Zambiar bat Marten

Zambia, 1964ko urriaren 24a. Ordura arte Ipar Rhodesia zenak independentzia aldarrikatu eta Erresuma Batuaren mendean egoteari utzi zion. Gauza asko egiteke zeuden herrialde berrian, baina Zambiako programa espazial handinahia abian zen ordurako. Gerra Hotz betean, estatubatuarren eta...

Ardo urrintsua edaten zuten Antzinaroan

Tel Kabri aztarnategian, Israel iparraldean, Ekialde Hurbileko ardotegi zaharrenaren arrastoak aurkitu zituzten duela urtebete inguru. K.a. 1700. urtekoak ziren gela bakarrean aurkitutako 40 lusuilak, eta 2.000 litro ardo inguru  biltzen zituztela kalkulatu zuten arkeologoek. Lusuiletako...

Oskar Groening Auschwitzeko atezainari 300.000 hilketatan konplize izatea leporatu diote

“Erregimen naziari etekin ekonomikoa ateratzen lagundu zion, eta hilketa sistematikoak babestu zituen”, dio Hannover hiriko prokuradoreak. 93 urteko Oskar Groeningi buruz ari da, "Auschwitzeko atezaina", Alemaniako ikertzaile federalak ikertzen ari diren 30 nazi ohietako bat.

Atzoko aztarnak arakatzen, gaurko minaren sendagarri

Oroimen historikoaren berreskurapenean pauso garrantzitsuak eman dituzte Villabonan azken urteotan. Aritza Kultur Elkartearen ikerketen ondorioz frankismoak 1936ko gerra zibilean fusilatutakoen eta errepresaliatutakoen izenak ahanzturaren zulotik atera dituzte.

Balkanetako Bartzelona Berria

Madril, 1700eko azaroaren 1a. Karlos II.a Espainiakoa ondorengorik gabe hil zen eta Europako potentziak hark uzitako tronua lortzeko lehiatzen hasi ziren: batetik, Filipe Anjoukoa borboitarra, Frantziaren babesa zuena, eta bestetik, Karlos artxidukea, Habsburgo etxekoa, gainerako potentziek...

Machu Picchuren benetako aurkitzailea: Agustin Lizarraga

Machu Picchu, ofizialki,  Hiram Bingham esploratzaile estatubatuarrak aurkitu zuen 1911n. Ez-ofizialki, Agustin Lizarraga, euskal jatorriko lurjabe peruarra 1902ko uztailaren 14an iritsi zen hiri zaharrera, eta hala idatzi zuen ikatzez  Hiru Leihoen hormako harri batean. Lizarragaren...

"Semearena gertatu baino lehen ere, jendeak ikaragarri lagundu zidan hemen"

1975eko irailak 27. Franco azkenetan, Juan Carlos I.a Borboikoa ordezko izendatua. Bost fusilatu: Txiki, Otaegi, Sanchez Bravo, Baena, Garcia Sanz. Txikiren ama da Antonia Manot. Zalamea de la Serenatik Zarautza, Bartzelonatik barrena…

Comete sarearen zeharkaldia egingo da asteburu honetan

15. urtez Les Amis du Réseau Comète elkarteak Comete sarean aritu ziren euskal herritarrak omenduko ditu. Irailaren 12tik 14ra Lapurdiko hainbat herritan oroimen ekitaldiak eta mendi zeharkaldia egingo dute.

Marie Curie eta Gerla Handia

Zientzia eta guda gizonezkoen alor esklusiboak ziren XX. mendearen hasieran. Espresuki debekatuak zitzaizkien emakumezkoei, neskametzarako edo gizasemeen menpeko lan anonimoetarako ez bazen behintzat.

Leonera emigratu zuen Laurent Durrutiren leinua kausitu dugu Aiherran

Buenaventura Durrutiren peskizan aritu gara. Bi lagunek argitu digute haren jatorriaren nondik norakoa. Xabier Martin da lehena, Durrutiren leinukoa. Xabier Elosegi bigarrena, ikerlaria. Lehenak berebiziko interesa ukan du haren arbasoen jatorria ezagutzeko, bigarrenak berriz, ikerketetan aritua izaki, ederto lagundu dio.

Neanderthalak bizikide izan genituen 5.000 urtez

Oxfordeko Unibertsitateko ikerlariak buru dituen nazioarteko talde batek argitaratu berri duenez, Europan Neanderthalak eta Homo Sapiens Sapiens-ak batera bizi izan ziren luzaroan, 2.600dik 5.400 urtera bitarteko tartean. Besteak beste, EHUko Maria Jose Iriartek eta Alvaro Arrizabalagak...

300 espartarretako bat izateko baldintzak

Grezia, K.a. 480ko iraila. Leonidas erregea buru zuten 300 espartarrek Xerxes I.aren pertsiar armada geldiarazi zuten, ahaleginean guztiak hil bazituzten ere. Mitoak 300 gudarien ausardia goretsi arren, espartarrak ez zeuden bakarrik. Herodotoren arabera, Greziako beste hainbat hiri-estatutako...

Punta-puntako ikerlariak izango dira Iruñean oroimen historikoaz egingo den topaketan

Desobiratze prozesuetan, auzi judizialetan eta 1936ko gerrako historia ikertzen punta-puntan dabiltzan adituak izango dira Nafarroa, oroimena irabazten jardunaldietan, irailaren 12tik 14ra. Queralt Solé gerra zibileko hobi komunetan adituak eta Ana Messuti abokatu argentinarrak hartuko dute parte, besteak beste.

Atai buruzagiaren burua, Paristik Kaledonia Berrira bueltan

Joan den abuztuaren 28an Frantziak Kaledonia Berriko Atai buruzagi indigenaren burua itzuli zien bere oinordekoei, hala hango mugimendu abertzalearen urteetako aldarrikapena betez. 

Frankismoaren aurkako kereila masiboak etor daitezkeela iragarri du Carlos Slepoy abokatu argentinarrak

Giza Eskubideen aldeko borrokan lanean diharduen Carlos Slepoy abokatu argentinarra elkarrizketatu du Deia egunkariak. Frankismoko biktimen abokatua da, tartean Jesus Muñecas guardia zibilak bortizki torturatu zuen Andoni Arrizabalagaren familiarena. Krimen frankisten aurkako kereilak “masiboki” aurkezteko baldintzak daudela adierazi du, eta lehenak Euskal Herrian izan daitezkeela Jesus Muñecas eta Antonio Gonzalez "Billy el Niño"-raurka.

1914: Fusilatua ez izateko adina frantses ez zekien soldatu bretoia

“Gerra Handiko biktima [frantses] guztiak ez ziren erori alemanen balek jota. 600 poilu [soldatu berri] baino gehiago fusilatu zituzten besteren etsenplutzat. Gehienetan prozedura expeditiboen ostean. Haietako bakan batzuk birgaitu dituzte”.

NBEk errieta egin dio Espainiari gerra zibileko desagertuak ahaztu nahi dituelako

Abuztuaren 30arekin munduko hainbat txokotan Desagertutakoen Nazioarteko Eguna gogoratuko den honetan, Nazio Batuen errelatoreak txosten oso gogorra (pdf) argitaratu du Espainiako Gobernuaren kontra, gerra zibileko eta frankismoko krimenak ikertu nahiz erreparatzeko ezer gutxi egiten duelako.

Frankismoak fusilatutako 52 nafartar omenduko dituzte larunbatean

Nafarroako Fusilatutako Senitartekoen Elkarteak 1936an hildako 52 nafartar omenduko ditu larunbatean Cadreitan. Elkarteak “ikerketa serioa” egitea eskatu du, 78 urteren ostean senideen gorpuzkiek desagerturik jarraitzen dutelako.

1914ko uda hura: "Gerla behar badugu, doala gerla. Biba Frantzia!"

Susa argitaletxekoak Armiarma proiektuaren barruan serie ederra eskaintzen hasi zaizkigu uda honetan: “Gerla Handiak 100 urte“. Nola kontatu zuten 1914tik 1918ra arteko odol-hustea Iparraldeko Eskualduna eta Hegoaldeko Euzkadi aldizkarietan.

Jon Etxabe Garitazelaia: "Elizak erantzukizun handia izan zuen Zamorako kartzelan gertatuaz"

– Elizak erantzukizun handia izan zuen Zamorako kartzelan gertatuaz, ez zen Estatuaren kartzela soilik, Elizaren Konkordatua ere partaide izan zen. Horra Jon Etxaberen esana.

Khmer Gorrien bi buruzagi bizi osorako zigortu dituzte Kanbodian

Khmer Gorrien buruzagi izandako 88 urteko Nuon Chea eta 83ko Khieu Samphan bizi osoko kartzela zigorrera kondenatu dituzte. Gizateriaren aurkako krimenak egotzi dizkie Kanbodiako auzitegiak. 1975-1979 bitartean, Kanputxean 1,7 miloi hildako utzi zituen erregimen maoistaren aurka abiatu den epaiketaren lehen sententzia da.

98 urterekin aurrenekoz frankismoa salatzen epaile aurrean

98 urterekin, Felix Padin CNTko kideak lehen aldiz diktadura frankistan bizitakoa deklaratu du epaile aurrean. Frankismoko krimenen aurka Argentinan abian dagoen kereilaren baitan egin zituen deklarazioak astelehenean Miranda de Ebroko auzitegian.

Mexiko-Tenochtitlan: Zero Zabor hiriburua espainolak heldu arte

Munduko megapoli handi eta kutsatuenetakoa den Mexiko hiriak bere zenbait arazo larriren giltza historian aurkituko luke. Etorkizunerako soluzioak, iraganean. Espainiarrek –euskaldunak barne– menderatu zutenean Azteken inperioa, hondakinak eta oro har iraunkortasuna Europako beste inon baino hobeto kudeatzen zituen gizartea suntsitu zuten.

"Gazte ausartak baino ez ginen izan, egoera sozial baten espoleta"

(Altzola-Elgoibar, 1933). 1958an apaiztu zen. 1968an klandestinitatera pasa zen, ETAko kide liberatua bihurtuz. Mogrovejon atxilotu zuten. Burgosko prozesuan epaitua beste hamabost kiderekin. Zamorako Konkordatu kartzelan zazpi urte eman zituen. 1977an libre geratu zen.

Titanic baino sei aldiz larriagoa

Itsaso Baltikoa, 1945eko urtarrilaren 30a. S-13 sobietar itsaspeko batek Wilhelm Gustloff ontzi alemaniarra detektatu zuen. Alexander Marinesko kapitainak ontziaren kontra tiro egiteko agindua eman ondoren, hiru torpedok Wilhelm Gustloffen kroskoa jo zuten eta ontzitzarra ordubete eskasean...

Krimeako altxorrak Ukraina eta Errusiaren arteko gatazkan

Krimea: Itsaso Beltzeko urrea eta sekretuak erakusketa ekainaren lehena bitartean egon zen ikusgai  Amsterdameko Unibertsitateko Allard Pierson Arkeologia Museoan (argazkian, K.a. 4. mendeko urrezko kaskoa).

German Rodriguezen hilketa ikertzeko Argentinako justiziara joko dute senideek

Poliziak balaz hildako iruindarraren senideek epailearen aurrera eraman nahi dituzte erantzuleak: “Historiak gogoratu ditzala gauzak izan ziren bezala”.

"Kronika hutsa egin zezakeen beste batek, baina nik literaturaren jolasa nahi nuen"

Nobela berria aurkeztu zuen apirilean. Izenburua ere hilabetearena: Apirila (Susa). 1766an Iñigo Aranbarriren (Azkoitia, 1963) sorlekuan izan zen matxinadaren gaineko eleberria, egilearen estilo zorrotz, gartsu eta zirti-zartakoan eder idatzia.

Ataolaztin bada Oriol Solé oroitzen duenik

1976an Segoviako espetxetik ihes egin zuten 29 presoetako bat zen Oriol Solé Sugranyes. Guardia Zibilak hil zuen Ataolaztiko gainean. Militante katalanaren bizitza eta heriotza aitzaki hartuta, gertaera haiek gogoratu ditu The Segovia Big Band dokumentalak.

Afrikarrek ere “aurkitu” omen zuten Australia

Ozeania, 1768-1771. Royal Society elkarteak James Cook esploratzaile eta kartografoari agindutako lehen espedizioan, kapitain ingelesak Zeelanda Berria eta Australia mendebaldeko kostaldea aurkitu zituen. Lehen konkistatzaileen ondotik kolonoak iritsi ziren eta uharteak Erresuma Batuaren jabego...
Multimedia

2014-08-25  |  Historia

Euskal eredu matrilineala

Mari Carmen Basterretxearen hitzaldia Udako Unibertsitate Bolibartarrean.

2014-08-14  |  Historia

Ipar Nafarroaz

Halip Lartiga Bizkarrotzeko irakasleak Ipar Baskoniaz edo Ipar Nafarroaz eman zuen klasea Bolibarko Uda Unibertsitatean 2012. urtean. Labriteko irakasleak agerian utzi zuen Ipar Nafarroako eskualde gaskoinen hizkuntz problematika azken mendeetan. Iturria: Udako Unibertsitate Bolibartarra

2014-08-12  |  Historia

Gipuzkoa historian sartzen da: erromatar konkista eta integraziorako bideak

EHUn historian lizentziatu Denis Alvarez Perez-Sostoaren hitzaldia.

2014-08-11  |  Historia

Euskal mendizaletasuna frankismoaren garaian 1939-1960

Donostiako Bagera elkarteak antolatutako hitzaldia, Antxon Iturrizaren eskutik.

2014-06-30  |  Historia

Alardea, orden sozial baten ispilua

Irun eta Hondarribiako alardeen jatorriari eta historiari buruzko erreportajea. Egilea: Baxter and Rojos

2014-06-16  |  Historia

Frankismoak atxilotutako emakumeen testigantzak

Frankismo garaiko Ordena Publikoaren Auzitegiaren bortizkeria eta errepresioa jasan zuten emakumeei Urrezko Domina eman die Gipuzkoako Foru Aldundiak, aitortza moduan. Egoera horretatik pasatako hiru emakume zaldibiarren testigantzak bildu ditu GoiBerri aldizkariak.

2014-06-13  |  Historia

Ehorzketak Gipuzkoako Metal Aroan

Historian doktore eta EHUko irakasle titular Jose Antonio Mujika Alustizaren hitzaldia. Azken urteotan, batez ere Aralarren edota bere inguruan(Ondarre, Beaskin, Aitxu, etab.), egin diren indusketa arkeologikoek informazio berria eskaini digute hilobiratzeaz eta garai horretako gizartean gertatu...

2014-05-13  |  Historia

Lehen Mundu Gerra eta Euskal Herria

Iparraldea Bertan! jardunaldien baitan Eneko Bidegain idazle eta kazetariak emandako hitzaldia. 2014-03-12.

2014-04-25  |  Historia

Atotxako ikurrina ezkutua

1976ko abenduaren 5ean, Realak eta Athteticek jokatutako derbyan, Iñaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar jokalariek ikurrina atera zuten futbol -zelaira. Garai hartan, ikurrina legez kanpokoa zen eta irudi hori euskaldunon oroimenean gelditu da. Iturria: eitb.tv Ekoizlea: Pausoka

2014-04-03  |  Historia

Sakanako oihanetik itsasora

Sakanako zuhaitzek, kostalderako bidaia egin eta behin itsasontzi bihurtuta, Ameriketarako bidea hartzen zuten XVI mendean. Bideoan Mikel Leozen azalpenak dira Etxarri Aranazko basoan. Iturria: Etxarriaran Hazten

2014-02-06  |  Historia

Literatura eta gerra

Julen Gabiriak koordinatu duen solasaldia. Josi Basterretxea EHUko irakaslea eta Gabriel Arestiren XXIX. ipuin lehiaketaren euskarazko sariaren irabazlea; Gotzon Barandiaran komunikatzailea eta Larrabetzu-Galdakaoko idazlea; eta Laura Mintegi euskal idazlea eta irakaslea. Mahai ingurua...

2014-02-04  |  Historia

Konkista aitzineko izpirituaren konkista?

Hizkunek antolatutako Asisko Urmenetaren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2013ko otsailaren 2an.

2014-01-15  |  Historia

Gizarteen gainbeheraren zergatiaz

Zergatik huts egiten dute gizarteek? Burdin Aroko Groenlandiako norvegiarrengandik, oihanez soilduriko Pazko uhartetik eta gaur egungo Montanatik ateratako ikasbideak oinarritzat harturik, gainbehera hurbil dela adierazten duten zantzuez eta nola -- garaiz antzematen badiegu--aurrea har...

2014-01-10  |  Historia

Herrialde berdea

Jon Andoni Aranguren Iharra tiroz hil zuen Guardia Zibilak, 1972an; Jabier Goitia Kabi, berriz, lehergailu batek eztanda eginda hil zen, 1991n. ETAko militanteak ziren biak, bi belaunalditakoak, eta Herrialde berdea lanak haien ibilbideak batu ditu, istorio bakar bat osatuz. [2011 - 64...

2013-11-22  |  Historia

Mendearen mende

Jose Mari Irondok ETBrentzat gidatutako XX. mendeari buruzko dokumentala. Gidoia: Jose Mari Irondo eta Oskar Epelde Errealizazioa: Fermin Aio Postprodukzioa: Bernan Cortin, Jesus Vazquez, Bernardo Amo, Josu Arrunbarrena Produkzioa: Gurutze Lizarralde Irudia: Lurta Nikolas,...

2013-11-08  |  Historia

Irailaren batean

1979ko irailaren batean poliziaren bala batek Iñaki Quijera gaztea hil zuen, manifestazio batean zegoela. Geroztik urtero-urtero elkartzen da jende multzo txiki bat bere oroimenez. Senideak, lagunak eta Donostiako Antigua auzkoko hainbat jende izan ohi dira. Urte hauetan guzietan inolako...

2013-10-25  |  Historia

Nabarra Boua eta Matxitxakoko guda

Eusko Itsas Gudarostearen bouari buruz 2007an egindako dokumentala. Egilea: Itesa Gidoia eta errealizazioa: Joseba A. Butron eta Iñigo Artetxe Muntaia: Iñigo Artetxe Ekoizlea: Sabino Arana Kultur Elkargoa Babesleak: Eusko Jaurlaritza eta Bizkaiko Foru...

2013-10-18  |  Historia

Ikazkin baten historia

2009ko dokumental honek ikazkin izandako Azentzio Aierbe ataundarraren historia biltzen du. Egur-ikatza egiten lan egin zuen azkenetarikoa izan zen Aierbe. Gromazek ETBrentzat eta Ataungo Udalarentzat ekoitzia Zuzendaritza eta gidoia: Eduardo Llorente Errealizazioa: Aitor...

2013-10-01  |  Historia

Konkistaren aurrekariak

Etxarri 2012 ekimenak eta Nafarroa Bizirik antolatutako Joseba Asironen hitzaldia, martxoaren 15ean Etxarri-Aranazko Udaberri elkartean.

2013-09-26  |  Historia

Bide Ertzean, 77 diskoa

77 du izena Bide Ertzean taldearen disko berriak. Karlos Aranzegi eta Ima eta Joni Ubedak trantsizio garaiari begira egindako hausnarketak bildu dituzte 9. disko honetan. Ubeda anaien osaba Sebasen erailketatik abiatu dira.

2013-09-16  |  Historia

Europako mapa politikoaren garapena azken milurtekoan

Europan 1000. urtetik gaur egunera arte eman diren aldaketa geopolitikoak erakusten dituen animazioa. Liveleak.com webguneko abkebab erabiltzaileak sareratua.

2013-09-16  |  Historia

Donostia 1813 hitzaldi ibiltaria

2012ko abuztuaren 31an Josu Tellabidek emandako hitzaldi ibiltaria. Donostia sutan elkarteak antolatuta.
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys