1956ko hemeroteka

Euskaldun Gurasuei

Gaur, euskaldun gurasuei natorkixue: Ainbat aldetan entzuten dogu negargarri au: «Baiyuaku gure izkuntza zarra, baiyuaku euskera».

Bai, baiyuaku gure euskera, gure izkuntza zarra. Eun milla euskaldunek itxi ei dabe euskera igaro diran ogei urtetan ta erdaldun egin.

Baiyuaku... ta ezpagara asten zeozer egiten euskeraren alde urte gitxi barru betiko joan be.

Bayueku, ezpadogu ezer egiten eztailhen galdu.

Denboraz gagoz orraithik. Bosteun milla euskeldun inguru gara oraindiñoko. Pasau diran urtiekaitik ain atzerakada ikaragarriya egin badau-be, oraindiñoko salbau gainke.

Zelan?

Abadiek, eta phrailliek, eskola-maixuek, agintariek... eta batez-be gurasuek al-dabiena egiten ba-dabe euskeraren alde.

Gurasuekana natorkixue ba gaur.

Ikasi deiyiela ordu onian erdera be: phrantzez eta ingelez eta beste izkuntzak.

Gaur zuek baiño geiago iñork be ezin leike egin euskeraren alde. Zuen eskuetan dagoz umiek. Txiki-txikitatik euskeraz erakusten badeutzezue, zuen arduria bete dozue. Gero erderia be ikasi bearko dabe bearbada, bizitzan aurrera urtetako. Ori berez-berez ikasiko dabe, batez be kale-aldera urreratzen badira. Erderaz ikasteak ezdeutzo euskerari kalterik egiten, euskera erderaren azpian ipintzen ezpada. Baiña ondo begiratu zer esan dodan: EUSKERA ERDERAREN AZPIAN IPINTZEN EZPADA.

Etxeko izkuntza: euskera. Etxian: beti euskera. Gero, an edo or edo urriñ erderaz egin bear bada, ekin erderaz be, baiña etxetik kanpoan be euskeraz al-dan geienetan. GURE IZKUNTZA: EUSKERA. GURETZAKO, EUSKERA BESTE IZKUNTZA GUZTIEN GAÑETIK.

Txiki-txikitandik ikasi deiyiela umiek gure izkuntza zarra: Lenengo itzak: aita, ama, amama, aitite eta besteak euskeraz erderaz baiño lenago. Lenengo otoitzak: Aitaren, Gurutze Santuaren, Aita Gurea, Agur Maria, ta besteak be euskeraz erderaz baiño lenago. Eta gero, aunditxo egiten diranean, edo ausoan erderaz asiten badira lagunekin-da, etxean beintzat beti euskeraz. ETA GOGOR EGIN, etxian erderara joten ba-dabe. Gurasuak beintzat ez nasaitzen itxi seme-alabai.

Gero, lagundu al-dan guztiya euskera galdu ezdaiyien, batez be kaletarrak bazarie. Euskaldun irakasle-maixuek, euskerazko liburuek eta aldizkari-errebistak, euskerazko Meza-liburuak, euskeraz errekordatorioak (Lenengo Jaunartzea, Jaunartze-Nagusia, Ekontza eta abar), euskeraz idatzi kartak..., orrela egin ezkero, gordeko da euskera, ezta illgo. Ill ez, geithu egingo gera euskaldunok.

EUSKALDUN GURASUOK: Gaur euskera zuen eskuetan dago. Egixue al dozuen guztiya zuen seme-alabai euskera erakusteko. Egixue al-dozuen guztiya zuen umiek gero euskaldun izan deitezan. Zuek gura badozue, gordeko da euskera. Zuek gura badozue, Euskalerria ezta amaituko.

Bitaño
Zeruko Argia, 1956

Erderazko euskera ta euskerazko erdera
(elkar-izketa)

- Erri alderuntz Joxepaiñasi?
- Bai, Txomin, buelta bat egitera nator etxera.
- Ori ondo: ezdezu ordea okerrik?
- Ez, Jaungoikoari graziak; ezdegu nobedade partikularrik.
- Eta Donostin zer berri?
- Ez dago notizia preskorik.
- Zein kaletan egon zera?
- Kalle maiorrean, lenengo pisuan.
Etxe txiki-txiki bat al-da ori?
- Ez por zierto, oso aundia.
- Ba, ni an izan nintzanian...
- Es ke zu an ziñala, urte asko izango dira.
- Gerra aurretik.
- Ah! por supuesto... ordutik onera Donostia ikusi egin bear da, dezkonozitua dago.
- Eta Donostin erderaz asko egiten al da?
- Kastellanoekin bai, bestela gutxi. Dagoana da, euskera elegantia, euskera lijitimoa.
- Baiña zuk, erderaz ikasiko zenduan, e?
- Bastante; ez nere burua abonatzeagatik; bañon nola nagusiak kastellanoak ditudan, nai ta naiez ikasi bear, ia lo kreo.
- Donostin, zenbat denbora egin dezu?
- Zaude pixka bat... laister aterako det kontua... una... dos... tres... kuatro... ez, ez, ara... iru aste ta amar egun.
- Zenbat egun ditu asteak Donostin?
- Ara berriz emen baserritarren pregunta! Uste dezu lengoa naizela? A bisto usté? Baia ke lotsagabe! Bueno, bueno, agur.
- Luze aña labur!
- Orain ere marmaketan Txomin?
- Bedorrek ere zerbait esango luke jauna. Sudurluzeren neska ergel petralak ez dit ba lotsagabe deitu? Oraindik bost aste eztira Donostira joan zala; asteak zenbat egun dituan ez daki, eta ala ere ark esan bear neri lotsagabe? Euskeraz esan balu ere, or nunbait; baiña Baia ke lotsagabe! Eta aren erderaz itz egin naia?
- Ark eta zuk berdintsu jakingo dezute erderaz.
- Ez, jauna, ez; ark oso ondo jakin bear du.
- Orain ikusiko degu zenbateraño dakin.
- Qué es eso Jexxepaiñasi? Por estas tierras?
- Sí, señor.
- Y el padre?
- Pues padre apaitando.
- Afeitando a estas horas.
- No, señor; sena comiendo.
- Ay, vamos, cenando; tan temprano?
- Sí, porque en apaloste tenemos blanqueo de borona.
- Cómo ha dicho usted?
- Pues... artazuritze tenemos en apaloste.
- Y el Rosario?
- En apalaurre.
- Muy bien; y la madre, Qué tal?
- Bastante petral.
- Y el hermano está también en la misma casa que usten en San Sebastián?
- Sí señor; está de Paje, para aser recaos, servir mesa y barbarizar al amo.
- Barbarizar!... Más que usted?
- Es desir, errizar barba con peiñe, desde sudurpe a okotz-punta, esker-eskui y después patillas por belarriondos.
- De modo que está hecho una gran artista. Sabe todos los zirikimirikiz.
- Sí, señor; ya sabe eso de... ziriki tiriki miriki aupa! de kalez kale.
- Bien; me alegro de todo, y que sea bienvenida; buenas noches y hasta mañana.
- Eskerrik asko; hasta Juan de Guste.
- Zer derizkiozu Txomin, Joxepaiñasiren erderari?
- Ur-ardoa dela.
- Eta bere euskera?
- Ardo-ura; eta guzia nasteborrastekin egindako porrusalda bat. Nork eta ark esan bear neri lotsagabe! Adituko du oraintxe aditzekoa.

Arriturikan nago
zure mintzaeraz
Bi izkuntzatan dezu
itz egiten erraz,
edozer itz abora
datorkizu eraz
Euskera erderaz
ta erdera euskeraz

Ziriako Andonegi
Zeruko Argia, 1956

 

Gure Mendea