XX. mende hasierako lehen globalizazio hura (I)

Atalak: Ekonomia, Historia, Sailkatugabeak

“Kapitalismo globala” liburuaren azala

Global capitalism. Its Fall and Rise in the Twentieth Century, hori da liburu honen bere jatorrizko titulua. Nik gaztelerazko bertsioa irakurri dut:  Capitalismo global. El trasfondo económico de la historia del siglo XX (Jeffry A. Frieden. Memoria Crítica, 2006). Irakurri gabe nuen munduaren ekonomiaren historiari buruzko halako liburukoterik eta erakargarria egin zaidanez, hara hemen ideia nagusi batzuk, jakina, oso labur aurkeztuta.

Erakarri naute baita ere gaur egungo ekonomi krisiarekin zerikusirik duten ideia, pasarte edo parekotasunek. ARGIAren 2333. zenbakian egin nion iruzkina. Globalizazioaren aldeko ikuspegitik idatzia dago, baina globalizazio honen akatsak azaleratu eta globalizazio berdintzaile eta sozialagoa aldarrikatzen du, hori posible den neurrian behintzat, eta bera ziur da baietz.

Autorearen arabera, kapitalismoak bi globalizazio aro bizi zituen XX. mendean, bata hasieran (1896-1914) eta bestea mende bukaeran, neoliberalismoaren –terminoa nirea da– garapenarekin bat, azken bi hamarkadetan. Ez naiz eztabaidetan sartuko lehen hura globalizazioa izan zen hala ez, ez dut horretarako gaitasunik eta seguruenik ez da horren garrantzitsua, baina Ignacio Ramonetek adibidez (elkarrizketa honetan), argi du globalizazioa neoliberalismoarekin bat hasi zela, hau da, 70eko hamarkadaren erdialdetik aurrera.

Erresuma Batua, Frantzia eta Alemania izan ziren lehen globalizazio haren aitzindari, baina laster gehitu zitzaizkien AEB, Australia edo Argentina moduko estatuak. Ordura arteko protekzionismoa gainditu zuen librekanbismoak, munduko merkataritzak urre-patroia besarkatu estu eta merkataritzak eta finantza munduak ordura arteko zabalkunderik handiena ezagutu zuten, dena Erresuma Batuko finantzen gidaritzapean. Garaiak izan zuen baita ere bere finantza krisi larria, 1907an AEBtik mundura zabaldu zena, batez ere Europara.

Baina hainbat arrazoirengatik porrot egin zuen: Txina eta India kanpo geratu ziren; baita Asia, Afrika eta Hego eta Ertamerikako eremu zabalak ere; eta garatu ziren lurraldeetan ere aberastasuna gaizki banatu zen; enpresari eta klase ertain berriak sortu ziren, merkatuen internazionalizazioa urrun ikusten zutena; eta langile klaseen presioa gobernuei gero eta sendoagoa zen. Horiek eta arrazoi gehiagok ere lehen globalizazioaren amaiera eta Lehen Mundu Gerraren hasiera ekarri zuten.

Ondorio honekin bukatzen du garaiaren azterketa Friedenek: “Zentzugabea litzateke edozelako ekonomi ordenaren perfekzioa itxarotea. Baina mundu mailako ekonomia klasikoaren akatsak edozelakoak izanik ere, eta garaiko kritikoen kexuak erabat justifikatuak izanda, gero etorri zena baino infinituki hobea zen, 1914aren ondorengo 30 urteetan etorri baitziren historiako porrot ekonomiko, politiko eta sozial suntsitzaileenak ekarri zituzten pasarteak. Ukaezinezko akats bat izan zen 1914aren aurreko urte haietan, ez zela gai izan ondoren etorri zena saihesteko eta, akaso, agian eragin ere egin zuela”.