Eta burujabetza 1986an aldarrikatu izan bagenu?

Atalak: Politika

1986ko hastapenetan, Galdakaoko baserri batean bildu ziren alde batetik Xabier Arzalluz EAJko burua eta bere bi kolaboratzaile, eta bestetik HBko Iñaki Esnaola eta kazetari bat. Negoziazio prozesua ernetzen ari zen, gerora Aljerreko elkarrizketak izango zirena, eta Txomin Iturbe ETAko buruzagiak jakin nahi zuen EAJ zertara iristeko prest zegoen armak utziz gero. “Arzalluzek interesa izango du hasieratik, eta ozen pentsatzen ariko balitz bezala, gelatik paseatzen hasten da: ‘Eusko Legebiltzarrean euskaldunoi dagokigun autodeterminazio eskubidea onartu dezakegu EAJren eta HBren gehiengo zabalaz…’”. Jose Felix Azurmendik kontatu du bere PNV-ETA. Crónica oculta (1960-1979) liburuan bilera hartan gertatutakoa, bera baitzen Esnaolaren ondoan zegoen kazetaria, Egineko zuzendaria hain justu.

“PNV-ETA. Crónica oculta (1960-1979)”. Jose Felix Azurmendi. Ttartalo, 2012.

Liburuak aurreragoko garaiak ditu ardatz, Agirre lehendakaria hiltzen denetik (1960) Leizaola lehendakaria Hego Euskal Herrira itzultzen den arte (1979). Nolabaiteko harreman gorabeheratsua margotzen du Azurmendik gerra ezagutu zuten EAJko arduradunen (Irujo, Ajuriagerra, Leizaola, Landaburu…) eta beste belaunaldi batekoak ziren ETAko kideen (Txillardegi, Eskubi…)  artean.  Batez ere iturri epistolarra erabiliz, egileak erakusten du bien arteko harremana ez zela sekula erabat eten; batzuetan paternala, bestetan tentsio handikoa… Radio Euskadiko Boulevard saioan elkarrizketa egin berri diote, liburuaren mamia azaldu du bertan.

Hurbilagokoak diren urteetan ere zenbait buruzagiren artean harreman hori mantendu dutela dio liburuaren amaieran kazetariak. Hortxe kokatzen du hasieran aipatu dugun 1986ko pasartea. Bilera hartatik beste bilera publiko bat  egitea adostu zuten EAJk eta HBk Bergaran, apirilaren 25an, ETAk Madrilen bost guardia zibil hil zituen egun berean. Hortik gutxira Frantziako poliziak Txomin Iturbe atxilotu zuen eta Aljerrera deportatu zuten; 1987ko otsailean hil zen, istripuz, prozesu hartan giltzarri izan zitekeen etakide historikoa.

Baina hori guztia bagenekien, ikertua eta argitaratua baitago. Ez genekiena da –ez da asko zabaldu behintzat– Galdakaon Lizarra-Garazi moduko bat entsaiatu zutenik. Kataluniako Parlament-an autodeterminazio kontsulta egitea onartu berri duten honetan,  Arzalluzek baserri hartan gure burujabetzaz “proposatutakoa” ezerezean geratu izanak, halako sentsazio garratza sortzen dio bati, 22 urte igaro baitira. U-21eko hauteskundeen ondoren jakingo dugu berriz ere halako zerbait egiteko gehiengo zabalik, eta batez ere, borondaterik ote dagoen.