuen hala ere, eta galdetu zion: guztiarekin?, eta kartzelazainak erantzun: ezer gabe. Galdera ohikoa zen, kartzela barruan sarri askotan aldatzen baikintuzten gela batetik bestera. Kartzelazainaren erantzuna argia izan zen. Fusilatzera zeramatzaten».

• Maurice Ravel konpositore ziburutarra hil zen abenduaren 28an. "Zazpiak Bat" izeneko kontzertua bukatu gabe utzi zuen.

• Ekainean frankistek Bilbo hartu ondoren, Eusko Jaurlaritzak erbesteko gobernu gisa jardun zuen Santanderretik hasieran eta Kataluniatik ondoren. Euskal errefuxiatuei babesa emateaz arduratu zen. Erbesteratzearekin batera, Euzkadi'ko Agintaritzaren Egunerokoa buletina desagertu zen.

• Telefono-gidaren edizio berria aitzaki, Gipuzkoa eta Bizkaiko Gobernadore Zibilak 'tx' debekatu eta ortografi arauak zehaztu zituen: «deberá desaparecer la redacción con que en la "Guía" aparecen palabras como Etxe, Txoco y otros varios de tipo donde figuran las palabras aludidas redactadas en tal forma, se les requiere por este Gobierno Civil a rotularlas con la ortografia aceptable, eliminando la de sabor separatista».
• Bergarako Seminarioa inauguratu zen.
• Gabriel Olaizola kantariak Eresoinka korua sortu zuen erbestean.
• Leon Leon idazle lapurtarrak "Herriko besta biharamunean" antzerki-lana idatzi zuen.
• 2.000 haur bidali zituzten Bilbotik Sobiet Batasunerantz eta beste 2.500 Frantziara.
• Hil ziren:
  - Engrazio Aranzadi Kizkitza idazlea, Sabino Aranaren jarraitzaile sutsua.
  - Jean Baptiste Daranatz idazle eta historialari lapurtarra.
  - Ignacio Diaz Olano pintore arabarra. Nekazarien eguneroko bizitzan oinarritutako ohiturazko koadroak margotu zituen batez ere.
  - Arturo Campion historialari eta kultur eragile nafarra, Eusko Pizkundearen ardatz kulturala izan zena.