Grabbers, edo nola egin film bat bi osagairekin: ostatu bat eta munstro bat

Jon Wright Grabbers  komedia da; are gehiago, zenbait iruzkinen arabera, irri-ajataka aritzeko moduko komedia. Irlandaren eta Britainia Handiaren artean ekoizturiko filma denez, Edgar Wright-en Shaun of the dead-ekin konparatzen dute nire DVDren azalean. Egia erran, ez nago sobera ados ez batarekin ez bertzearekin. Bai, komedia da, komedia duina, baina niri irribarre batzuk baizik ez dizkit aterarazi: ez naiz aspertu, filmak nire arreta bereganatu du, baina ez dut algararik bota. Eta konparazioari dagoikionez, bi filmak irletan eginak direla (eta bi zuzendariek deitura berdina dutela) alde batera utzita, ez dute elkarren antz handirik. Edgar Wrightena jenerozaleei begira egindako komedia da; Jon Wrightenak munstro bat duen arren, familia osoak –tira, adin batetik aitzinat– ikusten ahal duen film entretenigarria da. Umorea ez da inoiz beltzegia edo lizunegia, eta aurrekontua efektu berezietan gastatu dute batez ere, odol faltsua erosten baino gehiago.

DVDren azalean Joe Cornish-en Attack the block  aipatzen ez badute ere, Grabbers-ek harekin konpartitzen du abiapuntua: meteorito edo espazio-ontzi edo dena delakoa zerutik erori eta bertako bidaiariak gizakiak akabatzen hasiko dira. Cornish-en filmean, Londresen izanen da estralurtarren erasoa; Jon Wrightenean, Erin irlan; baina, bietan, talde-protagonista izanen dugu, eta bietan estralurtarrak zer diren, arrak edo emeak, inportantea izanen da (baiki, Attack the block-en Grabbers-en baino garrantzitsuagoa da; iduri luke azken honetan hari keinu konplize bat egin nahi izan diotela). Bada, halere, diferentzia interesgarri bat: Attack the block-en halako saiakera egiten zen kritika soziala txertatzeko; Grabbers-en ez dugu horrelakorik aurkituko.

Misterioaren hasiera: baleak hondartzan

Erin irlako polizia batek bi asteko oporraldia hartu behar duenez, Lisa Nolan (Ruth Bradley) etorri da haren ordezkapena egitera; denboraldi horretan, irlako bertze polizia izanen du lankide, Ciarán O’Shea (Richard Coyle), botilarekin problema txiki bat duena. Nolan agentea ailegatu bezain fite, gauza arraroak gertatzen hasiko dira: arrantzale batzuk desagertzeaz gain, otarrainak harrapatzen dabilen agure batek itsasoko munstro bat atzemanen du, eta laster jakinen dute kreatura ezezagun horrek (“alien bat, ezezaguna delako, ez espaziotik etorri delako…”, herriko ikertzaileak adieraziko duen bezala) ura eta odola behar duela bizitzeko, baina alkohola edanez gero, hil egiten dela. Bizirik irauteko modua, beraz, argi dago: odola alkoholez enpo duena ez du olagarro itxura duen munstro horrek ukitu ere eginen.

And the monster itself

Istorioa horrela laburbilduta, bistan da Grabbers  komedia dela eta ezin dugula serioegi hartu. Aktoreen lana, gainera, ona da, eta efektu bereziak arrunt sinesgarriak. Irlandan dago filmatua, eta ez da saiatu Irlandako topikoetarik aldentzen (ikuspegi idilikoak ditugu, agure mozkorti maitagarriak, herri osoaren bilgune den ostatua…). Lehen hogei minutuetan-edo, munstroa nolakoa den erakutsi baino lehen, musikaren bidez giro mehatxagarria eraikitzeko eginahalak egin arren, bigarren zatian filma komedia aldera lerratuko da inolako zalantzarik gabe. Hori, berez, ez da txarra: blog honetan berean beldurra eta umorea uztartzen dituzten bertze film batzuk (Drew Goddard-en The Cabin in the Woods, Matthias Hoene-ren Cockneys vs Zombies ) mintzagai izan ditugu, baina horiek jeneroan umorea txertatzen zuten lanak ziren. Grabbers-en kasuan, sailkapena bera dago kolokan, nire ustez ez baita benetan jenero-film bat. Bertzalde, Nolan-en eta O’Shea-ren artean garatzen den amodiozko azpitramak are gehiago urruntzen du filma beldurrezko jenerotik: neurri handi batean, ikararik eragiten ez duen asmo oneko komedia atsegina dugu Grabbers  –tartean espaziotik etorritako munstro bat izatea ez da nahikoa beldurrezko film gisa edo zientzia fikziozko gisa sailkatzeko–.

Pertsonaia maitagarriak, Irlandako musika eta garagardoa, zerutik eroritako txibia erraldoi bat, eta ongi akitzen den amodio istorio bat. Hori guzia maite baduzue, hau da zuen filma. Ikarak, bertze nonbait bilatu beharko dituzue.

Macabre

Lagun talde bat, autostop-egile arraro samar bat, baso bazterreko etxe bakartu bat, bere dietan giza-haragiari lehentasuna ematen dion familia bat, motozerra erabiltzen trebea den seme gizen nazkagarria: osagai horiek aipatu, eta jenerozale anitzi Tobe Hooperren The Texas Chainsaw Massacre (1974) etorriko zaio burura. Beraz, Macabre-k ere osagai horiek guziak biltzen dituela kontuan hartuta, ez da harritzekoa kritiko batek baino gehiagok “Indonesiako Texaseko triskantza” izendatu izana. Eta, dudarik gabe, Hooperren klasikoaren itzala luzea da, luzea denez, Mo anaiek zuzendu film honetan. Egileek berek, DVD ingelesak dakarren elkarrizketa batean, slasher amerikarrak (horrela, oro har, izenik eman gabe) aipatzen dituzte eragin nagusi gisa, bai eta Indonesiako zinemara joera berriak ekartzeko asmoa ere, orain arte nagusi izan omen diren mamuak eta fantasmak alde batera utzita.

Macabre

Nik, halere, Leatherfacerena ukatu gabe, azken urteetako zinema frantsesaren eragina gaineratu nuke: filma ikusi ahala, Xavier Gens-en Frontière(s) (2007) lanaren antz handia ikusten nion nik zenbait pasartetan; eta kanibalen biktimen artean neska haurdun bat (zortzi hilabeteko, hain zuzen ere) egoteak berehala Julien Maury-ren eta Alexandre Bustillo-ren À l’intérieur (2007) ekarri zidan gogora. Are gehiago, film frantsesean bezala, mintzagai dugun honetan ere neska hura gela hetsi batean geldituko da, kanpoan haurra ebatsi nahi diona esperoan duela. Eta, azken urteetan Frantzian egindako zenbait filmetan bezala, zuzendariek distantziarik edota ironiarik gabeko omenaldi zintzoa egin nahi izan diote maite duten zinemari.

À l’intérieur

Jakartako bidean, gazte talde batek (lau mutil eta bi neska) autostopa egiten ari den neska bat hartuko dute. Lagundu izana eskertu nahi dielako estakuruan, neska horrek bere etxera gonbidatuko ditu, ama agur ditzaten eta zer edo zer afal dezaten. Bertan, neskaren bi anaiak ezagutuko dituzte, eta fite ikusiko dute amak ederki hezi dituela jendea bortizki hiltzeko (eta, gero, janari gisa saltzeko). Are gehiago, laster ulertuko dugu haurdun dagoen neska zergatik egiten zaien hain erakargarri familia horretakoei. Eta hortik aitzinat, infernua.

Leahterface, larruzko maskararik gabe, baina hura bezain beldurgarria

Macabre ez da, bistan da, munduko film originalena. Alta, film indartsua da, eta tentsioa, odola eta suspentsea maite dituztenendako, franko entretenigarria. Eraginez josia egon arren, ez da ariketa zinezale hutsa, edo helburu nagusia bederen ez da hori. Mo anaiek zuzeneko filma egin dute, ironiarik gabea eta meta aurrezkirik gabea: ikuslea asaldatu egin nahi dute, eta maiz helburu hori lortzen dute (eta are maizago lortuko zukeen, zenbaitetan hain nabaria ez balitz kuxin bat dela neska haurdunak soineko azpian daramana, baina tira). Pasarte umoretsu bakarrak polizia kanibalen etxera ailegatzearekin batera (nahiko momentu egokian, beraz) sortzen dira.

Oro har, Macabre ongi egina dago, aktoreen lana txukuna da eta, batez ere, filmak ez du inor engainatzen: besta gorea eskaintzen du, eta bere hitza bete egiten du, ongi bete ere, odola litroka ematen baitu. Jeneroa maite duenak gustura ikusiko du. Sentiberatasun handikoek, berriz, hobe lukete bertze zerbait jaitsi Internetetik.

American Mary, ebakuntza-tresnak eskuan

American Mary (2012) Jen eta Sylvia Soska ahizpa bikien bigarren filma da. Lehendabizikoa, Dead hooker in a trunk (2009) –Kanadako bi zuzendarien beren hitzetan– dibertsio hutsa izan zen, tarte on bat pasarazi bertze asmorik ez zuen jenero-film bat. Bigarren lan honetan, ordea, bertze zerbait bilatu dute, film europarrago bat egin nahi izan omen dute. Aitortu behar dut ez dudala 2009ko filma ikusi, baina hura nolanahikoa zelarik ere, bistan da American Mary anbizio handiko lana dela. Soska ahizpek beren asmoa borobildu ote duten bertze kontu bat da.

Etzanda dagoen morroia ez dago sobera eroso naski

Nire ustez, American Mary bi zatitan banatzen da. Lehen berrogei minutuetan-edo, kontatzen zaigu Mary Mason (Katharine Isabelle), zirujaua izateko ikasten ari den eta problema ekonomikoak dituen neska gazte trebe eta buruargia, nola bihurtzen den, halabeharrez, gorputza erabat itxuraldatzeko ebakuntza klandestinoak egiten dituen kirurgilari. Ikuspuntu guzietatik, zatirik sendoena da, narratiboki lortuena, hari-mutur guziak hobekien biltzen dituena. Pertsonaiaren aurkezpena egokia da: berehala hainbat xehetasun inportante erakusten zaizkigu, hala nola Maryk medikuntza irakasleen duen harreman gazi-gozoa, haren bakardadea (Budapesten bizi den amatxi du euskarri sentimental bakarra, nonbait, eta elkarrekin ingelesez egiten dute –arras azentu markatuarekin, amatxik–, ez hungarieraz; AEBra joandako tarteko belaunaldiaren berririk ez daukagu), edo haren problema ekonomikoak. Eta berrogei minutu trinko horietan ikusiko dugu gure protagonista, rape-and-revenge eskema narratiboaren bidez, medikuntza ikasle zintzoa izatetik zirujau klandestino baina muturreko gorputz-aldaketen zaleen artean sona handikoa izatera pasatzen. Mary gazte hauskorra kirurgilari hotz beldurgarria (zenbait girotan “Bloody Mary” goitizenez ezaguna) bilakatu da, eta bilakaera hori modu sinesgarrian kontatuko zaigu.

Beatress, alias Betty Boop

Hortik aitzinat, filmak indarra galtzen du, eta hari narratiboa lausotu egiten da. Badira pasarte gogoangarriak, badira gore-zaleak aseko dituzten uneak, badira pertsonaia erakargarriak eta xehetasun politak (niri anitz gustatu zait detektibeari Dolor izena paratu izana), bada inoiz gauzatzen ez den amodio istorio bat, baina, nolabait, hari-mutur solteak dira. Ikuslea ez da inoiz aspertuko (ikusle hau, behinik behin, ez zen aspertu), baina filmak lehen zatian zuen trinkotasuna eskas du bigarrenean. Hein batean, nora ezean dabil kontakizuna, eta akabera ia-ia ezagutzen ez dugun “gaizto” baten eskutik ailegatuko da.

Maryk argazki batzuk behar ditu bere web-gunerako

American Mary-k estereotipoak ditu mintzagai, kanpoko itxuraren kariaz jendeari buruz izaten ditugun aurreiritziak. Filmean, jende ustez normala da beldurgarriena, bere gizatasuna galdua baitu, batez ere Maryren irakasle diren zirujauak. “Zure lana ongi eginez gero, gainerako guzia justifikatua dago” erranen dio mediku batek Maryri, eta, ikusiko dugunez, beren bizian zorrotz betetzen duten araua da hori. Aldiz, egindako ebakuntzen ondorioz kanpoko itxuragatik nazkagarri, asaldagarri edo aztoragarri direnak dira pertsonaia humanoenak (Beatress –Tristan Risk– da bereziki aipatzekoa, Betty Boop-en itxura izateko hainbat ebakuntza jasan dituen pertsonaia).

Operatzeko tenorea da

Edonola ere, akats narratiboak akats, American Mary ongi filmatua dago, eta aktoreen lana –batez ere Katharine Isabellerena– nabarmentzekoa da. Odola eta bortizkeria baditu ere, zuzendariek neurrian erabili dituzte osagai horiek, gehiegikeriarik gabe. Ez da maisulana, baina bai zer kontatua duen filma, eta, erran bezala, bigarren zatian –nire ustez– narrazioaren ikuspuntutik asmatu ez duen arren, esperientziak merezi du. Hau ikusita, ni Soska ahizpek hurrengo filma noiz aterako zain nago dagoeneko.

Executive koala

Neoculto liburu argitaratu berrian, Ángel Salak dio kultuko filmak sortzea dela Japoniako zenbait zuzendariren espezialitatea, atzerriko merkatuari begira betiere. Haiengandik zer film mota (eta zer xelebrekeria klase) espero dugun, huraxe ematen digute film-egile batzuek. Salak bi izen aipatzen ditu: Yoshihiro Nishimura eta Noburo Iguchi. Minoru Kawasakiren izena, ordea, ez da haren zerrendan ageri, ezta –nik dakidala– liburu osoan ere. Alta, Kawasakiren filmek kultuko bihurtzeko bokazio begi-bistako eta sendoa dute. Are gehiago, haren lana komentatzen ari direlarik, film kritikari batek baino gehiagok erran du WTF terminoa naski Kawasakiren filmak deskribatzeko asmatua izan zela. Izan ere, film xelebrerik eskas ez duen herrialde batean (Hitoshi Matsumotoren Big Man Japan-etik –2007– hasi eta Takashi Miikeren Zebra Man-eraino –2004–, Katsuhito Ishii, Shunichiro Miki eta Aniki hirukotearen Funky Forest –2005– atzendu gabe), haren filmografia zinez eta benetan xelebrea da.

Kawasakik eginiko tituluen artean hauexek ditugu: The calamari wrestler (2004) –borrokalari profesionala ere baden txipiroi alimaleko baten istorioa–, Kabuto-Ô Bîtoru (2005) –aitzineko esaldian, “txipiroi” jartzen duen tokian, para dezala “kakalardo” irakurleak–, The rug cop (2006) –gaizkileak bere ileordea jaurtiz harrapatzen dituen polizia baten istorioa– edo Every one but Japan sinks (2006) –tituluak, nonbait, nahiko ongi deskribatzen du filmaren edukia–. Eta, jakina, Executive koala (2005). Guziak diru gutirekin eginak, eta guziak, erran bezala, bitxi samarrak.

Koalari begiak pizten zaizkiolarik, kasu!

Executive koalako istorioa nahiko topikoa da: Keiichi Tamura exekutiboaren neska-laguna erail dute, eta Tamura bera da susmagarri nagusia. Are gehiago, hiru urte dira haren emaztea ere desagertu zela, eta batek baino gehiagok uste du berak hil eta desagerrarazi zuela. Filmean, Tamuraren etsipena ikusiko dugu, haren amets eroen lekuko izanen gara, eta haren iragan tragikoaren berri izanen dugu. Dena nahiko normala eta, dena errateko, franko aspergarria litzateke, xehetasun ttiki batengatik ez balitz: Keiichi Tamura koala erraldoia da. Tira, plano anitzetan maskararen gibelaldeko kremailera aski agerikoa da, baina bistan da hori nahita egin duela Kawasakik, alegia zuzendariak ez duela eginahalik egin Executive koala lau –tira, bi– sosekin egindako filma dela disimulatzeko.

“Piztia bat zara ohatzean”

Dena baita merkea Executive koalan, baita umorea ere: amodioa egindakoan, neska-lagunak zera erranen dio Tamurari, “piztia bat bezala portatu zara”; eta polizia batek gogoeta hau eskainiko dio lankide bati: “justizia ez da ez beltza ez zuria; grisa da, koala baten ilajea bezala”; eta, umore besta honi akabera emateko, psikiatrak honela kontsolatuko du gure Tamura: “ez zaude eroa, zu koala normal bat zara”. Eta abar.

Kawasakiren filma hasieran aipaturiko WTF-efektuan oinarritzen da; erran nahi baita, ikusleak ezin dio irudiak ikusteari utzi, bere buruari “baina ze arraio ari naiz ikusten” galdegiten dion bitartean. Halere, nik erranen nuke hasierako sorpresak, protagonista bi metroko koala trajedun bat dela ikusteak eragiten duen sorpresak, ez duela luze irauten. Bertzelako ustekabeak badira, halere: Tamuraren nagusia eta enpresako presidentea untxi zuria da –erraldoia bera ere, belarriei esker koala bera baino altuagoa–; Tamurak maiz bisitatzen duen dendako saltzailea igela da; bertze memento batean, filmeko taldea filmatzen ikusiko dugu, ariketa metazinematografiko batean-edo; eta, animalia trajedunak kalean ibiltzeak inor harritzen ez duen mundu batean, neska batek, bat-batean, “hara, igel bat, eta koala bat” erranen du ozenki, zur eta lur, filma josteta postmodernoa bertzerik ez dela azpimarratu nahiko balu bezala, eta bere konbentzioak edozein unetan hankaz goiti jartzea jolasaren parte dela.

Koala, psikiatra eta enpresako nagusia

Bere xelebrekeria, ustekabe, josteta eta txiste merke guziak gorabehera, Executive koala luzexko egin zitzaidan, ordu eta erdiko iraupena bertzerik ez badu ere. Gainera, tranpa egiten du: DVDko karatulan, Tamura ikusten dugu, begiak sutan eta aizkora bat eskuan, gore-zaleendako promesa. Agindu hori, ordea, ez da betetzen. Tamurak bere ametsetan baizik ez du aizkora erabiltzen, eta ez dira horiek filmeko pasarterik hoberenak. DVDko karatulak slasher bat eskaintzen du –absurdoa nahi bada, baina slasher bat–, baina horren ordez bertze zerbait ematen du.

Erosketak egiten

Edonola ere, inork dena ikusia duela uste badu, orduan film hau eskuratu beharko luke. Filma ez da txarra (edo, nahiago bada, batzuetan hain da txarra, ona baita), aktoreek ongi egiten dute beren lana, eta emaitzak, oro har, badu bere xarma. Akaberan, segur aski, balizko ikusle horrek ez du sobera argi izanen zer demontre ikusi berri duen. Baina naski horixe zen Kawasakiren helburua.

Wrongeko protagonista, zakurren psikologia ikasten

Rubber-en (2010), Quentin Dupieux-en aitzineko filmean, gurpil bat dugu pertsonaia nagusia. Hobeki erranda, gurpil hiltzaile bat. Edo, are zehatzago adierazia, botere telekinetikoei esker jendearen burua leherrarazteko gaitasuna duen gurpil hiltzaile bat. Tartean, gainera, badira gogoeta meta-zinematografikoak, txiste maltzurrak eta basamortuan pozoiturik hiltzen diren ikusle xelebreak.

Lorazain franko-mexikarra

Neurri handi batean, Wrong koherentea da Rubber-en eraikitako estiloarekin, nahiz eta abiapuntua eta ondorengo ildo narratiboa aise sinpleagoak eta, itxuraz, errealistagoak diren: goiz batez, Dolph Springer (Jack Plotnick) itzarri eta ez du bere zakurra etxean aurkitu; atsekabeturik, film osoan animaliaren bila ibiliko da. Wrongeko unibertsoa (edo Dolph Springerren mundua, nahiago bada) amildegi baten ertzean dago egina, euskarri hauskor baten gainean: normaltasunaren mintz finaren azpian, nabari-nabaria da noiznahi erroizteko arriskua. Eta horixe da, izan ere, filmaren gai nagusia: euskarrien beharra, ez nahitaez euskarri sendoen beharra, baina bai heldulekuren batena.

Zakurren hezlea, momentu mistiko batean

Quentin Dupieux-ek irudikatu duen mundua detaile absurdoz betea dago: Dolphen iratzargailuan, adibidez, ordua 07:59tik 07:60ra pasatzen da, ez 08:00etara. Etxe ondoko lorategian, egun batetik bertzera palmondoa desagertu eta pinu bihurtu zaio. Maskoten detektibe batek zakur-kaka puska baten azken oroitzapenen grabazioa erakutsiko dio. Bulegoan –bulego barnean, erran nahi baita, teilatupean– euria ari du etengabe, baina horrek, nonbait, langile bakar bat ere ez du harritzen. Harritzen dituena da Dolph lanera egunero joatea, hilabeteak baitira kanporatu zutela. Baina, antza, bere bizimodua aurrera eramatekotan, horrelako euskarriak, horrelako errutinak nahitaezkoak ditu gure protagonistak. Hori, eta bere zakurra.

Zakurra. Jendea ez baita fidagarria Wrongen. Lorazain franko-mexikarrak inolako problema edo dudarik gabe Dolph engainatuko du, berez Dolph ezagutu nahi zuen neska batekin oheratzeko. Lankideek ez dute problemarik euri erauntsiaren azpian lan egiteko, baina ezin dute jasan Dolph egunero lantokian agertzea, inori trabarik egiten ez badio ere. Etxera sartuko zaion emakumeak egun batzuez hankaz goiti jarriko du Dolphen bizimodua. Bai, okerreko mundu horretan, zakurra du helduleku bakarra Dolph Springerrek.

Guti, baina odol pixka bat ere ikusiko dugu

Eta, azkenean, bai, zakurraren berri izanen dugu César Millánen parodia izaterainoko antza duen pertsonaia baten bidez. Animalia desagertu izana, nolabait, Dolphi ezarritako proba bat izan dela jakinen dugu, maskotari zion maitasuna norainokoa zen ikus zezan. Testamentu Zaharrean jainkoak ezarritako proben parodia begi-bistakoa da, nire ustez.

Nolanahi ere, Quentin Dupieux-en pelikula arrunt misantropoa edo arrunt zinikoa ote den, broma handia ote den edo gizakien naturaren inguruko hausnarketa sakona, bada, filmaren akaberan eztabaida hori irekia gelditzen da, ikusleak ebazteko. Bidaian, honek irudi harrigarri batzuekin, ideia zirraragarri zenbaitekin eta istorio absurdo eta ironiko samar batekin gozatzeko aukera izanen du. Ez da guti.

The cabin in the woods: sorpresaz beteriko etxola

The cabin in the woods-ek bi sekretu ditu, bata txikia eta bertzea handixeagoa. Lehendabizikoa zein den jakiteko, aski da trailerra ikustea, edo ia-ia filmaren edozein iruzkin kritikoa irakurtzea. Bigarrena, handia, lehena baino sekretuagoa da, eta saiatuko naiz lerro hauetan ez hondatzen. Erran dezagun, halere, bigarren sekretu horrek oihartzun lovecraftiarrak dituela.

Drew Goddard-ek zuzendua (haren lehen filma da; orain arte ekoizle eta gidoilari ibilia zen) eta idatzia (Joss Whedonekin batera), filmaren-barneko-filma baliabidea da The cabin in the woods-aren ezaugarri nagusia. Tira, zuzendariak ez du zehazki filmaren-barneko-filma baliabidea erabiltzen, filmaren barnean egiten dutena ez baita preseski fikziozko film bat, baina bai antzeko zerbait. Eta horren bidez, genero-zinemaren gaineko gogoeta egiten du eta egitera gonbidatzen gaitu.

In the company of wolves? Et, et, et, The cabin in the woods

Bi gidoilarien arabera, filma beldurrezko zinemari egindako “amodiozko gutuna” da. Eta ezagun da biek genero-zinema maite dutela, baina kritika ere ez da falta pelikula honetan. Lehenik eta behin, maiz beldurrezko filmetan ikusten ditugun estereotipoen kontrako kritika dugu Goddarden lan honetan. Bortz lagun (bi neska eta hiru mutil) basoko etxola bakarti batera joan dira oporretan, eta fite halako tentsioa sortuko da benetan direnaren eta istorioan gorpuztu behar duten estereotipoaren artean. Bortz dira: Curt, alfa-arraren papera hartzen duen atleta; Marty, etengabe maria erretzen duen mutil ergela; Dana, birjina omen den neska lotsatia; Holden, erudito serio eta zentzuduna; eta Jules, nonbait puta den neska ilehori kaskarina (letra etzaneko adjektiboak ez dira nireak; akaberan agertuko den barneko filmaren zuzendariak erabiliko ditu, zer gertatu den azaltzen ari delarik). Baina berez, bakar batek ere ez du estereotipo hori betetzen (eta horretaz, jakina, ergela ohartuko da, hain ergela dela frogatzeko-edo), nahiz eta basoko etxolara ailegatu bezain laster horrela jokatzen hasiko diren.

Apostuak egiten

Alde horretatik, The cabin in the woods franko hurbil dabil Tucker and Dale vs evil (Elie Craig, 2011) filmak jorratutako gaietatik, azken hau ere beldurrezko filmetako estereotipoen inguruko hausnarketa baita. Ez da bi filmak hurbiltzen dituen kontu bakarra. Elie Craigena komedia da, komedia gore samarra zenbait pasartetan, eta Drew Goddardenak ere, komedia izatera iritsi gabe, umorea eta beldurra uztartzen ditu. The cabin in the woods-ek omentzen dituen 80ko hamarkadako lanek umorea eta beldurra uztartzen zituzten bezalaxe.

Zonbiak badira etxola honetan

Izan ere, hori baita filmaren bertze ezaugarri bat: generoaren omenez egina da. Hasteko, titulua bera eta hasmentako ideia, Sam Raimi-ri eta haren The evil dead (1981) filmari omenaldia da. Baina pertsonaia guziak sotora jautsi eta bertako objektuak ikusten ari direlarik, beldurrezko zinema da, bere osotasunean, omenaldia jasotzen duena. Soto hartako gauza bakoitzak film bati edo azpi-genero bati egiten baitio erreferentzia, Clive Barkerren Hellraiser pelikulatik (Holdenek eskuetan hartzen duen jostailua zenobiten kuboaren antzekoa da) torture porn azpi-generora, zonbien eta otso-gizonen filmetarik pasatuz (sotoan, bidenabar erranda, filmeko esaldirik gogoangarriena adituko dugu: aspaldian etxola hartan bizi izan zen neska baten egunkaria aurkituko du Danak; bertan, aita sadikoaren eskutik jasandako sufrimenduak kontatzen ditu neskak, eta honela deskribatzen du haren jarrera bertzeen oinazeen aitzinean: “but cutting the flesh makes him have a husband’s bulge, and I don’t get like that”).

Nork erran du film hau ez dela odoltsua?

Generoari egiten zaion amodiozko adierazpenarekin batera, zinema mota horren publikoaren inguruko kritika ere bada, nire ustez. Filmaren barneko filma egiten ari direnen jarrera voyeur axolagabea, aipatu bortz pertsonaiak banan-banan hiltzen ari diren bitartean, nahiko adierazkorra da. Arreta pantailan atxikia edukitzeko gero eta odol eta bortizkeria gehiago eskatzen duen publikoaren gainean egiten du gogoeta Goddarden filmak. The cabin in the woods bera ez da oso-oso odoltsua (tira, odola bada, eta bortizkeria, baina gaurko joera batzuk kontuan hartuta, nahiko pelikula neurritsua da): beraz, gaurko gehiegikeria batzuk kritikatzen ari da? Baliteke. Iraganeko eredu “klasikoetara” bueltatzen proposatzen ari da? Beharbada. Baina, akaso, zuzendariak begirada metazinematografiko hori generoari freskotasuna emateko erabili du, generoaren betiko baliabideak eta trikimailuak erabiliz zerbait berria eskaintzeko (edo zerbait berria ikusten ari garelako sentipena sorrarazteko). Agian, ustezko kritika horiek guziak genero-lan bikain baten berniza bertzerik ez dira.

“Cutting the flesh makes him have a husband’s bulge”: sufrimendua eragitea du gustukoen

Edonola ere, material zaharrekin produktu interesgarria lortu du Drew Goddardek The cabin in the woods honetan. Generoa ezagutzen ez dutenak istorioak harrapatuko ditu; beldurrezko zineman adituxeagoak direnek ederki pasatu dute erreferentziak harrapatzen eta generoaren mekanismo batzuk nola gelditzen diren agerian ikusten. Edonola ere, ahal baduzu, eros ezazu DVDa edo jautsi ezazu filma Internetetik, antza ez baita gure aretoetara ailegatuko.

Mad Movies

Excision ikusitakoan, ordea, dezepzio txiki bat sentitu nuen. Alta, film ona da: ongi filmatua da, aktoreek ederki egiten dute beren lana, eta istorioa interesgarria da. Film labur bat du abiapuntuan, eta baliteke mementoren batean luzeegi gertatzea, berez ordubetean adieraz zitekeen ideia bat muturreraino ustiatu nahi izan balute bezala. Baina ez da aspergarria, ezta, nire ustez, hain izugarriki errepikakorra ere. Elkarrizketak ere onak dira, zorrotzak eta ironikoak batzuetan. Pertsonaien koherentziari dagokionez, edo, hobeki erranda, pertsonaia nagusiaren koherentziari dagokionez, bat nator Mad Movieseko kritikariarekin: protagonistak erabakitasun eta nortasun handi(egi)ak erakusten ditu, bai eskolan bai etxean guziek mespretxatu eta gorrotaturiko zomorroa izateko.

Excision: ez da dirudien bezain odoltsua

Gaia hori baita: Pauline (AnnaLynne McCord) nerabe berezia da. Inguruan, bere amarekin problemak izan zituen ama menderatzaile eta agintzailea du (Traci Lords); aita pasibo, isil eta soraioa (Roger Bart); eta biriketako eritasun baten ondorioz poliki-poliki hiltzen ari den ahizpa txikia (Ariel Winter). Ahizpa nonbait benetan maite duen arren, gurasoekiko harremanak zailak dira, eta zernahi kalapitarako aitzakia da. Eskolan ere, Pauline ez da guzien gustukoa: ez irakasleena, ez ikaskideena. Halere, filmak isilpean uzten ditu egoera horren lotura kausalak, protagonistaren bakartze horren motiboak: Paulineren jarrera oldarkorra izaten da, eta maiz zakar erantzuten du inolako erasorik jaso baino lehen, eta ez da beti erraza erabakitzen nor den biktima eta nor den borreroa. Protagonistak, azkenik, badu bertze berezitasun bat: bere amets erotikoak (plazer handia ematen diotenak, filmak grafikoki erakusten duen bezala) ez dira ohikoenak; gorpuz, odolez, eta mozturiko hazpegiz beteak daude, eta, dudarik gabe, amets horienak dira filmeko irudirik aztoragarriak.

Akabera tragikoa

Nolanahi ere, galdera da film hau noraino sailkatzen ahal den zinema fantastikoan. Hein handi batean, familia drama baten aitzinean gaude, eta Paulineren frikismorako joera ukaezina bada ere, pasarte onirikoak dira, bada, tira, onirikoenak, fantastikoenak, harrigarrienak. Interneteko trailerra (edo DVDaren karatula) ikusita, iduri luke pasarte horiek filmaren erdia osatzen dutela, baina egiatan pelikularen zati txiki bat baizik ez dira. Eta horregatik hasmentan aipatu dezepzioa. Lanaren kalitatea aitortuta ere, nire ustez berez ez dagokion amua erabiltzen du publiko jakin baten arreta bereganatzeko. Trailerrak eskaintzen duena eta filmak ematen duena ez da berdin-berdina. Are gehiago, trailerrak eskaintzen duena (irudi harrigarriak, gorea) sobera dago filmean, eta, azkenean, bai, errepikakor bilakatzen da (Mad Moviesen zioten bezala); eta filmak ematen duena ona da, baina, trailerrak sorrarazitako okerreko itxaropenen kariaz, baliteke ikusleren batek engainatua izatearen sentipena edukitzea. Eta hori pena da, filma zinez interesgarria baita. Eta, gainera, euskarazko azpidatziak eskuragarri ditugu.

Tipo honek sekretu izugarri bat dauka

60ko eta 70eko hamarkadetan, Italiako zineman estrategia ohikoa izan zen atzerrian arrakasta zuen edozer film, estilo edota genero hartu eta, gutxi goiti-beheiti moldatuta, horren bertsio italiarra egitea. Hori izan zen, hein handi batean, spaghetti westernaren historia, eta ondorioak ez ziren batere txarrak izan, baina genero hori ez zen kasu bakarra izan. Maiz, zuzendariek edo ekoizleek tituluaren bidez bilatzen zuten lotura arrakastatsu izandako filmekin. Hor dugu, errate baterako, Lucio Fulci-ren Zombie 2 (1979), izenburu horretaz hornitua ikusleek pentsa zezaten George Romero-ren Dawn of the dead (1978) –Italian Zombie titulupean banatua– filmaren segida zela. Edo, bertze adibide bat aipatze aldera, Mario Bava-ren La ragazza che sapeva troppo (1963): filma ikusita, ezin erran zein den zehazki neskaren gehiegizko jakinduria hori, baina bistan da izenburuak gogora ekartzen duela Alfred Hitchcock-en The man who knew too much (1956), bi filmek elkarrekin deus ikustekorik ez badute ere.

Zer zen kanpoan ikusi dudan hori? Mamu bat ote?

Bava ez zen bakarra izan Hitchcock aipatzen. Mintzagai dugun filmaren tituluan ere, zuzenean egiten zaio erreferentzia zuzendari britainiarraren izenari, baina t bat kenduta, zer gerta ere. Izan ere, Riccardo Freda-ren L’orribile segreto del Dr. Hichcock (1962), bi eragin diferente elkartzetik sorturiko filma baita: Hitchcocken filmak, batetik, eta Hammer ekoiztetxe ingelesaren beldurrezko pelikulak, bertzetik.

Istorioa ez da sobera originala: alargundu ondoren, Hichcock doktoreak (Robert Flemyng) alde eginen du Londreseko bere etxetik eta bere bizimodutik. Hamabi urteren buruan, berriz bueltatuko da bere etxe zahar bakartu hartara, ondoan Cynthia emazte berria (Barbara Steele) duela. Hau, betiko zerbitzariaren etsaitasuna jasateaz gain, fite zuriz jantziriko fantasma bat ikusten hasiko da. Osagai gehienak (giro ingelesa, aktore anglosaxoiak, erabilitako koloreak, etxeko dekorazioa) Hammerreko filmak gogora ekartzeko pentsatuak daude. Eta, horrekin batera, Hitchcocken lanetako pasarte batzuei omenaldi egiten zaie: Cynthia emazte berriaren eta etxeko zerbitzariaren arteko harremana Rebecca-n (1940) dago oinarritua; Suspicion-en (1941) Cary Grant ikusi genuen bezala, hemen ere zerbitzaria ikusiko dugu eskaileretan beheiti, erretilu batean baso bat esne pozoitu daramala; memento jakin batean, zerbitzaria bizkarra ematen digun emazteki misteriotsu bati kafea eskaintzen ari zaiolarik, Psycho-z (1960) eta bertako ama momifikatuaz oroituko gara.

Erotismoa morgue-an

Nolanahi ere, Fredak, ez Hammerreko filmek ez Alfred Hitchcock-ek landu ez zuten gai bat jorratzen du bere lan honetan, eta gai hori da, hain zuzen ere, Hichcock doktorearen sekretu izugarria, film hau berezi eta gogoangarri egiten duen sekretua. Hitz gutitan erranda: Hichcock doktorea nekrofiloa da. Lehen emazteari berak asmatutako anestesiko berezi bat ematen zion, haren bizi ezaugarriak mantsoarazteko eta amodioa gorpu batekin egiteko sentsazioa izateko. Edonola ere, bertze zenbait pasartetan erakusten zaigun bezala, doktoreak ez die benetako gorpuei muzin egiten.

Nola ailegatu naiz hona?

L’orribile segreto ez da film gorea. Film honetan ez da odolik, ezta bortizkeria handirik ere. Nekrofiliara hurbildu diren filmen artean (aipa ditzagun, adibidez, Joe d’Amato-ren Buio Omega –1979–, Jörg Buttgereit-en Nekromantik –1987– edo Nacho Cerdà-ren Aftermath –1994–), Fredarena, grafismoari dagokionez, apalena da dudarik gabe, baina halere baditu memento asaldagarri batzuk. Eta, azken buruan, gaiak ematen dio originaltasuna film honi, eta agerian uzten du Italiako genero-zineman maiz gertatu izan den fenomeno bat: ustez bigarren mailako produktua denak, itxuraz kanpoko eredu bati jarraiki egindako kopiak, bere bidea aurkitu eta iristen da jatorrizkoa ailegatzera ausartua ez zen tokietara. Hala gertatu zen lehen aipatu dugun western all’italiana-rekin, eta hala, Riccardo Fredaren film honekin. Hammerreko filmen ezaugarriak ongi txertatuak daude istorioan, eta Hitchcocki egindako erreferentziak ere bai. Baina ez batzuk ez bertzeak ez dira osagai interesgarrienak film honetan. Hichcock doktorearen sekretuari esker, ordea, Fredaren filmak Hammerreko film zintzoetan neketan aurkituko dugun giro ustel eta morbidoa erdiesten du.

Cynthia (Barbara Steele), iraganaren itzala gibelean duela

Erran bezala, L’orribile segreto… ez da film gorea, ezta oso beldurgarria ere. Zuzendariak badaki tentsioa sortzen, baina zuriz jantziriko fantasmak segur aski ez du inor izutuko. Filmean, deusek ikara sorraraztekotan, Hichcock doktorearen garapenak eta jarrerak sorrarazten dute. Gidoia ez da perfektua, eta raccord-ean akatsen bat ere bada, baina, hala eta guztiz ere, Italiako zinemaren harribitxi txiki honek merezi du. Ongi girotua dago, aktore lana ona da, zinemazalea asetzeko moduko erreferentzia batzuk baditu, eta, Hichcock doktorearen sekretuan, zinemak gutitan landu duen gaia dugu. Nire ustez, gaurko blockbuster anitz baino gozagarriagoa da.

Amer

Lehen begiratuan, arras antzekoak dira Amer eta Blackaria filmak. Bietan, bina zuzendari ditugu proiektuaren gibelean (Hélène Cattet eta Bruno Forzani lehendabizikoaren kasuan; François Gaillard eta Christophe Robin bigarrenaren kasuan), eta biak dira, bertze deus baino gehiago, zinema jakin baten omenez egindako estilo-ariketak: bata zein bertzea ulertu eta behar bezala gozatzekotan, ikusleak Italiako genero-zinema ezagutu (eta maite) beharko luke, bi filmetan erreferentzien jokoa baita gozamen iturri nagusia (edo nagusietarik, bederen). Hortik aitzinat, halere, bi lanen arteko desberdintasunak hasten dira: kalitatean, omendutako generoetan (Amer-en, film gotikoak, spaghetti-westernak eta giallo-a dira jomugan jarritako generoak; Blackaria-n, berriz, giallo-ra mugatu dute omenaldia), aurrekontuan (hutsaren hurrengoa Blackaria-n; oparoagoa Amer-en) eta emaitzen kalitatean (Amer film ona da, bertan aipatzen diren filmak ezagutu gabe ere gustagarria izan daitekeena; Blackaria, berriz, kaskarxeagoa da, eta bakarrik generoarekiko darion maitasunak salbatzen du).

Children shouldn’t play with dead things

Hiru atalek osatzen dute Amer, Anna protagonistaren bizitzako hiru fasek: lehen atalean, haurtzaroan ikusiko dugu; nerabezaroan, bigarrenean; eta heldutasuna da hirugarren fasea. Atal bakoitzean, aktore bat ikusiko dugu Annaren papera betetzen: Cassandra Forêt, Charlotte Eugène Guibeaud eta Marie Bos, hurrenez hurren. Pertsonaia da, beraz, filmari osotasuna ematen diona, eta harekin batera, gai nagusia: sexua eta erotismoa.

Lehen atalean, Annaren erreakzioa ikusiko dugu aitatxiren heriotzaren aitzinean, etxe bakarti batean. Haren inguruan, amatxi beldurgarria ikusiko dugu, ama ez sobera maitekorra, eta aita (?) indiferentea. Haurraren nahia, ororen gainetik, aitatxiren gorpuak esku artean duen urrezko erloju zaharraz jabetzea da, eta, horren kontura, tentsio handiko pasarte batzuk izanen ditugu. Lehen atal hau, nire ustez, hiruretarik hoberena da, eta, hein handi batean, Mario Bava-ren I tre volti della paura (1963) filmeko La goccia d’acqua kapituluaren remake-a dugu, remake fin eta estilizatua (nahiz eta ez den hori lehen atalean dugun omenaldi bakarra: Anna gelan aitatxiren gorpuarekin bakarrik dagoeneko eszenak erraz ekartzen ditu gogora Bavaren beraren La ragazza che sapevva tropo (1963) filmeko hasierako une batzuk).

Etxe bakarti horiek

Bigarren atalean, Anna eta haren ama (Bianca Maria d’Amato) elkarrekin herrian barna pasieran ikusiko ditugu, ile-apaindegirako bidean. Film osoan bezala, atal honetan ere ez dago ia-ia elkarrizketarik: bigarren honetan, dena dago pertsonaien jarreren bidez iradokia, eta dena haien begiraden gainean eraikia. Batetik, Annaren eta haren amaren arteko lehia isila dugu (nerabearen edertasun berri gazte axolagabea, eta gainbehera hasitako amaren gorputz oraindik erakargarria), eta, bertzetik Annaren eta herriko gizon gazte zein zaharren arteko begiradak. Bigarren atal hau (laburrena izanda ere, aspergarriena segur aski), spaghetti-western bat da, edo, hobeki erranda, spaghetti-western-aren estiloa bertzelako alor batera daraman ariketa-estiloa: lehen plano hurbil-hurbilak, kamerari eusten dioten behakoak, pertsonaien artean elkarri botatako erronka isilak, bortizkeria hasi baino lehenagoko tentsio-une amaigabeak… Godard-ek inoiz Italiako westernari omenaldirik egin izan balio, horrela eginen ziokeen naski.

Larruzko eskularruak eta bizar-nabala: Amer edo Dario Argento?

Hirugarren atalean, Anna bere haurtzaroko etxera bueltatuko da, garai hartako traumak-edo gainditu nahian. Bertan, ordea, espero ez zuen akabera aurkituko du. Hirugarren atalean, giallo-aren lurraldean gaude: maskara jantzia daraman nortasun ezezaguneko hiltzailea, larruzko esku-larru beltzak, ihesak arbolen artean, bizar-nabalak… Sergio Martino-ren film batzuk etortzen dira gogora, hala nola Lo strano vizio della signora Wardh (1971) edo I corpi presentano tracce di violenza carnale (1973).

Interneten irakurri ditudan iruzkin guzietan, kritikariek diote Amer giallo bat dela, edo giallo-ari egindako omenaldi bat. Nire iduriko, ikuspuntu hori aski mugatua da. Nik erranen nuke Amer Italiako genero-zinemari egindako omenaldia dela: zinema gotikoari, lehen atalean; western all’italiana-ri, bigarrenean; eta, bai, giallo-ari, baina bakarrik hirugarren atalean. Eta, auskalo kasualitate hutsa den, baina aipaturiko generoen hurrenkera kronologikoa bat dator Annaren eboluzioarekin: zinema gotikoa (50eko hamarkada eta 60ko hamarkadaren hasiera), spaghetti-a (60ko hamarkada) eta giallo-a (60ko hamarkadaren akabera eta 70eko hamarkada). Edonola ere, Amer film ederra eta ausarta da, genero-zinemaren bideetarik abiatuta egile-zinema bihurtzera ailegatzen baita.

Blackaria

Blackaria-k, berriz, bai, Blackaria-k soilik giallo-ari egiten dio erreferentzia, eta, logikoa den bezala, Amer baino aise odoltsuagoa da. Sos gutirekin eginiko film amateurra, Blackaria-ko aktore batzuen lana franko penagarria da (ez, ordea, bi protagonistena) eta elkarrizketa batzuk zinez negargarriak dira. Gidoia ez da inoizko sendoena (baina, tira, Italiako genero-zineman ere gidoia ez zen inoiz indargunea), eta zenbait pasarte barregarri samarrak dira (momenturen batean, lotsa-emangarritasunaren muga ere zeharkatzen dute zuzendariek). Halere, Blackaria film atsegina izanen da zinema italiarra maite dutenendako.

Istorioak eskatzen ez duen biluztasuna ere bada, giallo on guzietan bezala

Angela obsesionatua dago Anna Marie ondoko bizilagunarekin, honekin amets erotikoak izateraino. Anna Marie eraila agertzen denean, Angela ere arriskupean sentituko da. Hasiera, beraz, zuzen-zuzenean Lucio Fulci-ren Una lucertola con la pelle di donna (1971) hartua dago. Ondoren, Dario Argento-ren Profondo rosso (1975) filmetik ateratako hiltzaile bat ezagutuko dugu, eta haren hilketetan bertze film batzuen eragina ikusiko dugu: adibidez, Mario Bava-ren Sei donne per l’assassino (1964) laneko pasarte bati omenaldia egiten zaio (bainuontziko plano batean), edo Dario Argentoren L’uccello dalle piume di cristallo (1970) filmari (igogailuko hilketaren eszenan).

Blackaria Amer baino aise goreagoa da

Blackaria-n bada hilketan ikertzen ari den detektibea, baina giallo on guzietan bezala, ikerketak ez du inporta handirik. Hiltzailea eta hilketen eszenografia dira inportanteena film honetan. Eta bai, akaberan bada ikusitako guzia lotzen saiatzen den azalpen bat, baina nahiko irri-emangarria da. Neurri handi batean, pasarte solteek osatutako filma da Blackaria, edo horrela preziatzen ahal da hobekien: une oro giallo-aren estiloa eta estetika harrapatzeko eta islatzeko egindako eginahalarengatik merezi du film honek. Film xumea da eta, bistan da, ez da maisulana. Baina baditu bere momentuak, eta Bava, Argento, Fulci edo Martinoren filmak gustuko dituztenek gustura ikusiko dute. Gainerakoak gaztigatuak zaudete: hobe bertze zerbait bilatzen baduzue.

Cockneys vs Zombies

Beldurra, gorea eta umorea uztartzea ez da kontu berria: zuzendariak behin baino gehiagotan saiatu dira konbinazio zail hori lortzen beldurrezko zinemaren historian. Beharbada, 80ko hamarkada izan zen bereziki ona ikuspuntu horretatik; 70eko hamarkadako film batzuen bortizkeria lehorraren ondoren, 80etan ikararekin batera irri-algarak sorrarazten zituzten film batzuk ikusteko aukera izan genuen: Sam Raimi-ren Evil Dead (1981), Stuart Gordon-en Re-animator (1985) edo Peter Jackson-en Bad Taste (1987). Azken bolada honetan joera hori bueltan dela erran liteke, ez baitira guti izua eta komedia nahasteko eginahala egin duten pelikulak (nahiz eta zeregin horretan norainoko arrakasta izan duten bertze kontu bat den): Edgar Wright-en Shaun of the dead (2004), Christopher Smith-en Severance (2006), Tommy Wirkola-ren Dead Snow (2009) Elie Craig-en Tucker and Dale vs Evil (2010), edo Alejandro Brugués-en Juan de los Muertos (2011). Matthias Hoene-ren Cockneys vs Zombies ere talde horretan sartu behar dugu.

Lunch time

Aurten ere ez naiz Donostiako Fantasiazko eta Beldurrezko Astean izan; urtero bezala joan gogo nuen, baina, azkenean, ez da posible izan (urtero bezala hori ere). Horregatik, egunero, Berria-n irakurtzen nuen Beñat Eizagirreren kritikak, gero eta etsipen handiagoz, halere: hari sinestera, ez da film onik izan aurtengo Astean. Ez dakit zenbat bider erabili duen hitza, baina erranen nuke “lotsa” izan dela haren zutabeetan gehien agertu den solasa. Ez dakit, bada: ongi da kritikoa izatea (are hobeki zure lana kritika egitea baldin bada), baina arestian aipatu filmek beldurra eta umorea uztartzen dituzten bezalaxe, ongi legoke filmak iruzkintzen dituenak zentzu kritikoa eta generoarekiko maitasuna uztartuko balitu.

Edonola ere, Donostiara joan ez naizen arren, beharrik DVDak eskuar ditudan nire frustrazio zinez handia arintzeko. Horri esker, aurtengo film bat bederen ikusi ahal izan dut. Publikoaren Saria eskuratu zuen filma hain zuzen ere, Cockneys vs Zombies. Tamalez, ez Donostiako Antzoki Zaharrean, ezta urriaren 28an ere: etxean, ordenagailuaren aitzinean, urriaren 29an. Zoritxarrez, Britainia Handiko ohitura txar bati jarraiki, nire DVDak ez zekarren azpititulurik; eta ingeles pixka bat badakidan arren, tituluan cockney hitza ageri dela ikusita, ikusle honek behin baino gehiagotan eskertuko zukeen azpidatziren bat ekarri izan balu. Beraz, hau irakurtzean, har beza kontuan irakurleak segur aski filmeko txisterik hoberenak ez ditudala ulertu.

Mental Mickey, filmeko pertsonaiarik interesgarriena

Filma ikusi baino lehen, Berriako iruzkina irakurri nuen. Nonbait, filma, komedia den arren, zonbi-filmak atsegin dituztenei baizik ez zaie gustatuko (are gehiago, “beste zinema mota bat nahiago dutenentzat [...] aspergarria eta luzeegia suerta daiteke” dio Eizagirrek; jakina, eta bertze musika mota nahiago dutenentzat, bada, Mozart tortura izan daiteke, baina tira). Horrela erranda, iduri luke hori txarra dela. Are gehiago, Eizagirrek zuzendariari leporatzen dio bortizkeria Miikek edo Tarantinok bezala erabili ez izana. Ez dakit, bada. Miikeren filmetako gordinkeriak ez du deus ikustekorik Tarantinoren pelikuletakoekin; eta, horrela jarrita, Reservoir Dogsekoak ere deus guti ikusteko du Pulp Fictionekoarekin. Baina bai, Matthias Hoene ez da ez Miike ez Tarantino, nor was meant to be, T. S. Elioten lerro batekin errateko. Hor, nire ustez, kritikaria irristatu da, eta okerreko erreferentziak ekarri.

Cockneys vs Zombies film irri-emangarria da, eta nik ez daukat hain argi bakarrik zonbizaleei gustatuko zaiela. Izan ere, deus baino gehiago, komedia baita film hau. Zonbiak ez dira sobera beldurgarriak (ezta sobera ongi makillatuak ere), eta pelikula osoan ez da susto bat bera ere. Edgar Wright-en Shaun of the dead filmean, adibidez, baziren ikara batzuk, eta zonbiek izua sorrarazten zuten. Hura bai zonbizalearendako filma. Baina Cockneys vs Zombies, ez nahitaez, edo ez bakarrik zonbizaleendako. Mizkina ez den ia-ia edozein ikuslek gozatuko du pretentsio handirik gabeko film honekin.

Nork irabaziko du lasterketa?

Halere, Interneteko zenbait iruzkinetan Edgar Wright-en itzala luzea bada ere, Shaun of the dead ere ez da, nire ustez, erreferentzia egokia Cockneys vs Zombies azaltzeko. Alde batetik, iduritzen zait zenbait puntutan hurbilago dagoela James Watkins-en Eden Lake (2008) edo Joe Cornish-en Attack the block (2011) filmetarik (nahiz eta ez bataren ez bertzearen mailara ailegatu): hiru filmetan klase-borroka eta zenbait auzotan gertatzen bazterkeria baitira, zeharka bada ere, agertzen zaizkigun azpi-gaiak. Eta, bertzetik, neurri batean 80ko hamarkadako aipaturiko klasiko horiei begira egindako filma delako.

Istorioa nahiko sinplea da: Londreseko East End-en, lagun batzuekin batera, bi anaia saiatuko dira banku batean lapurtzen, aitatxiren zaharren egoitza bota ez dezaten. Dirua ebasten ari direla, zonbi epidemia bat hedatuko da auzoan. Puntu horretatik aitzinat, bi istorio paralelo izanen ditugu: alde batetik, gazteen odisea zaharren egoitzara iristeko; bertzetik, agureen erresistentzia zonbiz inguraturiko (eta gotorleku bihurturiko) etxean.

Zonbi horrek ez du autobus txartelik erosi

Filmak erritmo bizi-bizia du, txiste barregarriak (batzuk merke samarrak, baina baten bat franko maltzurra), gorea, eszena gogoangarriren bat eta pertsonaia zoragarri batzuk (ez guziak, baten bat astun samarra baita, baina, adibidez, “Mental” Mickey-k film osoa justifikatzen du). Ez da maisulana. Ez da film borobila. Azken hamabortz-hogei minutuak sobera ditu, lekuz kanpo baitago eta sinesgaitza baita azken bataila, eta, ondoren, sentimendu oneko film melenga bihurtzen baita. Bi anaien aitatxiren diskurtso hanpatua guztiz erredundantea da, aitzineko minutuetan ederki ulertua genuen mezu bat azaleratu eta inolako beharrik gabe azpimarratu bertzerik ez baitu egiten. Zenbaitek erran duten bezala, segur aski ez zuen Publikoaren Saria merezi.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=H0hap9XRg6o[/youtube]

Bikaina izan gabe, bere lehen orduan Cockneys vs Zombies film ona da, zonbizaleendako ez ezik, milinak ez diren komediazaleendako ere egokia. Azken zatia, ordea, onberegia, begi-bistakoegia, gehiegizkoa. Edonola ere, filmak merezi du: eta ez, ez da Miike, ezta Tarantino ere, baina genero film duina da. Bertzelako pretentsiorik gabe. Baina horretaz ohartzeko, generoa (pixka bat) maite izan behar da.