1971ko hemeroteka

Oteizarekin
noiz arte...! quosque tandem...! noiz arte...!

Bakoitza bere alderditik dabil. Euskal errealitatearen benetazko analisa sakon baten faltan gaude. Taldetxoetako ekintza arruntetan gelditzen gara. Ez dakigu Euskal Herria zer dan. Helbururik ezean galduta gabiltza. Batasunaren beharrean arkitzen gara! Bakoitzaren ideologi estu eta ttipiak baztertuta, batu egin behar dugu. Geure lanak batasun begiaz ikuspegitu behar ditugu. Eta analisa jator batek eraginda arduratu behar dugu. Ni aspertu naiz. Neure itxaropen bakarra zuek gazteok zinaten baina gazteriak huts egin du. Eta orain norengan itxaro behar dut? Zaharrengan? Utikan!...

Eta zergatik ez, arima hitza, erlijio zentzun batekin hartu ohi izan dugu. Baina gauza orok du arimarik: zuhaitzak, harriak, herriak, gizonak... Artegintza ekintza edo jokabide erlijioso eta estetikoa dugu, bozkarioz burutzen den ekintza bat. Herri baten arima bere jokabide bera dugu. Artegintza jokabide errotua da, herrian errotua. Hitzak berritu eta aldatu egin behar ditugu, bestela mitoan eroriak ginake.

Zenbait, horren atzetik dabil. Eta Oteiza bitxi estraino bat bezala begiratzen dute. Ni bezelako bat mito bihurtuaz, gero hobeto suntsi eta gal daiteke.

Ez nigan itxaro. Egin lan zeuek.

Ni, pertsonalismo ororen aurka borrokatzen naiz. Pertsonalismoak izan dira izan, gure Herriko politika egoeraren ondamendia sortu dutenak, instinto bat falta zaigu. Azkarrak izan behar dugu. Gure sena berritu behar dugu, eta agian artegintzatik berritu ere dezakegu. Sena honek emanen die gure erabakiei bizitasun eta sakontasuna. Gure zuhurkeri zahar hau alde batera utzi behar dugu. Animalia batek borrokarako, lanerako, mugitzeko, saltatzeko eta aukeratzeko duen bizkortasunaren gisako sena berbiztu behar dugu.

Neure liburuan euskaldunon berezko sena eta berezitasun bat esna arazitzen ahalegindu naiz. Egungo estetika zentzuna, gure aintzinako senatikan oso hurbil dagoke. Hain zuzen ere politika zentzuna eta senak, arte bera du iturburu. Euskaldunen berezko imajinazioa, hots irudimena, munduko aberatsenetakoa dugu. Gure irudimena sakona eta praktikoa da. Logikaz eta fantasiaz oretua eta jantzia. Baina ez norbaitzuek uste duten bezala, irudimenik gabeko zentzun praktiko, ustel eta tontoa. (Adibidez gure industrial handi eta herri gizon ospetsu eta inportanteena).

Gure andereñoek ere ezer gutti dakite, gure irudimen jatorraz.

Mundua bakarra da. Bakoitzak bere mundu ttipi eta esia besteengana zabaldu behar du. Batu egin behar dugu, mundu eta jomuga bakarrean batu. Gure saiaketa eta ahalegin guztiek interes berdinaz tajutuak izan behar dute. Interes bateratzaile bat arkitu... baina non ote datza interes berdin hori?

Bai, oso erraza da hori esatea, baina zein Herri? Baina, Herriarenak zerk bateratuko gaitu?

Ni areago noa. Herriaren jokabide orotan arkitu nahi nuke gure batasunaren jatorria. Inbestigazione bat osatu beharrean gara geure nortasunaz eta geure arimaz. Egungo jokabideak geure tradizione ta kondairaren funts berezkoenetan sustraitu behar ditugu.

Loiolako Inazioren gogo-jardunen gisako zerbait moldatu behar dugu. Gogo-jardun sekular eta estetikoak. Geure jokaerak aztertuaz eta geure nortasunaren analisa eginaz, mendietan, herrietan, hondartzetan... bildu behar dugu, talde ttipietan, gure barne muinari so eginaz. Baina heziketa hau aurrerat eramateko gizon askatuak behar ditugu, diruz eta berez askatuak. Dirua irabazteko gutiziak denbora galarazten du. Ni askatuta natza eta besteekin harremanean asteko prest.

Baina inor gutti arkituko duzu, besteentzat denbora duenik. Berekoi bihurtu gara. Politikarako genduen sena bizia bizkortasuna eta irudimena, galdurik ditugu.

Argi dakusat geure geroa, baina hobe dut ez esatea, zeren oso iluna deritzat... Bart gauean ez nau loak hartu, esnai egon naiz kezkati eta triste. Felipe hilez gero Euskal Herria lotan datza. Erderaz edo euskeraz zurrunkaka ari gara. Geure Herria miseri espiritual gorrian bizi da. Nor gelditzen da Euskal Herrian besteak direla ta, esnai? Ondo ezagutzen dut nire Herria, barrendikan Jonasek balea bezala, nazka eta mexprexuraino ezagutzen dut nire Herria. Geure kupidarik handiena ere, denok euskeraz zurrunka egitea da... Ni federik gabe borrokatzen naiz, eta hau gauza ederra, zaila eta haundia da. Fededun banintz bezala jarduten dut. Ni hau bai naiz, eta geure Herria ere, oraindik kozkortu gabeko mutikoa da.

LUIS HARANBURU-ALTUNA, Zeruko Argia, 1971-VI-20