DEBA BEHEA Gipuzkoako kostaldeko lehenbiziko hondartza, eta baita ikusgarrienetako bat, Saturraran arrokatsua da, oraindik Ondarroaren ondoan.

Lehenbiziko herria, halere, hondartza eder honetatik errepidera atera, eta ezkerretara eginez aurkitzen dugun Mutrikukoa dugu, alde zahar interesgarri bezain aldapatsua (autoa herriaren goiko partean utzi beharko duzue) duen itsasgizon ospetsu askoren sorterria. Errepidea jarraituz, kilometro bat geroago, Portu atsegineraino jaisteko bidea topatuko duzue (horra bai sar daiteke autoz). 500 metro aurrerago, aldiz, aparkatzeko lekurik uzten ez duen begiratoki handi bat duzue.

Ibilbidearen 7. kilometrorako parkin-begiratoki handi bat pasatu ostean, hurrengo herria dugu ikusgai, berau zeharkatzen duen ibaiaren izen bera duena: Deba. Erdigunean barneratzeko ibai gaineko zubia igaro eta ezkerretara joko dugu, eta horrela hondartzaraino ere hurbilduko gara (km. batera, ezkerreko aldean). Hori bai, hondartza zabalaz gozatu baino lehen merezi du erdialdeko eraikinak behatzen hastea.

Herritik irten eta berehala, ezkerretara, itsasgaineko hainbat behatoki agertuko zaizkigu, bista politekin, eta baita haizearen eraginez era bitxian okertutako arbola ikusgarria ere (10,5 km.). Geroxeago itsas bazterrak utzi eta barrualdera sartuko gara.

11,5. km-an (gasolindegia baino 500 metro lehenago) gure ezkerretara etxabe edo loja gorri bat ikusiko dugu, aparkatzeko leku nahikoa duena (adi ibili behar da ikusteko), eta parean (errepidearen beste aldean) gorantz abiatzen den bidexka bat (autoei sarrera debekatzen dien seinaleaz). Bidexka horrek, zuzen-zuzenean, inguru honetako begiratoki naturalik ederrenetako bateraino eramango gaitu, bisitatzea biziki gomendatzen dizueguna: Santa Katalina Ermita.

Errepidean gora, laster gure hurrengo helmuga ikusten hasiko gara: Itziar. Bertaratzeko, 14,5. km-an eskuin aldera hartu (autopistarako sarrera pasatu eta 200 metrotara), eta 300 metro harantzako berriz ere eskuinetara (zuzen joz gero Lasturrera iritsiko gara, baina hori gero hartuko dugun norabidea izango da). Gotorleku itxurako Itziarko Santutegi entzutetsuak, oso antzina eraikia baina XVI.ean berritua, erretaula plateresko ederra eta Itziarko Andre Mariren irudi erromaniko oso zahar bat (itsasgizonen zaindaria) gordetzen ditu besteak beste.

Lehen aipatutako bidea hartuz (orain eskuin aldera) Lastur nekazari-auzora hurbilduko gara, Industrigunea Elgoibarrerako bidean zeharkatuz. Horrela beti zuzen joan ondoren, 21. km-an eskuinerantz desbideratuko gara, bide oso estu batetik barrena 1,5 km-tara Lasturgo erdigunetxora iristeko. Lastur “euskal zezena”ren sorterria da (euskal sokamuturra asko bertako zezenekin egin ohi dira), eta bertako erdigunetxoak zezen-plaza bitxi baten itxura dauka. Honez gain, aldameneko Plazaola Errota ere bisita daiteke.

Elgoibarrerako bideari eskuinerantz eta gorantz segituz, panoramika politak agertuko zaizkigu, eta bukaeran (29,5 km) Madariagako atsedenleku-begiratoki ederrera ailegatuko gara. Bertan atzera egingo dugu.

MUTRIKU

Betidanik arrantzarekin lotua, bere armarrian irudikatzen den balearen arrantzak erakusten duen moduan, maldan gora antolatua dagoen herri polit hau itsasgizon eta pertsonaia garrantzitsu askoren jatorria da, Trafalgarreko batailan hil zuten Txurruka Almirantea kasu. Neolitiko arotik populatua, hiri gisa 1209an fundatu zen, eta XVI. mendearen erdialdean berau zeharo suntsitu zuten suteak pairatu behar izan zituen. Hirigintzari dagokionez, herriaren goiko aldeko bi plazak eta beheko portua lauzatutako kaleen bidez lotuak daude, Gipuzkoan ongien zaindu den alde zaharretako bat osatuz.

IKUSTEKOAK

Txurruka Enparantzan, gaur egungo herri-gune nagusian, Txurruka berari eskainitako estatua altxatzen da, erdi-erdian. Plaza inguratuz eraikin interesgarriak ditugu, hala nola, Udaletxea (hiru armarri dituela), Jasokundeko Ama Birjinaren Eliza neoklasikoa (kapera batean Zurbaranen margo bat dago gordea), eta harlanduz eginiko Galdona Etxea, lehen solairuan armarria erakusten duena.

Mutrikuko Kondea kalea hartuz Arrietaren Etxea aurkituko dugu. Plazatik Erdiko Kalea hartzen badugu, aldiz, XVI. mendeko Zabiel Jauregiarekin topo egingo dugu, gaur egun Kultur Etxea dena. Beherantz eginez, antzinako parrokia gotikoa dagoen bigarren plazaraino iritsiko gara, eta pare bat aldiz eskuinerantz joz, Barrenkalen Olazarra-Mizkia Etxea gure parean geratuko da, bere harlanduzko aurrealde, balkoi eta armarriarekin.

Porturaino jaisten den Tranpakaletik jarraitzen dugun bitartean, XVIII.eko Montalibet Jauretxea eta Berriatua Dorretxea edo “Sulengokua” (1533ko suteari aurre egin ahal izan ziolako) behatzeko parada izango dugu.

Azken honek, bere atarian arku bikoitza eta arku konopialeko leiho bikiak erakusten dizkigu, erreformak jasan aurreko aztarna gisa.

Amaitzeko, zenbait dike eta hondartza-kala harritsu artifizial (edo igerileku natural, nahiago duzuen moduan) baten inguruan arrantza-portu oso atsegina dugu, bertatik paseo ederra egitera gonbidatzen gaituena.

SATURRARAN HONDARTZA

Ondarroatik oso gertu badago ere, Mutrikuko udalerrian dagoen hondartza honek Gipuzkoako hasiera markatzen du, eta kostaldean daudenetatik basati eta ederrenetakoa da. Uren gainetik gailentzen diren itsas-haitz handi eta ederrez inguratuta, alboko berdegune, atzeko Ondarroako herria eta bertoko hondar fina lagun dituela, herrialde honetako hondartzarik atseginenetakotzat jo dezakegu. Gainera, ez dago apenas urbanizaturik eta itsasbeheran ezkutuko kala bat baino gehiago agertzen dira (eskuinaldeko eskailerak igarotzen badituzue, ezusteko bat baino gehiago izan dezakezue).

DEBA

Izen bereko itsasadarraren eskuinaldean kokaturik, ia herriaren erdialdean bertan, hondartza karratu eta laua dauka, kirolean aritzeko oso egokia. Kokapen horrek uda pasatzeko jende askok aukeratzen duen turismo-gune bihurtu du Deba. Dena den, esan behar da Debako udalerrian Itziar eta Lastur guneak ere sartzen direla; eta halaber, itziartarrak izan zirela itsas bazterrean gune bat sortu eta garatzeko beharra sentitu zutenak.

Gune hori 1343an fundatuko zuten, “Monreal de Deba” izenez. Hortik aurrera, bertako portuak garrantzi handia bereganatuko zuen, salerosketa eta arrantzaren bitartez herriaren garapena ekarri zuelako. Joan den mendean portuak krisi larria bizi izan zuen, baina horri aurre eginez-edo, beste jarduera berri bat sortu zen: udaldia, itsas bainuei eta hondartzako atsedenari lotua.

IKUSTEKOAK

Mutrikura joateko zubiaren parean, aurrez aurre, Agirre Etxea dugu. Ispiluen Saloia azpimarratzea merezi du. Ontziola kaletik erdigunerantz abiatuz, Eguneko Zentroaren ondotik, Foruen Plazan sartuko gara. Bertan dagoen XVII. mendeko Udaletxe barrokoak hiru armarri ikusgarri ditu bistan.

Kale bat harantzago ibiliz gero Plaza Zaharrean sartuko gara, eta bertan, Debako perla, XIV.eko Santa Maria Eliza eta bere klaustroa aurkituko ditugu. Hasiera-hasierako eraikin gotikoa XIV.ekoa izan arren, XVI.ean berreraiki egin zuten, zutabe estiloan. Estalitako sarrera nagusian Birjinaren bizitzako eskulturez apaindutako sekulako atari polikromatua ageri zaigu. XVI.eko Klaustroan gurutzeriazko sabaia eta leihatea nabarmentzen zaizkigu.

Elizatik irten eta eskuinerantz, Ifarkaletik paseatuz, Bañez eta Aldazabal-Murgi Etxeen ondotik pasatuko gara. Bietan armarriak azpimarratuko genituzke, eta bigarrenean, harlandu eta burdinazko balkoiak bereziki. Kalea amaitzean, errepidea eta Calbeton Zumardi zabal eta atsegina zeharkatu ondoren (berdegune handia osatzen du), Santiago hondartzara iritsiko gara.

Honen eskuinaldean haitzen gaineko Pablo Sorolabal Pasealeku ederra abiatzen da, itsasbehera badago lapari hondartzaren gainetik, eta bestela, itsasgoran, itsaso zabalaren gainetik. Pasealekuak altuera dezente hartzen badu ere, itsasgora larrietan dutxa bat ere har zenezakete. Hondartzatik ibilian, Cardenas Pasealekuko txalet politak behatu ostean, itsasadarraren gainean amaituko dugu. Hemen, neska-mutikoek beren buruak edo arrantzaleek beren kanaberak uretara nola jaurtitzen dituzten ikus dezakegu.

Itsasadarra lagun dugula, Mutrikurako zubirantz abiatuko gara, Arrantzale Ibiltokitik barrena. Gure ibilera hasi dugun leku berean amaituko dugu, zubiaren gainean, ezkerraldean harlanduzko Sasiola Dorrea dugula. Gure aurrean dugun ibaiaren gainean, ohar zaitezte nola amarratuta dauden txalupak egurrezko kaitxo-eskailera bitxietara.

SANTA KATALINA BASELIZA

Itziarko gasolindegia baino 500 m. lehenago aparkatu ostean (ikus ibilbidea), errepidearen beste aldean bidetxo partikular asfaltatu eta estu bat abiatzen da gorantz (autoentzako sarrera debekatua duena). Oinez 10 minutu ibili ostean, baserri batera ailegatuko gara, eta eskuineko aldean lurrezko bidezidor bat hartuz baselizara iritsiko gara (baserritik ikusten da).

Egiako auzoan kokaturiko baseliza hau begiratoki pribilegiatu eta zoragarria da, bertatik Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldearen zati handi bat ikus daitekeelako. Gutxienez XVI. mendekoa, Kostaldeko Santiago Bidearen erreferentzia puntu bat da.

Saturraran hondartza