Arnaldo Otegiren ama erretratatu zuen nazia

Zendutako amari kartzelatik gutuna idatzi dio berriki Arnaldo Otegik. Testuarekin, 1936ko zuri beltzeko argazkia dago webgunean, ama eta amona ageri direla. Erich Andres naziak ateratakoa da. Ahanzturatik berreskuratu dugu tropa frankistekin zihoan argazkilariaren lana: Iruñea, Donostia, Gasteiz, Irun, Elgoibar, Eibar, Tolosa eta Bergaran ateratako ehunka argazki.

Afrikarrek ere “aurkitu” omen zuten Australia

Ozeania, 1768-1771. Royal Society elkarteak James Cook esploratzaile eta kartografoari agindutako lehen espedizioan, kapitain ingelesak Zeelanda Berria eta Australia mendebaldeko kostaldea aurkitu zituen. Lehen konkistatzaileen ondotik kolonoak iritsi ziren eta uharteak Erresuma Batuaren jabego...

Ataolaztin bada Oriol Solé oroitzen duenik

1976an Segoviako espetxetik ihes egin zuten 29 presoetako bat zen Oriol Solé Sugranyes. Guardia Zibilak hil zuen Ataolaztiko gainean. Militante katalanaren bizitza eta heriotza aitzaki hartuta, gertaera haiek gogoratu ditu The Segovia Big Band dokumentalak.

Gizarte segurantza Txina inperialean

Antzinako Txinan sendagileek ez zieten gaixoei sosik kobratzen etxera bisitan joaten zirenean. Orduan, zertaz bizi ziren Txinatar Inperioko medikuak? Badirudi bizisari moduko baten bidez ordaintzen zietela sendagileei. Gaixo zeudenek ez zuten ordaintzen, sendatutakoek ordea bai, eta hala,...

German Rodriguezen hilketa ikertzeko Argentinako justiziara joko dute senideek

Poliziak balaz hildako iruindarraren senideek epailearen aurrera eraman nahi dituzte erantzuleak: “Historiak gogoratu ditzala gauzak izan ziren bezala”.

Panoptikoa, espetxe oroikuslea

Londres, 1748ko otsailaren 15a. Jeremy Bentham filosofo, jurista eta erreformatzailea jaio zen. Utilitarismoaren sortzailea eta ongizatearen defendatzaile sutsua, hainbat arlotan oso ideia aurrerakoiak zituen: adierazpen eskubidearen, genero berdintasunaren, dibortzioaren edo eliza eta...

Guillotin, heriotza zigorraren aurka

Joseph Guillotin (1738-1814) heriotza zigorraren aurkakoa zen eta Frantziako Biltzar Nazionalean zigorra bertan behera utz zezaten saiatu zen iraultzaren ondoren, alferrik. Ondoren, zigorra gauzatzeko modua leuntzen saiatu zen behintzat, eta ahalik eta oinaze gutxien eragiten zuen makina...

German Rodriguezen hilketa ikertzeko Argentinako justiziara joko dute senideek

Frankismoaren krimenen kontrako auzian, Argentinako Maria Servini epaileak 1978ko San Ferminetan gertatutakoa iker dezala nahi dute German Rodriguezen senideek eta San Fermines 78 Gogoan plataformak. Asteartean, ehunka lagun bildu ziren poliziak hildako iruindarraren omenaldian.

Iruñeko Zitadelatik ihes egin zuten alemanen historia

1916ko azaroaren 8an Paramount gerra-ontzi britainiarrak patatxe txiki bat atzeman zuen Mantxako kanalean. Barruan, Iruñetik eta Alcalátik ihes egindako aleman taldea topatu zuten. Nola iritsi ziren haraino? Alemanen ihesaren kronikak zinemarako gidoia dirudi.

Zergatik dira azenarioak laranja kolorekoak?

Kolore askotako azenarioak daude: morea, zuria, horia, gorria... K.o. I. mendeko iturriek azenario horiak eta gorriak aipatzen dituzte. Baina zabalduenak laranja kolorekoak dira, aldaera berriena izan arren. XVII. mendea bitartean azenario laranjarik ez zegoen, eta moreak ziren...

Entzun arren, San Fermin, zu ez zaitugu patroi

Tolosa (Galia), 250. Saturnino misiolari erromatarra Akitaniara iritsi zen Grazio eta Dezioren kontsulgo urteetan. Fede kristaua hedatzeko predikatzen aritu zen Galian, Pirinioetan eta Iberiar penintsularen iparraldean, eta Tolosako lehen gotzaina izan zen, handik urte gutxira, 257. urte...

Homosexualak detektatzeko makina

Kanada, 1950. Gobernuak Zaldizko Polizian unitate berri bat sortzea erabaki zuen funtzionarioen artean gay zirenak detektatzeko: A-3 saila. Gerra Hotz betean, AEBetako eta Britainia Handiko gobernuko hainbat funtzionario SESBentzat espioi lanetan harrapatu berri zituzten eta horietako bi gay...

Nazismoaren kutsurik nahi ez zuten autoak

Sir William Lyonsek Swallow Sidecar Company motorgintza enpresa sortu zuen 1922an, Coventryn (Ingalaterra). Bigarren Mundu Gerra amaitu arte kapotaren aurreko aldean SS inizialek osatutako ikurra (argazkian) zeramaten enpresako autoek, baina gerraostean logotipo hark merkatuan mesede eskasa...

Antzinaroko hooliganak

Erroma, K.o. I. mendea. Neron  enperadoreak, Zirku Maximoko zaldi lasterketen zale amorratua izanik, kirola diruz laguntzea eta arautzea erabaki zuen. Gladiadoreen arteko borrokak erromatarren pasioa zirela esan digute literaturak eta zinemak. Baina zaleen arteko grina primitiboenak eta...

1936ko gerrarik gabe, Ehun urte bakardadean ez?

Ez dut inoiz Ehun urte bakardadean berriro irakurriko. Zoriontsua izan zareneko lekuetara ez baduzu itzuli behar, orduan, Macondora ez naiz berriro hurbilduko. Hobe da mitoak pertsonalki ez ezagutzea, zer gerta ere... 16 urterekin liluratu gintuzten liburuekiko harremanak ez dira berreskuratu...

Memoriaren kapsulak

Nostalgiatik eraikitzen den herri bat, edo bizitza oso bat kasu, ez da eraikitzen den zerbait. Nostalgian bizi garenok, 80ko hamarkada bizi nahi izan genuen belaunaldi frustratuak ez du topatzen usu, gaurkoan egin nahi duena. Bihar ordea, nostalgiaz begiratuko dugu atzera. Memoria kapsulak...

“Copiale Cipher”: masoien eskuliburu ezkutua

1970eko hamarkadan, orduan Ekialdeko Alemania zeneko liburutegi batean, liburu bitxi bat aurkitu zen: 105 orriko eta 75.000 karakteredun eskuizkribu bat zen, urre eta orlegi koloreko luxuzko azal batekin.

Magenta, gudu-zelaian isuritako odolaren kolorea

1859ko ekainaren 4an Magentako gudua (irudian) egin zuten frantziarrek eta italiarrek austriarren aurka, Lonbardia mendean hartu nahian. Bertan isuritako odola gogoan, italiarrak fuksina koloreari magenta esaten hasi ziren, eta izen berria berehala zabaldu zen. Baina Magentakoa ez zen izan...

Zergatik erabiltzen dira eskularruak hilketa baten gertalekuan?

Sussex, 1924ko apirilaren 15a. Patrick Mahonek bere maitale Emily Kaye hil zuen. Kaye 37 urteko mekanografoa zen. Mahon ezkonduta zegoen arren, andrezale amorratua zen, eta ordurako ezaguna zen hainbat lapurreta eta iruzurrengatik. Mahonek elkarrekin Hegoafrikara ihes egingo zutela agindu zion...

Kapitala XXI. mendean: Hautsak harrotu dituen liburua

Thomas Pikettyren azken liburuaren argitalpena aparteko fenomenoa izan da. Seiehun orriak pasatzen dituen liburu mardul hau azken hilabeteetako best-sellerra izan da, batez ere jatorriko frantseseko bertsioa ingelesera itzuli denetik. Desberdintasun globalaren gaineko ikuspegia ematen digu: datu estatistiko zabaletan oinarrituta, Kapitalismoak historian zehar geroz eta desberdintasun handiagoak sortzeko izan duen joera bistaratzen du.

I. Mundu Gerraren mendeurrena zinez gogoratuko du Nafarroako Filmotekak

Aurten beteko dira 100 urte I. Mundu Gerra abiatu zela eta 70 urte II. Mundu Gerran Normandiako lehorreratze ezaguna gertatu zela. Orduan jazotakoak gogora ekartzeko lau filmez osatutako zikloa antolatu du hil honetan Nafarroako Filmotekak.

Betaurreko ilunak ez ziren eguzkiperako asmatu

Txina, XII. mendea. Kuartzozko kristalak kearen bidez iluntzeko teknologia garatu zuten eta, hala, lehen betaurreko tindatuak asmatu zituzten. Baina lehen “eguzkitako” horien helburua ez zen ikusmena babestea, betaurrekoak janzten zituenaren aurpegi adierazmena ahal zen neurrian ezkutatzea baizik. Izan ere, betaurreko belzkarak erabiltzen lehenak Erdi Aroko Txinako epaileak izan ziren. Betaurreko horien bidez auzian nahasitakoek azken epaiaren zantzuak garaia baino lehen izan zitzaten saihestu nahi zuten. Epaileari poker aurpegiari eusten laguntzen ziotela, alegia; arrazoi beragatik, gaur egun, zenbait poker jokalarik nahiago dute eguzkitako betaurrekoekin aritu.

Bareak, arma kimikoen aurkako teknologia

Lehen Mundu Gerran arma guztiek, kimikoek barne, garapen izugarria izan zuten: negar gasa, ziape gasa, fosgenoa... Horien aurkako babes bakarra gas maskarak ziren, baina denbora guztian jantzita eramatea ezinezkoa zenez, AEBetako armadak “gas toxikoak eta eragile kimikoak garaiz detektatzeko gailu” baten beharra  zegoela erabaki zuen.

Gladys del Estal gogoratu dute haren heriotzaren 35. urteurrenean

Eguzki talde ekologistak antolatuta omenaldia egin zitzaion igandean Gladys del Estali, Cristina Enea parkeko bere oroigarriaren aurrean. Emakume ekologista 1979ko ekainaren 3an hil zen energia nuklearraren kontrako protesta batean Guardia Zibilak tirokatuta.

Heriotza Beltzak berdinduta

Nafarroako Erresuma, 1348ko maiatza eta ekaina. Izurri Beltza erresuman sartu zen, iparraldetik. Aurreko urteetan ohi baino euri gehiago egin zuen Nafarroan; ondorioz, 1346 eta 1347ko uztak oso kaxkarrak izan ziren eta goseteak hartu zuen erresuma. Epidemiak zabaltzeko inguru ezin hobea aurkitu...

"Nafarroan euskara galtzea eta euskara izan denik ere ahaztea segidan etorri dira sarri"

Euskal Filologian lizentziaduna, irakasle da Gorka Lekaroz (Donostia, 1969). Lagun ditu teknologia berriak, are, liluratzen dutela dio. Informazioa eskuratzeko ahalmena, hura ongi iragaztea. Sare sozialak eta blogak eskolako lanean erabili zalea da, Lingua Navarrorum bloga abiarazi zuen iragan urteko urtarrileko egun batez eta, bertan, bistara ekarri digu Nafarroako herri askotan euskarak egin duen bidea, jakingarri irakurgarri parrasta.

Viva V.E.R.D.I.

Giusseppe Verdik Nabucco opera estreinatu zuenean, 1842an, Garibaldi, Vittorio Emanuelle II.a Saboiakoa eta haien jarraitzaileak Italia batzeko ahaleginetan ari ziren. Eta Verdik, nahi gabe, austriarren aurkako borroka horri soinu banda jarri zion Nabuccori esker; “Va pensiero,...

Longyouko haitzuloak

1992an Shiyan Beicun herritik hurbil, Txinako Zheijang probintzian, herritar batek Longyouko haitzuloak aurkitu zituen. Urez beterik zeuden eta horregatik naturak sorturiko leize nahiz haitzuloak zirela uste izan zen hasieran, baina urez hustu ondoren gizakiak eraikitakoak zirela baieztatu zen, harriduraz.

Iruña-Veleia: egin nahi ez dituzten datazioek hilabete batean argituko luketen gaia

Iruña-Veleian orain 9 urte agertutako euskarazko idazkunek Euskal Herrian azken 40 urteetan izan dugun eztabaida zientifiko korapilatsuena sortu dute. Zenbatuko bagenitu prentsan eta interneten agertutako iritzi, artikulu eta txosten guztiak, zalantzarik gabe, horixe baieztatuko lukete, diziplina askotako adituen ekarpenengatik, eta oro har, herritarrek erakutsitako interes eta informazio gogo itzelagatik.

Euripidesen benetako tragediak

Euripoko itsasartea (Grezia), K.a. 480. urtea. Bigarren Gerra Mediko betean, Greziako hiri-estatuak pertsiar inperioaren armadaren aurka borrokatu ziren Salaminako itsas guduan. Grezia inbaditzeko pertsiarrek egin zuten bigarren ahalegina alferrikakoa izan zen, eta gudua greziarrek irabazi...
Multimedia

2014-06-30  |  Historia

Alardea, orden sozial baten ispilua

Irun eta Hondarribiako alardeen jatorriari eta historiari buruzko erreportajea. Egilea: Baxter and Rojos

2014-06-16  |  Historia

Frankismoak atxilotutako emakumeen testigantzak

Frankismo garaiko Ordena Publikoaren Auzitegiaren bortizkeria eta errepresioa jasan zuten emakumeei Urrezko Domina eman die Gipuzkoako Foru Aldundiak, aitortza moduan. Egoera horretatik pasatako hiru emakume zaldibiarren testigantzak bildu ditu GoiBerri aldizkariak.

2014-06-13  |  Historia

Ehorzketak Gipuzkoako Metal Aroan

Historian doktore eta EHUko irakasle titular Jose Antonio Mujika Alustizaren hitzaldia. Azken urteotan, batez ere Aralarren edota bere inguruan(Ondarre, Beaskin, Aitxu, etab.), egin diren indusketa arkeologikoek informazio berria eskaini digute hilobiratzeaz eta garai horretako gizartean gertatu...

2014-05-13  |  Historia

Lehen Mundu Gerra eta Euskal Herria

Iparraldea Bertan! jardunaldien baitan Eneko Bidegain idazle eta kazetariak emandako hitzaldia. 2014-03-12.

2014-04-25  |  Historia

Atotxako ikurrina ezkutua

1976ko abenduaren 5ean, Realak eta Athteticek jokatutako derbyan, Iñaxio Kortabarria eta Jose Angel Iribar jokalariek ikurrina atera zuten futbol -zelaira. Garai hartan, ikurrina legez kanpokoa zen eta irudi hori euskaldunon oroimenean gelditu da. Iturria: eitb.tv Ekoizlea: Pausoka

2014-04-03  |  Historia

Sakanako oihanetik itsasora

Sakanako zuhaitzek, kostalderako bidaia egin eta behin itsasontzi bihurtuta, Ameriketarako bidea hartzen zuten XVI mendean. Bideoan Mikel Leozen azalpenak dira Etxarri Aranazko basoan. Iturria: Etxarriaran Hazten

2014-02-06  |  Historia

Literatura eta gerra

Julen Gabiriak koordinatu duen solasaldia. Josi Basterretxea EHUko irakaslea eta Gabriel Arestiren XXIX. ipuin lehiaketaren euskarazko sariaren irabazlea; Gotzon Barandiaran komunikatzailea eta Larrabetzu-Galdakaoko idazlea; eta Laura Mintegi euskal idazlea eta irakaslea. Mahai ingurua...

2014-02-04  |  Historia

Konkista aitzineko izpirituaren konkista?

Hizkunek antolatutako Asisko Urmenetaren hitzaldia Zaldiko Maldiko elkartean, Iruñean 2013ko otsailaren 2an.

2014-01-15  |  Historia

Gizarteen gainbeheraren zergatiaz

Zergatik huts egiten dute gizarteek? Burdin Aroko Groenlandiako norvegiarrengandik, oihanez soilduriko Pazko uhartetik eta gaur egungo Montanatik ateratako ikasbideak oinarritzat harturik, gainbehera hurbil dela adierazten duten zantzuez eta nola -- garaiz antzematen badiegu--aurrea har...

2014-01-10  |  Historia

Herrialde berdea

Jon Andoni Aranguren Iharra tiroz hil zuen Guardia Zibilak, 1972an; Jabier Goitia Kabi, berriz, lehergailu batek eztanda eginda hil zen, 1991n. ETAko militanteak ziren biak, bi belaunalditakoak, eta Herrialde berdea lanak haien ibilbideak batu ditu, istorio bakar bat osatuz. [2011 - 64...

2013-11-22  |  Historia

Mendearen mende

Jose Mari Irondok ETBrentzat gidatutako XX. mendeari buruzko dokumentala. Gidoia: Jose Mari Irondo eta Oskar Epelde Errealizazioa: Fermin Aio Postprodukzioa: Bernan Cortin, Jesus Vazquez, Bernardo Amo, Josu Arrunbarrena Produkzioa: Gurutze Lizarralde Irudia: Lurta Nikolas,...

2013-11-08  |  Historia

Irailaren batean

1979ko irailaren batean poliziaren bala batek Iñaki Quijera gaztea hil zuen, manifestazio batean zegoela. Geroztik urtero-urtero elkartzen da jende multzo txiki bat bere oroimenez. Senideak, lagunak eta Donostiako Antigua auzkoko hainbat jende izan ohi dira. Urte hauetan guzietan inolako...

2013-10-25  |  Historia

Nabarra Boua eta Matxitxakoko guda

Eusko Itsas Gudarostearen bouari buruz 2007an egindako dokumentala. Egilea: Itesa Gidoia eta errealizazioa: Joseba A. Butron eta Iñigo Artetxe Muntaia: Iñigo Artetxe Ekoizlea: Sabino Arana Kultur Elkargoa Babesleak: Eusko Jaurlaritza eta Bizkaiko Foru...

2013-10-18  |  Historia

Ikazkin baten historia

2009ko dokumental honek ikazkin izandako Azentzio Aierbe ataundarraren historia biltzen du. Egur-ikatza egiten lan egin zuen azkenetarikoa izan zen Aierbe. Gromazek ETBrentzat eta Ataungo Udalarentzat ekoitzia Zuzendaritza eta gidoia: Eduardo Llorente Errealizazioa: Aitor...

2013-10-01  |  Historia

Konkistaren aurrekariak

Etxarri 2012 ekimenak eta Nafarroa Bizirik antolatutako Joseba Asironen hitzaldia, martxoaren 15ean Etxarri-Aranazko Udaberri elkartean.

2013-09-26  |  Historia

Bide Ertzean, 77 diskoa

77 du izena Bide Ertzean taldearen disko berriak. Karlos Aranzegi eta Ima eta Joni Ubedak trantsizio garaiari begira egindako hausnarketak bildu dituzte 9. disko honetan. Ubeda anaien osaba Sebasen erailketatik abiatu dira.

2013-09-16  |  Historia

Europako mapa politikoaren garapena azken milurtekoan

Europan 1000. urtetik gaur egunera arte eman diren aldaketa geopolitikoak erakusten dituen animazioa. Liveleak.com webguneko abkebab erabiltzaileak sareratua.

2013-09-16  |  Historia

Donostia 1813 hitzaldi ibiltaria

2012ko abuztuaren 31an Josu Tellabidek emandako hitzaldi ibiltaria. Donostia sutan elkarteak antolatuta.

2013-09-13  |  Historia

Galerna, infernua itsasoan 1912-2012

1912an, Bermeo, Ondarroa, Elantxobe eta Lekeitioko143 arrantzaleren heriotza ekarri zuen galerna izugarriari buruzko dokumentala. Ekoizpena: Pausoka Zuzendaria: Jabi Elortegi Iturria: EiTB Nahieran  

2013-09-05  |  Historia

Donostia 1813 herri antzerkia

Donostiako suntsiketaren 200 urteurrena dela eta 150 lagunek antzeztu zuen lan hau Donostiako plaza Berrian. Gidoia Eneko Olasagastik egin zuen eta aktoreen artean Ramon Agirre eta Klara Badiola daude. Unai Gaztelumendi, Uxue Alberdi eta Beñat Gaztelumendi bertsotan aritu...

2013-08-27  |  Historia

Donostiako sarraskia 1813

Donostian armada ingeles, portugaldar eta espainiarrek 1813ko abuztuaren 31n eragindako sarraskiaz prestatutako kronologia interaktiboa. Bertan erabiltzaileak kontsulta dezake pasartez pasarte 1.600 biktimatik gora utzi zituen historiako kapitulu ilun hau.   Iturria: Donostia...

2013-07-12  |  Historia

Udazkena oraindik

1936ko Hernaniko fusilamenduak gogora ekartzen dituen dokumentala, 2006an egindakoa. Zuzendaritza eta gidoia: Sabin Egilior Produkzio exekutiboa: Carlos Juárez Argazki zuzendaria: Jon D. Domínguez Muntaketa: Haritz Zubillaga Dokumentazioa: Jimi Jimenez Zuzeneko...
Gehiago kargatu

Kazetaritza independentea eta profesionala egiten dugu, euskaraz eta euskaldunontzat.

HARPIDETU ORAIN


Ametzagaiña Argia Antza iametza Adur Luditoys