Piztu Ezazu Argia 970x90

Frankismoaren aurkako kereila masiboak etor daitezkeela iragarri du Carlos Slepoy abokatu argentinarrak

Giza Eskubideen aldeko borrokan lanean diharduen Carlos Slepoy abokatu argentinarra elkarrizketatu du Deia egunkariak. Frankismoko biktimen abokatua da, tartean Jesus Muñecas guardia zibilak bortizki torturatu zuen Andoni Arrizabalagaren familiarena. Krimen frankisten aurkako kereilak “masiboki” aurkezteko baldintzak daudela adierazi du, eta lehenak Euskal Herrian izan daitezkeela Jesus Muñecas eta Antonio Gonzalez "Billy el Niño"-raurka.

NBEk errieta egin dio Espainiari gerra zibileko desagertuak ahaztu nahi dituelako

Abuztuaren 30arekin munduko hainbat txokotan Desagertutakoen Nazioarteko Eguna gogoratuko den honetan, Nazio Batuen errelatoreak txosten oso gogorra (pdf) argitaratu du Espainiako Gobernuaren kontra, gerra zibileko eta frankismoko krimenak ikertu nahiz erreparatzeko ezer gutxi egiten duelako.

1914: Fusilatua ez izateko adina frantses ez zekien soldatu bretoia

“Gerra Handiko biktima [frantses] guztiak ez ziren erori alemanen balek jota. 600 poilu [soldatu berri] baino gehiago fusilatu zituzten besteren etsenplutzat. Gehienetan prozedura expeditiboen ostean. Haietako bakan batzuk birgaitu dituzte”.

Frankismoak fusilatutako 52 nafartar omenduko dituzte larunbatean

Nafarroako Fusilatutako Senitartekoen Elkarteak 1936an hildako 52 nafartar omenduko ditu larunbatean Cadreitan. Elkarteak “ikerketa serioa” egitea eskatu du, 78 urteren ostean senideen gorpuzkiek desagerturik jarraitzen dutelako.

1914ko uda hura: "Gerla behar badugu, doala gerla. Biba Frantzia!"

Susa argitaletxekoak Armiarma proiektuaren barruan serie ederra eskaintzen hasi zaizkigu uda honetan: “Gerla Handiak 100 urte“. Nola kontatu zuten 1914tik 1918ra arteko odol-hustea Iparraldeko Eskualduna eta Hegoaldeko Euzkadi aldizkarietan.

Jon Etxabe Garitazelaia: "Elizak erantzukizun handia izan zuen Zamorako kartzelan gertatuaz"

– Elizak erantzukizun handia izan zuen Zamorako kartzelan gertatuaz, ez zen Estatuaren kartzela soilik, Elizaren Konkordatua ere partaide izan zen. Horra Jon Etxaberen esana.

98 urterekin aurrenekoz frankismoa salatzen epaile aurrean

98 urterekin, Felix Padin CNTko kideak lehen aldiz diktadura frankistan bizitakoa deklaratu du epaile aurrean. Frankismoko krimenen aurka Argentinan abian dagoen kereilaren baitan egin zituen deklarazioak astelehenean Miranda de Ebroko auzitegian.

Khmer Gorrien bi buruzagi bizi osorako zigortu dituzte Kanbodian

Khmer Gorrien buruzagi izandako 88 urteko Nuon Chea eta 83ko Khieu Samphan bizi osoko kartzela zigorrera kondenatu dituzte. Gizateriaren aurkako krimenak egotzi dizkie Kanbodiako auzitegiak. 1975-1979 bitartean, Kanputxean 1,7 miloi hildako utzi zituen erregimen maoistaren aurka abiatu den epaiketaren lehen sententzia da.

Mexiko-Tenochtitlan: Zero Zabor hiriburua espainolak heldu arte

Munduko megapoli handi eta kutsatuenetakoa den Mexiko hiriak bere zenbait arazo larriren giltza historian aurkituko luke. Etorkizunerako soluzioak, iraganean. Espainiarrek –euskaldunak barne– menderatu zutenean Azteken inperioa, hondakinak eta oro har iraunkortasuna Europako beste inon baino hobeto kudeatzen zituen gizartea suntsitu zuten.

"Gazte ausartak baino ez ginen izan, egoera sozial baten espoleta"

(Altzola-Elgoibar, 1933). 1958an apaiztu zen. 1968an klandestinitatera pasa zen, ETAko kide liberatua bihurtuz. Mogrovejon atxilotu zuten. Burgosko prozesuan epaitua beste hamabost kiderekin. Zamorako Konkordatu kartzelan zazpi urte eman zituen. 1977an libre geratu zen.

Titanic baino sei aldiz larriagoa

Itsaso Baltikoa, 1945eko urtarrilaren 30a. S-13 sobietar itsaspeko batek Wilhelm Gustloff ontzi alemaniarra detektatu zuen. Alexander Marinesko kapitainak ontziaren kontra tiro egiteko agindua eman ondoren, hiru torpedok Wilhelm Gustloffen kroskoa jo zuten eta ontzitzarra ordubete eskasean...

Krimeako altxorrak Ukraina eta Errusiaren arteko gatazkan

Krimea: Itsaso Beltzeko urrea eta sekretuak erakusketa ekainaren lehena bitartean egon zen ikusgai  Amsterdameko Unibertsitateko Allard Pierson Arkeologia Museoan (argazkian, K.a. 4. mendeko urrezko kaskoa).

Afrikarrek ere “aurkitu” omen zuten Australia

Ozeania, 1768-1771. Royal Society elkarteak James Cook esploratzaile eta kartografoari agindutako lehen espedizioan, kapitain ingelesak Zeelanda Berria eta Australia mendebaldeko kostaldea aurkitu zituen. Lehen konkistatzaileen ondotik kolonoak iritsi ziren eta uharteak Erresuma Batuaren jabego...

"Kronika hutsa egin zezakeen beste batek, baina nik literaturaren jolasa nahi nuen"

Nobela berria aurkeztu zuen apirilean. Izenburua ere hilabetearena: Apirila (Susa). 1766an Iñigo Aranbarriren (Azkoitia, 1963) sorlekuan izan zen matxinadaren gaineko eleberria, egilearen estilo zorrotz, gartsu eta zirti-zartakoan eder idatzia.

Arnaldo Otegiren ama erretratatu zuen nazia

Zendutako amari kartzelatik gutuna idatzi dio berriki Arnaldo Otegik. Testuarekin, 1936ko zuri beltzeko argazkia dago webgunean, ama eta amona ageri direla. Erich Andres naziak ateratakoa da. Ahanzturatik berreskuratu dugu tropa frankistekin zihoan argazkilariaren lana: Iruñea, Donostia, Gasteiz, Irun, Elgoibar, Eibar, Tolosa eta Bergaran ateratako ehunka argazki.

German Rodriguezen hilketa ikertzeko Argentinako justiziara joko dute senideek

Poliziak balaz hildako iruindarraren senideek epailearen aurrera eraman nahi dituzte erantzuleak: “Historiak gogoratu ditzala gauzak izan ziren bezala”.

Ataolaztin bada Oriol Solé oroitzen duenik

1976an Segoviako espetxetik ihes egin zuten 29 presoetako bat zen Oriol Solé Sugranyes. Guardia Zibilak hil zuen Ataolaztiko gainean. Militante katalanaren bizitza eta heriotza aitzaki hartuta, gertaera haiek gogoratu ditu The Segovia Big Band dokumentalak.

Gizarte segurantza Txina inperialean

Antzinako Txinan sendagileek ez zieten gaixoei sosik kobratzen etxera bisitan joaten zirenean. Orduan, zertaz bizi ziren Txinatar Inperioko medikuak? Badirudi bizisari moduko baten bidez ordaintzen zietela sendagileei. Gaixo zeudenek ez zuten ordaintzen, sendatutakoek ordea bai, eta hala,...

Guillotin, heriotza zigorraren aurka

Joseph Guillotin (1738-1814) heriotza zigorraren aurkakoa zen eta Frantziako Biltzar Nazionalean zigorra bertan behera utz zezaten saiatu zen iraultzaren ondoren, alferrik. Ondoren, zigorra gauzatzeko modua leuntzen saiatu zen behintzat, eta ahalik eta oinaze gutxien eragiten zuen makina...

Panoptikoa, espetxe oroikuslea

Londres, 1748ko otsailaren 15a. Jeremy Bentham filosofo, jurista eta erreformatzailea jaio zen. Utilitarismoaren sortzailea eta ongizatearen defendatzaile sutsua, hainbat arlotan oso ideia aurrerakoiak zituen: adierazpen eskubidearen, genero berdintasunaren, dibortzioaren edo eliza eta...

German Rodriguezen hilketa ikertzeko Argentinako justiziara joko dute senideek

Frankismoaren krimenen kontrako auzian, Argentinako Maria Servini epaileak 1978ko San Ferminetan gertatutakoa iker dezala nahi dute German Rodriguezen senideek eta San Fermines 78 Gogoan plataformak. Asteartean, ehunka lagun bildu ziren poliziak hildako iruindarraren omenaldian.

Zergatik dira azenarioak laranja kolorekoak?

Kolore askotako azenarioak daude: morea, zuria, horia, gorria... K.o. I. mendeko iturriek azenario horiak eta gorriak aipatzen dituzte. Baina zabalduenak laranja kolorekoak dira, aldaera berriena izan arren. XVII. mendea bitartean azenario laranjarik ez zegoen, eta moreak ziren...

Iruñeko Zitadelatik ihes egin zuten alemanen historia

1916ko azaroaren 8an Paramount gerra-ontzi britainiarrak patatxe txiki bat atzeman zuen Mantxako kanalean. Barruan, Iruñetik eta Alcalátik ihes egindako aleman taldea topatu zuten. Nola iritsi ziren haraino? Alemanen ihesaren kronikak zinemarako gidoia dirudi.

Entzun arren, San Fermin, zu ez zaitugu patroi

Tolosa (Galia), 250. Saturnino misiolari erromatarra Akitaniara iritsi zen Grazio eta Dezioren kontsulgo urteetan. Fede kristaua hedatzeko predikatzen aritu zen Galian, Pirinioetan eta Iberiar penintsularen iparraldean, eta Tolosako lehen gotzaina izan zen, handik urte gutxira, 257. urte...

Nazismoaren kutsurik nahi ez zuten autoak

Sir William Lyonsek Swallow Sidecar Company motorgintza enpresa sortu zuen 1922an, Coventryn (Ingalaterra). Bigarren Mundu Gerra amaitu arte kapotaren aurreko aldean SS inizialek osatutako ikurra (argazkian) zeramaten enpresako autoek, baina gerraostean logotipo hark merkatuan mesede eskasa...

Homosexualak detektatzeko makina

Kanada, 1950. Gobernuak Zaldizko Polizian unitate berri bat sortzea erabaki zuen funtzionarioen artean gay zirenak detektatzeko: A-3 saila. Gerra Hotz betean, AEBetako eta Britainia Handiko gobernuko hainbat funtzionario SESBentzat espioi lanetan harrapatu berri zituzten eta horietako bi gay...

1936ko gerrarik gabe, Ehun urte bakardadean ez?

Ez dut inoiz Ehun urte bakardadean berriro irakurriko. Zoriontsua izan zareneko lekuetara ez baduzu itzuli behar, orduan, Macondora ez naiz berriro hurbilduko. Hobe da mitoak pertsonalki ez ezagutzea, zer gerta ere... 16 urterekin liluratu gintuzten liburuekiko harremanak ez dira berreskuratu...

Memoriaren kapsulak

Nostalgiatik eraikitzen den herri bat, edo bizitza oso bat kasu, ez da eraikitzen den zerbait. Nostalgian bizi garenok, 80ko hamarkada bizi nahi izan genuen belaunaldi frustratuak ez du topatzen usu, gaurkoan egin nahi duena. Bihar ordea, nostalgiaz begiratuko dugu atzera. Memoria kapsulak...

Antzinaroko hooliganak

Erroma, K.o. I. mendea. Neron  enperadoreak, Zirku Maximoko zaldi lasterketen zale amorratua izanik, kirola diruz laguntzea eta arautzea erabaki zuen. Gladiadoreen arteko borrokak erromatarren pasioa zirela esan digute literaturak eta zinemak. Baina zaleen arteko grina primitiboenak eta...

“Copiale Cipher”: masoien eskuliburu ezkutua

1970eko hamarkadan, orduan Ekialdeko Alemania zeneko liburutegi batean, liburu bitxi bat aurkitu zen: 105 orriko eta 75.000 karakteredun eskuizkribu bat zen, urre eta orlegi koloreko luxuzko azal batekin.
Multimedia

2014-08-25  |  Historia

Euskal eredu matrilineala

Mari Carmen Basterretxearen hitzaldia Udako Unibertsitate Bolibartarrean.

2014-08-14  |  Historia

Ipar Nafarroaz

Halip Lartiga Bizkarrotzeko irakasleak Ipar Baskoniaz edo Ipar Nafarroaz eman zuen klasea Bolibarko Uda Unibertsitatean 2012. urtean. Labriteko irakasleak agerian utzi zuen Ipar Nafarroako eskualde gaskoinen hizkuntz problematika azken mendeetan. Iturria: Udako Unibertsitate Bolibartarra

2014-08-12  |  Historia

Gipuzkoa historian sartzen da: erromatar konkista eta integraziorako bideak

EHUn historian lizentziatu Denis Alvarez Perez-Sostoaren hitzaldia.

2014-08-11  |  Historia

Euskal mendizaletasuna frankismoaren garaian 1939-1960

Donostiako Bagera elkarteak antolatutako hitzaldia, Antxon Iturrizaren eskutik.

2014-06-30  |  Historia

Alardea, orden sozial baten ispilua

Irun eta Hondarribiako alardeen jatorriari eta historiari buruzko erreportajea. Egilea: Baxter and Rojos

2014-06-16  |  Historia

Frankismoak atxilotutako emakumeen testigantzak

Frankismo garaiko Ordena Publikoaren Auzitegiaren bortizkeria eta errepresioa jasan zuten emakumeei Urrezko Domina eman die Gipuzkoako Foru Aldundiak, aitortza moduan. Egoera horretatik pasatako hiru emakume zaldibiarren testigantzak bildu ditu GoiBerri aldizkariak.

2014-06-13  |  Historia

Ehorzketak Gipuzkoako Metal Aroan

Historian doktore eta EHUko irakasle titular Jose Antonio Mujika Alustizaren hitzaldia. Azken urteotan, batez ere Aralarren edota bere inguruan(Ondarre, Beaskin, Aitxu, etab.), egin diren indusketa arkeologikoek informazio berria eskaini digute hilobiratzeaz eta garai horretako gizartean gertatu...

2014-05-13  |  Historia

Lehen Mundu Gerra eta Euskal Herria

Iparraldea Bertan! jardunaldien baitan Eneko Bidegain idazle eta kazetariak emandako hitzaldia. 2014-03-12.

2014-04-25  |  Historia

Atotxako ikurrina ezkutua

1976ko abenduaren 5ean, Realak eta Athteticek jokatutako derbyan, Iñaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar jokalariek ikurrina atera zuten futbol -zelaira. Garai hartan, ikurrina legez kanpokoa zen eta irudi hori euskaldunon oroimenean gelditu da. Iturria: eitb.tv Ekoizlea: Pausoka

2014-04-03  |  Historia

Sakanako oihanetik itsasora

Sakanako zuhaitzek, kostalderako bidaia egin eta behin itsasontzi bihurtuta, Ameriketarako bidea hartzen zuten XVI mendean. Bideoan Mikel Leozen azalpenak dira Etxarri Aranazko basoan. Iturria: Etxarriaran Hazten

2014-02-06  |  Historia

Literatura eta gerra

Julen Gabiriak koordinatu duen solasaldia. Josi Basterretxea EHUko irakaslea eta Gabriel Arestiren XXIX. ipuin lehiaketaren euskarazko sariaren irabazlea; Gotzon Barandiaran komunikatzailea eta Larrabetzu-Galdakaoko idazlea; eta Laura Mintegi euskal idazlea eta irakaslea. Mahai ingurua...

2014-02-04  |  Historia

Konkista aitzineko izpirituaren konkista?

Hizkunek antolatutako Asisko Urmenetaren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2013ko otsailaren 2an.

2014-01-15  |  Historia

Gizarteen gainbeheraren zergatiaz

Zergatik huts egiten dute gizarteek? Burdin Aroko Groenlandiako norvegiarrengandik, oihanez soilduriko Pazko uhartetik eta gaur egungo Montanatik ateratako ikasbideak oinarritzat harturik, gainbehera hurbil dela adierazten duten zantzuez eta nola -- garaiz antzematen badiegu--aurrea har...

2014-01-10  |  Historia

Herrialde berdea

Jon Andoni Aranguren Iharra tiroz hil zuen Guardia Zibilak, 1972an; Jabier Goitia Kabi, berriz, lehergailu batek eztanda eginda hil zen, 1991n. ETAko militanteak ziren biak, bi belaunalditakoak, eta Herrialde berdea lanak haien ibilbideak batu ditu, istorio bakar bat osatuz. [2011 - 64...

2013-11-22  |  Historia

Mendearen mende

Jose Mari Irondok ETBrentzat gidatutako XX. mendeari buruzko dokumentala. Gidoia: Jose Mari Irondo eta Oskar Epelde Errealizazioa: Fermin Aio Postprodukzioa: Bernan Cortin, Jesus Vazquez, Bernardo Amo, Josu Arrunbarrena Produkzioa: Gurutze Lizarralde Irudia: Lurta Nikolas,...

2013-11-08  |  Historia

Irailaren batean

1979ko irailaren batean poliziaren bala batek Iñaki Quijera gaztea hil zuen, manifestazio batean zegoela. Geroztik urtero-urtero elkartzen da jende multzo txiki bat bere oroimenez. Senideak, lagunak eta Donostiako Antigua auzkoko hainbat jende izan ohi dira. Urte hauetan guzietan inolako...

2013-10-25  |  Historia

Nabarra Boua eta Matxitxakoko guda

Eusko Itsas Gudarostearen bouari buruz 2007an egindako dokumentala. Egilea: Itesa Gidoia eta errealizazioa: Joseba A. Butron eta Iñigo Artetxe Muntaia: Iñigo Artetxe Ekoizlea: Sabino Arana Kultur Elkargoa Babesleak: Eusko Jaurlaritza eta Bizkaiko Foru...

2013-10-18  |  Historia

Ikazkin baten historia

2009ko dokumental honek ikazkin izandako Azentzio Aierbe ataundarraren historia biltzen du. Egur-ikatza egiten lan egin zuen azkenetarikoa izan zen Aierbe. Gromazek ETBrentzat eta Ataungo Udalarentzat ekoitzia Zuzendaritza eta gidoia: Eduardo Llorente Errealizazioa: Aitor...

2013-10-01  |  Historia

Konkistaren aurrekariak

Etxarri 2012 ekimenak eta Nafarroa Bizirik antolatutako Joseba Asironen hitzaldia, martxoaren 15ean Etxarri-Aranazko Udaberri elkartean.

2013-09-26  |  Historia

Bide Ertzean, 77 diskoa

77 du izena Bide Ertzean taldearen disko berriak. Karlos Aranzegi eta Ima eta Joni Ubedak trantsizio garaiari begira egindako hausnarketak bildu dituzte 9. disko honetan. Ubeda anaien osaba Sebasen erailketatik abiatu dira.

2013-09-16  |  Historia

Europako mapa politikoaren garapena azken milurtekoan

Europan 1000. urtetik gaur egunera arte eman diren aldaketa geopolitikoak erakusten dituen animazioa. Liveleak.com webguneko abkebab erabiltzaileak sareratua.

2013-09-16  |  Historia

Donostia 1813 hitzaldi ibiltaria

2012ko abuztuaren 31an Josu Tellabidek emandako hitzaldi ibiltaria. Donostia sutan elkarteak antolatuta.
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys