Müsikaren Egüna antolatzen duen Urdiñarbeko Bil Xokoa elkartera joan da Etxebarria Zuberoako maxkaradek ezagutu duten buhame autentikoenetako bati -galdetu adin bateko edozein zuberotar antzerkizaleri- galdezka. Dena oparitu digu mami Llargok. Ni honakook emozionatu naute:

- “Zenbaitek erranen dizute aitzinago eta seguruago direla, nik kontrarioa: izugarri segur nintzen 20 urtetan, dudak jarri zaizkit 30etan, eta 55etan deus ez dakit”.
- (Müsikaren Egünerako aro txarra iragarria zutela eta) “Iragan urtean ukan genituen hiru egun euriarekin, arratsaldeko bostetan zuhaitz bat linea elektrikoaren gainera erori zen, jendea izoztua zen, bustia, taldeak etxera joatekotan ziren… Okerrago ez dugu ukaiten ahal! Eta gero uste dut jendeen gainean bermatzen dela, zer sineste baden xede batean. Gogoa duenak badu ahala, eta gogorik ez duenak estakuruak”.
- “Gure kultura ez da taulen gainean agertzea, kultura da taulada muntatzea, desmuntatzea, euria ukaitea, sos kontatzea eta erratea: eskasean gara aurten, eta heldu den urtean zer?”.

Besarkada bat zuei, Urdiñarbeko kulturgileoi, edozein kantari afinagaitzi autopublizitatea egin dezan orrialdeak binaka oparitzen zaizkion EAE honetatik.

Kontabilitate xume bat aurreratu dezakegu, ez kopurutan, proportziotan baizik. Ikusi:

A mailako Zero Zabor herrietan biztanle bakoitzak sortzen duen 10 kilo hondakinetik 2 baino ez dira izango nahastuak:
- Orendaingoek eta haiek bezalako bezalako txapeldunek 1-1,5na kilo baizik ez.
- Atez Atekoan ariko direnen artean, 1 eta 2 kilo artean.

B mailakoetan, Zero Zabor izatea erabakia duten herrietan, urtea bukatzerako bi balantze egin ahal izango dituzte:
- uda aurretik sistema berrian sartu direnek, urte erdian 1 eta beste erdian 3,5, denetara 4,5 kilo zabor izango dute sortua buruko.
- iritsi ez direnek, edo atzeratu dutelako edo zalantzan segitzen dutelako, 7 edo inkluso 8 kilo inguru zabor sortuko zuten.

C eredukoek (2013a Atez Atekoa ez den eredu berri bila ibili direnek), D taldeko Urnietak, E eredukoek (Zero Zabor izatea aldarrikatu baino urratsik eman ez dutenek) eta F mailako alferrontziek elkarren arteko diferentzia txikiekin oso antzeko datuak emango dituzte: izango dira zaborretan 10etik 8 bota dituztenak eta saiatuenek 10etik 6 kilo zabor nahasti sortuko zituzten. Baina nabarmendu dezagun: askoz tarte handiagoa egongo da lau horietako onenaren eta A taldeko txarenaren artean, C, D, E eta Fko onenaren eta txarrenaren artean baino.

Horrek ziurrenik behartuko gaitu hondakin kudeaketa mailen artean sailkapen sinpleago berri bat sortzera, hitzezko asmoak behingoz aparkatu eta benetako emaitzak kontutan hartuz. Ezin bestela izan… Usurbilek eredu ona zein den erakutsi zuenetik bost urte (60 hilabete!) pasatuak izango direnean.

Azpimarratzekoa da Usurbilgo aitzindarien eta C mailatik atzerako beste guztien arteko ezberdintasun mingarria: Usurbilgo biztanle batek azken lau urteotan denetara 8 kilo bota dituela zaborretan eta beste horietako edozeinek, izan Donostiako, Oreretako, Zumaiako, Eibarko, Irungo edo Elgoibarko, 24-28 kilo.

Bigarren oharra: zabor gutxien sortzen duten horiek sortzen dute zaborrik “onena”, alegia organiko gutxien edukirik kasik tratamendurik eskatzen ez duena; alderantziz, zabor gehien sortzen dutenena da tratatzen garestiena, azpiegitura garestiagoak eskatzen dituena.

Pentsatzekoa da eraiki beharreko azpiegitura berrien kokalekuak, kalteak eta kosteak eztabaidatzerakoan urtean 2 kilo baino gutxiago sortzen duten herrietako jendeek beren eskubideak aldarrikatu eta zainduko dituztela, aitzakia batengatik edo bestearengatik hondakinak axola gutxiagoz erabilita zaborretan 6-7 kilo botatzen dituztenen aurrean. Egin beharreko inbertsioak nola pagatuko dituzte proportzio berean Irungo herritarrak eta Orendaingoak? Zergatik onartu beharko dute TMBa etxe ondoan usurbildarrek? Baionako Kanopia auzoko biztanleak borrokan ari dira azpiegitura beraren kontra…

Zalantzarik gutxiena uzten duten bi multzoak lehenbizikoa eta azkena dira. Lehenbizikoan, A saileko Zero Zabor herrietan “a-2″ klubeko bazkideak (Atez Ate) ezagunak dira:  Usurbil, Hernani, Oiartzun, Antzuola, Zaldibia, Itsasondo, Legorreta, Astigarraga eta Lezo. Hilabete barru Oñati eta Sakana osoa Altsasu ezik, eta udan Pasaiako Donibane auzoa.

Aldiz, hondakinen kudeaketan champion direnen “a-1″ multzoko informazioa falta dela esango genuke. Badakigu seguru Orendain fundatzaile dutela martxan daudela Mutiloa, Leintz-Gatzaga, Elduain, Altzo, Orexa… baina zerrenda garbi bat ez dugu ikusi. Sakanako zenbait herri txiki multzo honetan egonen dira. Ba ote dira Euskal Herrian gehiago?

A mailara igotzeko ahaleginean direnen B mailan nahasketa handiagoa dago une honetan. Alde bera utziz “b-1″ean orain arte aipatu ziren Gipuzkoako herri txiki gehienak, egunetik egunera sortzen dira informazio berriak “b-2″ ataleko herriek erabakitako aldaketenak. Maila honetan gogor ari dira lehiatzen Alegia, Irura, Anoeta, Ibarra, Amasa-Villabona, Segura, Lazkao, Bergara, Aretxabaleta, Legazpi, Ordizia… Ustez Arrasate eta beste sorta zabal bat ere maila horretan ari dira. Aldiz, Ormaiztegik mailaz aldatzea erabaki duela ulertu dugu prentsari udalak esandakotik.

C atalean ari dira une honetan, nire ustez, Zumaia, Elgeta, Zarautz, Tolosa eta beste batzuk. Sailkapena ondo egiteari dagokionez, berdin dio “b-2″etik atera diren ala nondik. Kontua da: %70-%80ko (laburtzearren) birziklatze helburua markatua dute, gaikako bilketa orokortu eta pertsonalizatuaren bermeak erabakita, epea ere bai (hala den edo funtsean eperik gabeko bidetik sartzea onartzen duten laster ageriko da) eta une honetan zehaztasunak lotu nahian ari dira, inon ezagutzen ez diren sistemen bideragarritasuna barne.

Lortzen baldin badute agindutako epean helburua lortzea, esan nahiko du A mailan sartu direla, bai lehen dauden bi azpitalderen batean edo-eta “a-3″ berriren bat sortuta. Gerta liteke B mailara pasatzea ere, horrela ulertuz Zero Zaborrerako bidean atzerapen bat jasan dutela baina sartu direla atari horretan. Aldiz, lortzen ez baldin badute, urtea bukatzerako egongo dira E mailan.

C maila hori, aurreko B eta oraingoz Urnieta bakarrik dagoen D saila dira probisionalenak. Definizioz, ez da posible bi horietako batean luzaz egotea. Urtea bukatzerako argituko ditu nork bere hautuak… edo ezinak..

E mailan daude Zero Zabor edo hurbileko helburuak markatu bai baina ez epe bermedunik eta ez aski zehaztapenik lortu ez dutenak. Nabarmenena, azkena izateagatik, Azpeitia, zuzenean B mailatik E-ra jaitsi duena udal gobernuak. Talde honetan dago ere Donostia. Printzipioz Zero Zabor eredura hurbiltzeko egindako deklarazioak bereizten ditu azken coche escoban datozen herrietatik, emaitzetan sarri ez baita alde handirik.

F taldea “azken-putz” udalena da, ez epe finkorik eta ez helburu ausartik gabekoena. Hor lasai ederrean bizi diren udalik ez da falta, Txingudiko Irun eta Hondarribia nabarmenenak, erraustegia ataritik kenduta besteri ezartzeko pozez. Zumarraga, Eibar… Orain, nola erabaki herri bat F den bere burua E izendatuta ere? Alegia, zein den F mozorrotu axulartarra birziklapen orokortua geroko geroetarako atzeratzen dabilena?

Horrelako galdera askok erantzun garbiagoak edukiko dituzte 2014ko urtarrila baino lehen.

A.- Zero Zabor herriak
%80 edo gehiago dagoenekoz gaika jasotzen dituztenak:
a-1: Orendain ereduko herri txikiak
a-2: Atez Atekoa instalatuta dutenak

B.- Zero Zabor izatea erabakia duten herriak
%80 edo gehiago 2014an gaika jasotzeko erabakia, epea eta plan zehatzak dituztenak:
b-1: Orendain ereduko herri txiki gehiago
b-2: Atez Atekoa jarriko den herri gehiago

C.- Eredu berri bila dabiltzanak B atalean sartzeko
%70eko helburua markatua dute, epea ere bai eta zehaztasunak falta zaizkie.

D.- % 65 helburu, borondatezko bilketaz eta epe laburretan konprometitua (Urnieta)

E.- % 60 edo %70 helburu, baina bermerik gabeko epeekin eta zehaztapenik gabe
F.- Helburu finkorik eta eperik gabe oraingoa hobetzea erabakita dutenak:
f-1: 5 ontzi herri osoan
f-2: 5 ontzi zenbait auzotan
f-3: organikorik jaso gabe (4 ontzi)

Orain, inbentarioa egiten hasteko zenbait adibide:

A taldeak ez du zalantzarik uzten: daudenak daude eta kito.
B taldean egongo dira A taldean sartzeko prestatzen ari direnak; hemendik 2014ko urtarrila bitartean ikusiko da zein diren.
C atalean dago Zumaia. Eredu berri bat sortzen baldin badu, b-3 izango da. Hori ezean, posible du b-2 bihurtzea… edo azpiagoko edozein.
D taldean oraingoz Urnieta dago. Betetzen ez baditu berak markatutako epeak eta baldintzak, bi aukera edukiko ditu:  D taldera jaistea edo Bra igotzea.
E taldean egongo dira Gipuzkoako herri asko, gauzak hobetzeko deklarazioak eginez baina oraingoz eta ziurrenik luzarako 10 kilotatik 7 zaborretara boteaz.
F Bestela esanda, “azken putz!”.

Egunotan zalaparta dago zentratuta orain artean B taldean egon diren herri batzuetan; udazkenerako argiago ikusiko da maila berean segitzen duten, baten bat Cra jaitsi den ala D taldean babestea erabaki duten, hondakinen %60 baino gehiago zaborretan botatzen dutenen pelotoian. Garbi aitortuta edo mozorroturik.

Izan ARGIAko bazkide: astekariko harpidedun edo argia.comen laguntzaile

Gaurkoan jakin ezazu, irakurle, martxoan ARGIAn plazaratutako “Mamografiek ona dute asmoa, baina emaitza nolakoa?” kronikak dakarrena present egon zela eztabaida guztietan. Euskal Herritik harantza joandako bakarra izaki, aipatu nienean han bildutako mediku batzuei hemen kasik inork ez dituela auzitan jartzen mamografia masiboak, harritzen ziren. Zorionez Frantzian, eta seguruenik eztabaida zibilizatuak espainolon artean baino arruntagoak diren Europako beste leku batzuetan, gai hau mugitu ahal izan omen da mugimendu feministak bere gain hartu duelako mamografia kanpaina masiboen kritika.

Bobignyn egon zen Rachel Campergue, Expertise citoyenne blogaren sustatzaile eta  No Mammo ? liburu famatuaren egilea, formazioz kinesiterapeuta (fisioa, hegotarrentzako) eta argazkilari ezaguna.

Ez dut uste azpititulutzat “Bularreko minbiziaren kontrako mamografiazko galbaheketari buruzko ikerketa” daraman No Mammo ? espainolera itzulita dagoenik, are gutxiago euskarara. Bobignyn Campergue mintzatu zen honetaz: “Comment les techniques classiques de marketing sont utilisées dans la campagne de dépistage du cancer du sein“.

Hona blogean Camperguek erakutsi duen marketing adibide bat:

Emakume eder horrek diotsu zuri (eta batik bat zuk zuri begiratzea nahiko zenukeen beste horri) begietara begira: “Egizu nik bezala. Mamografiek biziak salbatzen dituzte”. Irrati, telebista, aktoresa, kantari eta gaixoz girotutako hurrengo kanpaina edo maratoietan parte hartu aurretik, emakumeek on lukete farma-industriak berotutako ahaleginon atzetik zer dagoen eta beraiei zein paper izendatu zaien ondo enteratzea.

[P.S. Irakurri jarraipena Zure bularrak ondo zaindu (1) atalean]

Izan ARGIAko bazkide: astekariko harpidedun edo argia.comen laguntzaile

Izan ARGIAko bazkide: astekariko harpidedun edo argia.comen laguntzaile

Zeren, oker ulertu ez badiogu, Legazpiko agintari nagusia (esateko modua da, edozein alkatek baino botere handiagoa daukate Diario Vascoko zuzendariak eta zer esanik ez administrazio kontseiluko kideek Legazpiko herritarren buruetan ere, donostiarrenetan  bezala edo Irungoenetan) den Urzelairen ahotik udalak adierazi du apuntatu duela orain arte jokatutako kirolaren emaitza eta datozen hilabeteetan beste joko batean ariko direla herrian. Bukatu da soka-tira, batek hondakinen arazoari irtenbidea proposatu eta besteak ‘ez diat utziko, ez zaidak gustatzen, ez diat nahi’.  Orain lokotx biltzeari ekingo diote, ea nork jasotzen dituen aurkariaren denbora berdinean birziklatzeko gai gehiago herrian dauden hondakinen artean. Bestela esanda, ea zeinek uzten dituen auzoko herriren bati oparitzeko zabor kutsakor gutxien.

Sei hilabete barru, emaitzak. Zeren eta azken asteotan Legazpitik Lezora, Bergaratik Zumaira eta Elgetatik Astigarragara zabaldu diren eztabaidetan emaitzek hartu baitute hasieratik zegokien tokia. Laster hedatuko da eztabaida beren eguneroko ohiturak ezertan aldatu gabe lasai ederrean biziko direla amestu nahiko luketen gainerako herritarrengana. Inork ez zigun agindu aldaketa ez erreza, ez motza izango zenik.

Izan ARGIAko bazkide: astekariko harpidedun edo argia.comen laguntzaile

Tyler mintzo da bere nobelagiletzako lanaren gainean onartuz berea beste edozein profesio bezalakoa dela, izan harotz edo autobus gidari. Garbi geratu da gorrotatuko lukeela horregatik harrotzea eta Tyler militantea dela honetan.

Tyler: “Iruditzen zait zenbait gauza lekuz kanpo dagoela. Liburu bat idatzi duen bat zergatik konbidatzen dute hitzaldia ematera? Ez dago loturarik bi gauzen artean. Edo zergatik eskatzen diote ikasgai bat ematea? Nik ez nuke asmatuko nola egin. Hau guztia sistema bitxi baten osagaia da”. Aurrerago: “Nire idazkeraz hitz egiten baldin badut, gero ezin dut eskribitu”.

Otsailean esan ziguten Txingudik biltzen dituen Irun eta Hondarribiako herritarren artean galdeketa egin zutela agintariek… ezagutzen ez duten Atez Ateko bilketaren inguruan. Harritzekoa ez den titularrez kontatu ziguten gero emaitza: “Un 63% de los ciudadanos de Txingudi no está de acuerdo con el ‘puerta a puerta‘”.

Bi hilabete beranduago, eta galdeketarik gabe, azterlan burutsu hark eman du bere fruitua, Irun eta Hondarribiako alkateek iragarri dutena: “Bosgarren edukiontzia auzo guztietara zabalduko dute, proba pilotuak huts egin badu ere“, Asier Perez Karkamok Hitzan bildu duenez. Zehazki, “kazetarien galderei erantzunez, Aitor Kerejeta Hondarribiko alkateak onartu du proba bezala herrian jarritako edukiontziek oso erabiltzaile gutxi izan dituztela, eta Irunen datuak “oso antzerakoak” izan direla”. Emaitza txarrak esakaintzen dituen inbentuan zenbat euro gehiago inbertituko duten ez dute zabaldu. Ikusteko dago ere Kontuen Euskal Auzitegiak ikertuko ote duen diru publikoaren erabilera bitxia.

Txingudiko lezioa, mundu hobe bat lortzeko primerakoa: “Zuk baino hobeto egiten duenari burla egiozu eta zu harro tematu zeurean”.

Izan ARGIAko bazkide: astekariko harpidedun edo argia.comen laguntzaile