Nafarroako Legebiltzarreko oposizioa PSNri begira da (Arg.: Diario de Noticias)

Ostiral honetan Nafarroako Legebiltzarrean aurkeztuko den zentzura mozioak ez du aurrera egingo eta Yolanda Barcinak lehendakari moduan jarraituko du. Oraingoz behintzat. Baina UPNren eta, bereziki, Barcinaren higadura prozesuan beste urrats bat da. Erakusten du ondo haren ahuldadea, are gehiago UPNko buruzagien inputazio judizialarekin bat etorri denean. Baina batez ere, erakusten du zein egoera gaitzean den PSN, seguruenik zentsura mozio honen helburu garrantzitsuena.

 
Orduan, nola orain egurra sozialistentzat, gero haien beharra egongo denean? Aurretik saio asko egon direlako politikoki eraikitzaileagoak izan daitezkeen formuletara iristeko, baina PSNk behin eta berriz uko egin dielako eta egiten dielako. Bildurekin ez, diote PSNko buruek, gero eta lelo pitzatuagoarekin,  baina ez du sinesgarritasunik, eta beraiek ere badakite. Barcinaren dimisioa etengabe eskatu arren, ez zaizkielako hauteskunde berriak orain interesatzen, denborak mirariak ekarriko dituelakoan. PSNren arazorik handiena da urte luzez sostengatu duela UPN gobernuan, irautea ahalbideratu dion boterearen zati txiki baten truke, eta zulo horretatik duintasunez ateratzeko bide bakarra orain arteko bidea iraultzea dela.

 
Eta noiz iritsiko da une hori? Ez dirudi oraindik heldu denik, denak adierazten du hondorago jo behar duela. Baina era batera edo bestera, bere etorkizuna egun oposizio direnei lotua dago, edo jai du. Krisia izan zen UPNrekin koalizio gobernua osatzeko aitzakia nagusia eta, Barcinak gobernutik egotzi ondoren, krisia izan daiteke oposizioko indarrekin hauteskunde aliantzaren batean saiatzeko aitzakia berria.

 
Egoera oso berezia da egun Nafarroan bizi dena eta ezin da ezer baztertu. Eta egia esan, hurrengo hauteskundeetan UPNk gobernua eskuratu ez dezan, ia dena da balekoa, noski, beti ere joko politikoaren eremuan. Indar eta jokamolde berriekin bakarrik lortuko da alternatiba desiatua eratzea. 2007an Fernando Purasekin ia posible izan bazen, 2013an posibleago behar luke. Eta orain posible izango ez bada, udazkenerako.

Horren ondoren, Nazioarteko Gardentasunaren webgunea begiratu nuen, baina txostenean behar beste sakondu ez, eta gainera irakurritakoa txarto interpretatu. Ondorioa, hanka sartzea. Ohikoan, azken orduko artikulua da Maltzagatik, aldizkariko azkenetakoa, eta batzuetan presaka aritzeak halako ondorioak dakartza. Akatsaz ohartu ere ez nintzen egingo irakurle batek idatzi izan ez balit, bere ustez interpretazio okerra egin nuela adieraziz. Eta berak arrazoi, Nazioarteko Gardentasunaren 2012ko ustelkeria pertzepzioaren zerrendaren arabera, Espainia ez dago 30 ustelduenen artean, 30 gardenenen artean baizik, beti ere argi utziz ez direla datu enpirikoak, metodologia zehatz baten bidez lortutako pertzepzioak baizik.

Izan ARGIAko bazkide: Astekariko harpidedun edo webgunearen laguntzaile.

Asteartean, hilak 4,  Zornotzan izan nintzen hitzaldi batean, euskal prentsaren etorkizunaz berbetan Jone Guenetxearekin (Anboto), Mikel Irizarrekin (Tokikom) eta Joanmari Larrarterekin (Berria).Uste nuen bakoitzak berea botako zuela eta gero elkarren artean jardungo genuela. Baina ez, Eider Bilbaok ondo gidatu gintuen galderaz galdera (hobeto hala). 42 entzule izan ziren, gaur egungo hitzaldi baterako oso ondo.

Eta nire eskema? Gauza batzuk bota nituen han. Egina dudanez, dena blogean jarriko dut, ia-ia zegoen bezala utziz.

(Euskal prentsaren etorkizuna. Zornotza, 2012ko abenduak 4)

0.     KOMUNIKAZIOAREN PROZESUA

Komunikazioa prozesu bat da, hartzailearekin hasi eta berarekin bukatzen dena. Euskal prentsan prozesu horrek osagai batzuk ditu eta horietako bakoitzean une honetan garrantzitsuak iruditzen zaizkidan hainbat gogoeta egingo ditut.

1.     KONTSUMITZAILEA.

Inportanteena da, norbaitek gure medioak kontsumitzeko gogoa eta beharra duelako bizi gara. Papera gero eta gutxiago kontsumitzen du eta Internet gero eta gehiago (gazteak). Hiru elementuk eragiten dute honetan:

• Interesa: ez dirudi horrenbeste edukiarekiko interes falta denik, produktu bera interneten irakurtzen da. Arazoa euskarria da.
• Dirua: Arazo nagusiena da. Papereko guztia sarean izanda, zergatik erosi papera? (Aukerak badira, baina gutxik ordaintzen dute laguntza gisa).
• Kontzientzia: garai batean, kontzientziari militantzia deitzen zitzaion, desagertu ei da. Dagokion neurrian, berriz aldarrikatu behar da. Kontsumitzaile barik ez dago prentsarik.

2.     KAZETARIA.

• Irakurlea. Kazetariak lan egiterakoan kontuan izan behar duen lehen gauza (ez erakunde bat, alderdi bat, instituzio bat, zuzendaria…). Hari saldu behar diogu gure produktua.
• Lan baldintzak. Hobetu behar ditugu, bizipozerako giltzarri dira. Bestela kazetari on askok beste lanbide batzuetara egiten du alde.
• Gazteei. Prestatu, prestatu eta prestatu… baina jakin, edozein mediotan kolaboratzea moduko masterrik ez dagoela. Egin jauzi medioetara, edo sortu bideak, gaur egun hori askoz samurragoa da Interneterekin. Blogak tresna bikainak dira.

3. KOMUNIKABIDEA:

• Negozio eredua. Papera-Internet: Papera izugarri sufritzen ari da, baina gure edukiak Interneten doan egotea ezinbestekoa da. Hori da onuragarriena gurea moduko hizkuntza txiki batentzat. Hemendik 10 urtera batek daki.

Beraz, Internet bereziki lagundu behar da, eta bada kontraesan garrantzitsu bat hemen: 2012ko Jaurlaritzaren diru laguntzetatik 10etik 1 bakarrik da hedabide digitalentzat (5 milioi eurotik 500.000 euro).

• Kazetaritza moldea. Gauza asko azpimarra daitezke, nik oinarrizko bat: Kontrola ditzagun medioak langileok (kooperatiba, SAL…).

 Honek bi gauza oso garrantzitsu ahalbideratzen ditu:

– Medioaren independentzia. Hori giltzarri da kazetaritza serio eta kritikoa egiteko, sinesgarriago izateko eta benetan irakurlearen zerbitzura egoteko

- Krisi garaietan eusteko dagoen erremintarik onena da: egoera latza guztien artean banatzen da eta produktuak hobetzeko akuilurik garrantzitsuena da norberak medioa berea dela sentitzea.

Kazetaritzaren klasikoak diren baloreak hobe bete daitezke horrela: boterearekiko kritika, alderdi eta botereekiko independentzia, gure herri eta kulturarekiko konpromisoa…

4.     HEKIMEN.

• Krisiak batu gaitu eta gure mundu atomizatuan lorpen handia da.
• Ahots bateratua dugu gizartea eta instituzioen aurrean.
• Gure arteko elkarlana ahalbideratuko du (Behatokia…).

5.     ERAKUNDE PUBLIKOAK.

Liburu honetan Patxi Baztarrikak pista interesgarria eskaintzen du agintariek instituzioak-gizartea bikoteaz normalean ohi duten ikuspegiaz. (Babeli Gorazarre. Bizikidetzarako hizkuntza politika zilegi eta eraginkorra): Baztarrikak dio euskarazko hedabideen merkatua ikaragarri hazi dela azken hamarkadatan eta hori nori esker den ere argi zehazten du: “…eta aitortu behar da hazkunde hori batez ere herri-aginteek helburu horretarako jarri dituzten diru-laguntzei zor zaiela”. (Ez erosleari esker, ez kazetari, elkarte eta enpresei esker… nagusiki instituzioei esker).

• Harreman moldea aldatu. Erakunde publikoak giltzarri dira gure garapenean, gutariko asko bestela ez lirateke existituko. Baina beste era batera aritzeko unea heldu da, esplora dezagun, hemen ere berrikuntza behar da eta.
• Diru-laguntza publikotik hitzarmenera. Hitzarmenaren ordua da. Honek harremanaren oinarria aldatzen du, onartzen du medioen funtzio publikoa eta medioei segurtasuna ematen die.
• Milioi bat gehiago. Diru kopurua handitu barik larri. 2012an Jaurlaritzak 5 milioi bideratu ditu herri ekimeneko hedabideetara, EITBra 130 milioi euro.
  • Langileak. EITBn 900 bat langile (euskaraz eta erdaraz) eta herri ekimenekoetan 600 bat.
  • Audientzia datuetan kopuru handiagoak biltzen dituzte Hekimenekoek (EITBko euskarazkoak baino).
  • Eraginkortasuna? Kalitatea? 130 milioi, noiz eta seguruenik ETBk inoizko daturik txarrenetakoak izan dituenean: ETB1en batez besteko ikusle kuota aurten 2,1ekoa.

• Garai politiko berria, aukera ona. Lizarra-Garaziko sasoian (1999) diru-laguntzetan gora egin zen (EAJ-HB akordioa, Kontseilua…). Orain ere garai politiko berria bizi dugu: izango ote EAJ-EH Bildu akordiorik?
• Publizitatea.Erronka handi bat: jakitea instituzioek zenbat gastatzen duten publizitatean guztira eta hortik zenbat bideratzen den euskarazko hedabideetara. (Saiatu gara, instituzioek ez dituzte datuok pasatzen).
  • 2010eko datuekin egindako kalkulua: euskarazko hedabideetara publizitate instituzionalaren %7 bideratu zen.

Produkzio prozesu guztietan kalitatea klabea denez, honako apuntea:

6. KALITATEA. Instituzioetan azken boladan bolo-bolo dabilen diskurtsoa: kalitatea behar da, batzuk ez dute eta, beraz, euskal hedabideen birmoldaketa behar da.

• Baina ez da esaten zer den kalitatea, eta nork duen eta nork ez.
• Tokiko hedabideetan jartzen da begia. EITBn ez antza, ez behintzat diruarekin lotuz. (ETB1en batez besteko ikusle kuota aurten %2,1, 2011ko ekainean %1,3).
• Kalitatea eta berrikuntza funtsezkoak dira eta hitz egin behar da hortaz, baina parametro batzuen gainean. Jar ditzagun.

Ondorioa:

Ez da miraririk. Gure artean medio batzuk gorriak pasatuko ditugu, baina aipatutako osagaietan sakontzen asmatzen badugu, euskal prentsak, euskal komunikazioak urrats oso garrantzitsua emango du.

Artur Mas jarraitzaileei hitz egiten hauteskunde gauean, emaitza txarren ondoren.

Artur Masek CiUren ohiko zalantzekin egin zion aurre irailaren 11ko manifestazioari. Azkenean, CiU egon zen eta Mas ez. Baina Masek ez zuen galdu nahi izan tren jendetsu hura eta baliatu nahi izan zuen bere indarra biderkatzeko. Helburu horrekin aurreratu zituen hauteskundeak eta sekulako danbatekoa jaso du. Gehiengo osoa helburu zuenak, 12 eserleku galdu ditu, politikaren mirari horietako bat gauzatuz: hauteskundeak aise irabazi, baina galtzaile handiena bilakatu.

Eta orain zer? Gobernua eratzea ez zen hauteskunde hauetako helburua eta CiUk bakarrik gobernatuko zuela uste zuen. Erreferenduma edo kontsulta antolatzea zen helburua, eta horretarako oraindik ere nahiko indar geratzen da: alderdi soberanistek 87 boto lortu dituzte eta unionistek 47. Gainera, oraingoan ez dago aitzakiarik, CiUk, ERCk, ICVk eta CUPek hauteskunde kanpainan argi esan dute estatu berri bat nahi dutela. Bloke horretan, halaber, indartsu esan dute ez dituztela Masen murrizketarik nahi, beste eredu bat nahi dutela.

Baina datorren gobernua ez da kudeaketa soilerako gobernua, independentziarako bidea prestatuko duena baizik. Hori saldu du Masek, hori ERCk, eta orain betetzea dagokie, teorian bederen. Masek, atzo gauean argi samar eskatu zion laguntza ERCri eta, independentzia helburu, honek oso gaitza du aukera hori ukatzea. Baina bai eska dezake murrizketa basatien etena. Horren epe motzean, askoz gehiagorako aukerarik ez du, ez dagoen lekutik ezin baita dirurik atera, eta Gobernu berriak, une honetan, ez du izango. Independentzia antolatzearen truke, murrizketen apo hori irentsi beharko du Junquerasek, pentsatuz urtebetean edo bitan erreferenduma –edo dena delakoa– antolatu ahal izango dela.

Independentziarako irailaren 11ko bide zabala, dena den, estutu egin da, eta Espainiak futbol zelaira jokalari gehiago atera ahala, estutzen jarraituko du. Oraingoz, alabaina, Kataluniak partidua irabazten jarraitzen du, hori ere argi ikusi da hauteskunde hauetan. Partiduaren bigarren zati honetan, gainera, independentistek Biltzarra eta udalak aterako dituzte berriz zelaira, eta hori asko da.

Mikel Bujanda lizentziaz hitz egiten galaren une batean

Menua ez zen makala, eta ekitaldia ondo josia zegoen. Oholtza gainetik pasatu ziren Balerdi Balerdi, Kerobia, Gorka Urbizu, Ruper Ordorika eta Julio Soto. Ez ziren falta izan Irratiko kolaboratzaileak,  sortzaileak, Mikel Bujanda zuzendaria… Angel Erro eta Iñigo Astizen parodiak, eta bideogintza lan oparoa.

Eguzki Bideoak-ek jaso zuen gala osoa zuzenean eta aretoko pantailan eskaini ziren hainbat esketxak eta elkarrizketak. Streaming bidez zabaldu zuten hainbat hedabidek, tartean ARGIAk, baina Twitterren esaten zenagatik, soinua eta irudiak ez zetozen bat. Streaming-aren jokaldiak. Hainbeste lan egin ondoren… pena (Argia Sariak 2012ko ekitaldiaz gogoratu nintzen).

Oholtzan utzitako datuak: diruz estu dabiltza bai, baina 900 bazkide ditu irratiak eta galaren inguruan egindakoekin 1.000ra hurbiltzen ari dira; 200 kolaboratzaile, denak musu-truk lanean;  dagoeneko iaz baino pixka bat gehiago fakturatu dute publizitatean, eta egoera dagoen moduan, ez da lorpen makala; Bujandak baikortasun ukitu txiki bat agertu zuen lizentzia lortzearekiko, eta ez da ohikoena izaten.

Gertuko irratia da Iruñerrian, eta zailtasun guztien gainetik, bizirik dihardu. Baina ahalegina egitea ez da nahiko, asmatu ere egin behar da eta Euskalerria irratia asmatzen ari da. Ez sekulako jauziz eta zalapartaz –honetan ere badakiten arren, gala lekuko–, apurka, ukitu berritzaileetan saiatuz, albistegietako ohiko seriotasunez, albisteen interpretazioan arriskatuz, hemeroteka serio jorratuz, tertuliakide jantzien umorearekin… Eta, atzera geratu gabe, Interneten ere muturra sartuz, webgunea berrituz eta Twitterren ozen agertuz.

Eta poza ematen du. Animo eta bejondeizuela!

Ronald Reagan eta Margaret Thatcher, neoliberalismoaren bultzagile nagusiak izan ziren 1980ko hamarkadan.

Kapitala eta sozialdemokraziaren aliantzak sostengatu zuten Bretton Woods-eko hazkunde garaia, Bigarren Mundu Gerratik 1970eko hamarkadaren erdialdera arte iraun zuena. Hamarkadaren lehen erdialdean munduko ekonomia krisian sartu zen, inflazioa, petrolioaren garestitzeak, finantza merkatuen hazkunde handia eta espekulatzaileen jokaera… Horiek eta beste hainbat arrazoi medio, giro aldaketa prestatua zegoen eta estatuak eta erakundeak neurriak hartzen hasi ziren.

1971ko abuztuaren 15ean AEBtako lehendakari Richard Nixonek dolarra urre-patroiaren loturatik askatu zuen, eta neurri horrekin Bretton Woods-eko aroaren zutabe garrantzitsuena izandakoa hankaz gora bota zuen, eta horrekin aroa bera.  AEBko merkatuek ataka estua bizi zuten, dolarra garestia zen eta, ondorioz, ezin zuten gura adina esportatu. Inportazioak esportazioen bikoitza hasten ari ziren eta 1968an, adibidez, larrialdiaren maila erakusten zuen datu  bat, jakina, estatubatuarren ikuspegitik : herrialdeak esportatutakoak baino automobil gehiago inportatu zituen.

Nixonek erabaki egin behar zuen: edo interesak igo eta dolarra defendatu –eta, beraz, Bretton Woodseko sistema defendatu– edo dolarra debaluatu eta enpresa estatubatuarren lehiakortasuna irabazi. Hautua debaluazioa izan zen, nahiz eta horrekin gerraren ondorengo sistema osoa hautsiko zuen.

Eta egungo krisira etorrita, parekotasunerako tentaldia dator berehala: orduko AEB eta munduko ordena ekonomikoa, eta Alemania eta EBko ordena ekonomikoa. Badira desberdintasun asko, besteak beste euroa batasun ekonomiko asimetriko baten txanpona delako, baina zer egiten du Alemaniak egungo EBn? Batez ere berea defenditu, eta austeritate bide beretik jarraituz gero, gero eta ahots gehiagoren ustez, horrek egungo EBren ordena ekonomikoa hautsi lezake eta, beraz, EB bera.

Krisiaren erdian, ordura arteko liberalismoak muturreko joera hartu zuen. AEBetan indartu zen pentsamoldea 70eko erdialdearen aurrean eta 80ko hamarkadan Ronald Reagan han eta Margaret Thatcher Europan izan ziren neoliberalismo deitu den korrontearen bultzagile nagusi. Filosofiaren oinarria honakoa da: estatuak ez dezala parte hartu ekonomian, zerga txikiak, gastu gutxi eta arautze gutxiago eta horrela ekonomia hazi egingo da; hobe da tarta handi baten zati txikiagoa, txikiaren zati handiagoa baino. Bankuen erreskateak, zerga amnistiak edota multinazionalak nola laguntzen diren ikusita, dena den, teoria horiek aberatsenen zerbitzura nola erabiltzen diren inoiz baino argiago geratzen ari da bizi dugun krisian.

Teknologiaren aurrerapenak ere handiak eta azkarrak izaten ari ziren mende amaieran eta informazioaren munduan eragin handia zuten. Maila guztietan, Internet aroak iraultza handia ekarri zuen komunikazioa eta informazioaren alorrera. Walter Wriston, Citibank-eko nagusi eta 80ko hamarkadako bankari garrantzitsuenetakoaren ustez, kapitala eta telekomunikazioen mugikortasunaren bidez, merkatuek gobernuak kontrolatu ahal izango zituzten: “Dibisa-urre patroiak ordezkatu zuen urre-patroia, hau Bretton Woods-eko akordioek ordezkatu zuten eta informazioaren patroiak ordezkatu ditu hauek. Dirua desiatua den lekuetara besterik ez doa, eta bakarrik geratzen da ondo zaintzen duten lekuan”. Ez da kontu berria, baina datorren lekutik datorrelako oso argigarria eta argi azaldua; azken lauzpabost urteko krisiarekin inoiz baino argiago geratu da.

1999an globalizazioaren aurkako mugimendu indartsua eratu zen Seattle-eko (AEB)  protestetan eta izan du jarraipenik, baina Friedenen ustez, globalizazioak herrialdez herrialde garaitu zituen aurkariak: “Globalizatzaileek erresistentzia denak txikitu zituzten, nazionalismo ekonomikoaren aldekoen gainetik jo zuten, langile mugimendua eta ezkerra ere txikitu zituzten, eta politika sozial oparoak desegin”.

Egoerak bazuen bere ifrentzua eta Friedenek argi azaleratzen du: “Baina beste herrialde batzuk atzean geratu ziren egoera larrian eta aberats eta txiroen arteko zanga handitu zen”. Afrika zen horren eredu argiena. Milurtekoaren bukaeran, “800 milioi pertsona zuen kontinentearen ekonomiaren tamaina Italia edo Kaliforniakoaren tamainakoa zen”. Munduko produkzio osoaren %3rekin, alabaina, Afrikan gertatzen zenak ez zuen garrantzirik munduko ekonomiarentzat.

Baina Friedenek dio bazirela bi arrazoi kezkatzeko. Bata morala, ezin baitzitekeen hitz egin munduaren aurrerapen ekonomikoaz 2000. urtean Afrika eta Asiako hegoaldeko haur gehiago baziren desnutrizioak jota 1975ean baino. Beste arrazoia pragmatikoa zen, txiro eta aberatsen arteko zangaren handitzea mehatxu bat zen aberatsentzat.

Hego eta Ertamerikan ere, 1988koa galdutako hamarkadatzat jo zuten: “2000. urtean, 15 urteko egonkortze fasearen ondoren, Txilek bakarrik zuen 1980an baino per capita errenta nabarmen handiagoa”. 2000. urtean munduko biztanleriaren %1ek, munduko erdi txiroenak baino errenta handiagoa zuen. Bestela esanda, munduko 200 pertsona aberatsenen urteko errenta, munduko multzo erdi txiroarena baino handiagoa zen.

Hala ere, Frieden-en ondorio nagusia globalizazioaren oso aldekoa da, hori bai, beste globalizazio bat aldarrikatzen du: “XXI. mendeko kapitalismo globalaren erronka zera da, nazioarteko integrazioa, gobernu molde politikoki hartzaile eta sozialki arduratsuarekin txertatzea. Galoi asko duten egungo ideologoek diote –izan ezkerreko edo eskuineko, globalizazioaren aldeko edo aurkako- konbinaketa hori ez dela posible edo desiragarria; baina teoriak eta historiak erakusten dute posible dela globalizazioa eta aurrerapen soziala elkarren ondoan bizitzea, eta gobernuei eta herriei dagokie posible dena praktikan jartzea”.

Milaka langile Maiatzaren Lehenaren  manifestazioan New Yorken, 1935ean.

John Maynard Keynesek zera idatzi zuen 1933an: “Gerraren osteko kapitalismo dekadentearen eskuetan gaude, nazioartekoa baina indibidualista, eta ez da arrakastatsua. Ez da inteligentea. Ez da ederra. Ez da justua. Ez da bertuteduna. Eta ez ditu beharrak asetzen”. 1929aren ondorengo depresio handiaren garaiak ziren eta krisi ekonomikoak bazter guztiak astintzen zituen. Deflazioa, protekzionismoa eta beste hainbat neurri jarri ziren abian herrialde industrialetan, baina langabeziak eta atzeraldiak berdintsu horretan jarraitzen zuten.

“Demokraziak 1930eko hamarkadaren erdialdean hasi ziren alternatiba bat bilatzen”, diosku Friedenek. Ezkerreko alderdiak boterera iristen garatu ziren eta langilerian eta nekazariengan sostengatuz politika ekonomiko partehartzaileak eta sozialagoak hasi ziren indarrean jartzen. Alternatiba berria sozialdemokrazia zen.

Funtsean, sozialdemokrazia Europan ez zen indarrez finkatu Bigarren Mundu Gerraren ostera arte, baina 1930eko hartan jarri ziren lehen zutoin sendoak. Liburuan Suedia eta Erresuma Batuko adibideak azaltzen dira besteak beste, non gobernuek ezkerreko alderdi eta mugimenduen sostengua izan zuten. Baina aipatzen da baita ere AEBen kasua, eta nola Franklin D. Roosvelt-ek ekin zion  New Deal ospetsuari 1932an lehendakaritzara iritsi zenean. Estatuaren parte hartze handia bultzatu zuten Roosveltek (Alderdi Demokrata) eta, beste neurri askoren artean, dolarra debaluatu zuen urre-patroiaren loturatik askatuz. Egungo Europako Batasunean ere gero eta pil-pilean dagoen eztabaida da, ea posible ote den krisitik ateratzea patroi-eurotik askatu gabe (edo estatu aberatsenetan askok dioen legez, hegoaldeko txiroak eurotik kanporatu gabe).

Esandako moduan, sozialdemokraziak bultzatutako ongizatearen estatua ez zen Bigarren Mundu Gerraren ondorengo garaira arte eratu Europan, eta bere ondorioak itzelak izan ziren, urte horietan mendeko hazkunde ekonomiko handiena ezagutu baitzen eta estatua izugarri indartu: adibidez, 1950 eta 1973 artean herrialde industrialetako sektore publikoa batez beste BPGren %27tik %43ra iragan zen.

Eta beste detaile interesgarri bat, egungo globalizazio garaian gutxietsi dena (dena handi, dena fusio…), baina Friedenek berak azpimarratzen duena: “Ez zen kasualitatea izan  Europako herrialde txikienak izatea Ongizatearen Estatu sozialdemokrata praktikan jarri zuten lehenak. Iparraldekoen (Suedia, Norvegia), ’alpinoen’ (Suitza eta Austria) edo Beneluxekoen (Belgika, Herbehereak eta Luxenburgo) tamaina txikiaren ondorioz eta beren mugak baliatuz, ekonomiak esportaziora, inportazioetara eta inbertsioetara bideratuak zituzten”. Bistan da txikiak izateak izan dezakeela abantailarik herritar guztien berdintasunean sakontzeko, ekonomia horretara bideratzen bada, baita Euskal Herrian, Eskozian, Katalunian edo gisakoetan ere.

Gauza askotan asmatu beharko da horretarako, baina garrantzitsuena egungo kapitalismo basati honetatik ihes egiten asmatzen. Zein eredutara? Horra eztabaida, eta soka luzekoa gainera, baina gauza bat argi dago, egungo krisia sortu duen globalizazio moldearen kontrako norabidean: Lurraren zaintza, Estatuaren partehartzea indartu, autogestioa, kooperatibismoa, prestakuntza, elkartasuna, lokalismoa, txiki-ertaina… balore horietan dira klabeak.

“Kapitalismo globala” liburuaren azala

Global capitalism. Its Fall and Rise in the Twentieth Century, hori da liburu honen bere jatorrizko titulua. Nik gaztelerazko bertsioa irakurri dut:  Capitalismo global. El trasfondo económico de la historia del siglo XX (Jeffry A. Frieden. Memoria Crítica, 2006). Irakurri gabe nuen munduaren ekonomiaren historiari buruzko halako liburukoterik eta erakargarria egin zaidanez, hara hemen ideia nagusi batzuk, jakina, oso labur aurkeztuta.

Erakarri naute baita ere gaur egungo ekonomi krisiarekin zerikusirik duten ideia, pasarte edo parekotasunek. ARGIAren 2333. zenbakian egin nion iruzkina. Globalizazioaren aldeko ikuspegitik idatzia dago, baina globalizazio honen akatsak azaleratu eta globalizazio berdintzaile eta sozialagoa aldarrikatzen du, hori posible den neurrian behintzat, eta bera ziur da baietz.

Autorearen arabera, kapitalismoak bi globalizazio aro bizi zituen XX. mendean, bata hasieran (1896-1914) eta bestea mende bukaeran, neoliberalismoaren –terminoa nirea da– garapenarekin bat, azken bi hamarkadetan. Ez naiz eztabaidetan sartuko lehen hura globalizazioa izan zen hala ez, ez dut horretarako gaitasunik eta seguruenik ez da horren garrantzitsua, baina Ignacio Ramonetek adibidez (elkarrizketa honetan), argi du globalizazioa neoliberalismoarekin bat hasi zela, hau da, 70eko hamarkadaren erdialdetik aurrera.

Erresuma Batua, Frantzia eta Alemania izan ziren lehen globalizazio haren aitzindari, baina laster gehitu zitzaizkien AEB, Australia edo Argentina moduko estatuak. Ordura arteko protekzionismoa gainditu zuen librekanbismoak, munduko merkataritzak urre-patroia besarkatu estu eta merkataritzak eta finantza munduak ordura arteko zabalkunderik handiena ezagutu zuten, dena Erresuma Batuko finantzen gidaritzapean. Garaiak izan zuen baita ere bere finantza krisi larria, 1907an AEBtik mundura zabaldu zena, batez ere Europara.

Baina hainbat arrazoirengatik porrot egin zuen: Txina eta India kanpo geratu ziren; baita Asia, Afrika eta Hego eta Ertamerikako eremu zabalak ere; eta garatu ziren lurraldeetan ere aberastasuna gaizki banatu zen; enpresari eta klase ertain berriak sortu ziren, merkatuen internazionalizazioa urrun ikusten zutena; eta langile klaseen presioa gobernuei gero eta sendoagoa zen. Horiek eta arrazoi gehiagok ere lehen globalizazioaren amaiera eta Lehen Mundu Gerraren hasiera ekarri zuten.

Ondorio honekin bukatzen du garaiaren azterketa Friedenek: “Zentzugabea litzateke edozelako ekonomi ordenaren perfekzioa itxarotea. Baina mundu mailako ekonomia klasikoaren akatsak edozelakoak izanik ere, eta garaiko kritikoen kexuak erabat justifikatuak izanda, gero etorri zena baino infinituki hobea zen, 1914aren ondorengo 30 urteetan etorri baitziren historiako porrot ekonomiko, politiko eta sozial suntsitzaileenak ekarri zituzten pasarteak. Ukaezinezko akats bat izan zen 1914aren aurreko urte haietan, ez zela gai izan ondoren etorri zena saihesteko eta, akaso, agian eragin ere egin zuela”.

Joxemari Ostolaza

“Herrien kulturak desagertzea eta arimarik gabeko mundu h0netako ehun jabeen ondasunak handitzea, simetrikoa da, konbentzitu baikaituzte guztiek mundu posible bakarra, arimarik gabeko hau dela”.

Aktualitateari begira lasai asko izan zitezkeen Joxemari Ostolazaren azken Hiruko txikian-eko lerroetakoak, baina ez, 1996ko martxoan Hiruko txikian-k bere ibilbideari ekin zion zutabearen azken lerroak dira. Eta aste honetan, ARGIA hartu eta bere zutaberik ikusi ez dudanean, joan den astean berak idatzitako azkena berrirakurtzeko gogoa izan dut. Barrenean sentitu ditut lerrook.

Salbuespen lazgarri gutxi batzuekin,1996tik 2012raino astero zutabegintzan ARGIAn, bere estilo propioa garatuz gainera. Ez dira artikulu errazak izan, baina jarraitzailearentzat erreferentzialak bai. Zehatza, di-da, bakoitzean pista bat bai gutxienez, batean nabarmen, hurrengoan hitz baten ezkutuan eta askotan lerro artean. Erreakzioen artean, amodio-gorroto dialektikan kulunkatutako jarioa, baina gehienetan irakurrienen artean. Zuzena, zorrotza… bihotza zutabean.

Lehen Hiruko txikia-ren  azken lerroak aipatu ditut hasieran eta azken zutabeko azken lerroak dira aintzat hartzen ditudan hauek: “Hiruko txikian hau uzten badut ere, etxe honek beti izango nau etxeko, mantenu lanetarako prest. Irakurleei ez adiorik, istante arte”.

Joxemari, ARGIAko lan talde osoaren izenean, eskerrik asko bihotz bihotzez.

Sortu legeztatzea urrats garrantzitsua da

Berandu bada ere, azkenean gertatu da: Sortu legezkoa da, HB eta Batasuna bere garaian izan ziren moduan. Legalizazio berantiar horrek arazoak ekarri dizkie Batasunako militanteen jardun politikoari, baina ez du ondorio larririk izan Sorturen hurbileko helburu politikoetan; areago, une zenbaitzuetan, Espainia ilegalizazioaren zurrunbiloan tematzeak akaso botoen bilketa erraztu dio sentsibilitate politiko hau ere batzen duen Bilduri.

Funtsean, anormaltasunaren barruan egiazkoa zena –Batasunaren jardun politikoa–, legezko bihurtuko da, eta hori batez ere alderdi horren jarduera politikoan diharduten guztiek nabarituko dute zuzenean. Orain lasaiago idatzi daitezke halakoak, inor arriskuan jarri barik, inori aitzakiak emateko beldur barik: Sortu ez da Batasuna, baina bai haren oinordekoa, eta orain haren jarduna ordezkatzeko trantsizioa egin beharko du. Alderdien Legea gainditzeko indar gisa sortzetik, Euskal Herriko politikagintzan normaltasunez jardungo duen alderdia izatera iragango da.

Bake prozesuaren ikuspegitik oso urrats garrantzitsua da, bai egunerokotasunari begira eta baita sinbolikoki ere: dagoeneko ezker abertzaleko inor ez da espetxera joango bere jardun politiko hutsagatik –eta, bide batez, are eta biluziago uzten ditu Bateragune eta gisako epaiak–. Baina, beranduago edo lehenago, hau espero zen eta, gainera, ezker abertzaleak bere jardun politikoaren atal garrantzitsuenak bideratuak zituen Bildu edo Amaiurren eskutik.

Baina asko falta da, gehiena, bai alor teknikoan zein politikoan. Hau bezala, teknikoak dei ditzakegun beste esparru batzuetan, urratsak oraindik hutsalak dira, edo oso geldoak: ETAren amaiera, presoen eta biktimen gaietan batez ere. Hori guzti hori ganoraz bideratzen denean, orduan bai izango dira baldintza egokiak oinarrizko arazo politikoak ere behar bezala bideratzeko.

Bitartean, Sorturen erronka ez da makala, bere burua antolatzeaz gain, bera izango da Bildu, Amaiur edo EHB moduko bilguneen indar nagusia, eta erantzukizun berezia izango du esparru politiko horren eraketa eta jardueran. Krisi garai hauetan, gizarte mailan bizi den egon eza handia bil dezake bloke soberanistak eta bere asmo berritzaileak bi esparru nagusien bidez bideratu beharko ditu –bideratzen ari da–: eremu instituzionala eta jarduera politiko-soziala. Eta bere asmo eraldatzaileak gauzatzeko, ezinbestekoa izango zaio azken esparru hori ondo fintzea, edozelako aldaketaren oinarria gizarte mugimenduetan dagoelako. Hori guztia, ezker abertzaleak bere historian izan duen ikuspegi abangoardiazalea alboratuz eta harreman horizontalen lidergoan asmatuz.