Girarden iritziz, medikalizazioak (antisorgailuak batik bat) emakumearen gorputza zapaltzen du.

Izenburu hori dauka Marc Girarden liburuak, La brutalisation du corps féminin dans la médecine moderne. Bere blogean honela hasten da liburuari buruzko erreseina motza: “Zoriz aukeratu ehunka emakume. Denek egin behar izan diote aurre haien sexuari bereziki lotutako medikalizazioari: errubeolaren aurkako txertoa, hormonak, menopausia, metodo antikontzeptiboak, ugalketarako laguntza, episiotomiaren orbainak, zesarea, histerektomia, mamografiak eta abar. Gizonezkoek zer dute horren pareko?”.

Matematikaria da ikasketaz Marc Girard eta ikerketa kliniko eta epidemiologikoan da aditua, bereziki tratamendu medikoen ondorio kaltegarriak lantzen ditu. Girarden ustez, medikuntza emakumeen balizko ahuldadetan tematuta dago. Emakumeen kontrako arbuio medikoa milaka urtetako historian ikus daiteke. XVI. mendean ondorioak larriagotu ziren, medikuntza beste tradizio izugarri misogino batekin gurutzatu zenean, alegia, katolizismoarekin. Era berean, feministen premisa garrantzitsuak behea jo dezake, hau da, emakumearen jabekuntza medikalizalizazioan oinarritzea (batez ere pilula antisorgailuan). Kontua ez ote da emakumeak pozik direla, eta zapaltzailea aldatu baino ez dutela egin?

Marc Girardek 140 orrialdeko liburua autoedizio bidez argitaratu du urtarrilean. Frantsesez idatzia da eta bere blogean liburua erosteko aukerak azaltzen ditu.

Emily Gibsonek pubiseko ileen gerra bukatzea aldarrikatzen du. Argazkia: Sarah Lee, Guardian.

Modan jarri da (emakumeen eta gizonen artean) sexu organoen inguruko ilea kentzea, garbiagoa dela argudiatuta, edo besterik gabe albokoak egiten duelako, edo gizona/emakumea errazago limurtzeko. Emily Gibson familia mediku estatubatuarrak pubiseko ilearen gerra bukatzeko ordua dela esana du, eta ileok dauden tokian utzi behar direla.

Amelia Barquíni zor diogu Gibson medikuarengana iritsi izana, gasteiztarrak ile sozialei eta politikoei buruz artikulua idatzi du bere blogean, eta handik atera dugu arrastoa. Portzierto, genero rolek eragindako eguneroko adibideen hausnarketa politak aurkituko dituzue Barquínen blogean.

Emily Gibson AEBetako Washingtongo landa eremuan bizi da eta familia medikua da. Pubiseko ilea erauzteak gizakien osasunean dituen ondorioak aztertu ditu. Ez da atzo publikatutako lana, KevinMD.com-en 2011n idatzitako artikulua da, baina gaurkotasuna inondik ere ez duela galdu iritzita hona ekarri dugu. Ondoren ingelesezko artikuluaren zati batzuen itzulpena daukazue:

Emily Gibson AEBetako Washingtongo familia medikua da.

“Sexu organoetako ilearen erauzketaren industria, itxura ‘garbi eta biluzia’ lortzeko zerbitzuak eskaintzen dituzten mediku profesionalak tartean direla, goraka doa.

Baina zergatik aritu pubiseko ile gizagaixoez? Gizarte teoria batzuen arabera, bikiniak eta tangak eragindako kultur joera da; ilerik gabeko aktoreekin du zerikusia edo haurtzarora itzultzeko desirarekin, baita higienearen ideia erratuarekin ere.

Gaizki ulertutako gerra da. Aspaldi konturatu ziren zirujauak ebakuntza baino lehen gorputzeko zati hartan ilea mozteak infekzioak zaildu baino erraztu egiten zituela.

Ilea kendutakoan, erauzi gabeko ile folikuluetan narritadura eta hantura sortzen da. Ondorioz, zauri ireki txiki-txikiak geratzen dira. Narritadura eta sexu organoetako giro epel eta hezea batzen baditugu, bakterio patogeno okerrenetarikoentzako haztegi zoriontsua daukagu. Streptococcus eta Staphylococcus aureus dira bakterio horiek, eta Staphylococcus aureus (MRSA), azkenaren mutazioa. Ez da inondik ere harritzekoa pustulak eta papulak aurkitzea.

Gainera, zelulitisa (medikuen terminologian azaleko ehun bigunen hantura) ikusi dut eskrotoan, ezpainetan eta zakilean, bakterioak hedatu direlako gorputzean edo bikotekideak sexu harremanen bidez bakterioak zabaldu dizkiolako besteari. Mediku batzuk ohartu dira depilatu berri diren sexu organoen inguruak askoz errazago jasan ditzaketela herpesak. Izan ere, ahoan edo sexu organoetan garraiatzen diren birusek zauri mikroskopikoetan eragin dezakete. Horregatik, ondorioztatzen da sexu transmisio bidezko infekzio gehiago hedatu daitezkeela horrelako egoeretan.

Biloak badu helburua, marruskaduratik babesten du, bestela urradurak eta lesioak gerta daitezke; bakterioetatik eta desiratzen ez ditugun beste patogenoetatik babesten du. Luzaro antsiatutako gaztaroko hormonen emaitza ikusgarria da. Inondik ere ez lotsatzekoa.

Pubiseko ilearen gerra bukatzeko garaia da, eta utz dezagun egon behar duen tokian. Gure pazienteei zor diegu”.

2006an, Èric Bertran gazteak gertaera bitxi hari buruzko liburua (Èric i l’exèrcit del fènix) idatzi zuen eta duela gutxi pelikula iritsi da Euskal Herrira. Joel Joan eta Sergi Larak zuzendutako filmaren banatzaileak adierazi digunez, herriz herri ari dira pelikularen zabalpena lantzen eta litekeena da Lazkao, Hernani eta Azpeitiaz gain beste herri batzuetan ere eskaintzea.

Ondoko bideoan pelikularen bi zuzendariek, aktoreek eta Èric Bertran berak hitz egiten dute 2004ko gertaera harrigarri hari buruz eta pelikulari buruz.

Vicent Partal, Vilawebeko zuzendaria.

Atzo onartu zen Espainiar Estatuko Aragoiko parlamentuan hizkuntzen lege berria. PPk eta PARek babestutako legearen arabera, Aragoiko administrazioak ez ditu praktikan batere babestuko katalana eta aragoiera. Vicent Partal Vilawebeko zuzendariak iritzi artikulua idatzi du atzoko gertaeraz. Alabaina, urrunago joan da. Haren ustez, katalanaren kontrako barrikadak ari dira ipintzen, batean eta bestean kutsa ez daitezen. Ordea, Partalen aburuz, ez da kasualitatea Aragoikoa orain gertatzea, Balear Uharteetan ere mugimendua egotea eta jomugan dagoen beste lurraldea Valentzia izatea. Hona iritzi artikuluaren pasarte batzuk euskarara ekarrita:

“Baina egin beharreko galdera hauxe da: zergatik orain? Katalanaren mapa bat hartzen badugu, aintzat hartu beharreko egoera sumatuko dugu. Alguer, Iparraldeko Katalunia eta Andorrak egoera propioak eta bereziak dituzte. Principat hor dago, jazarria hori ere, baina hizkuntza arazoak konpontzeko baldintzak ditu, independentziari esker. Gainerako lurraldeak (Principat salbu), Espainiar Estatuak azpian hartuak, historian lehen aldiz eraso koordinatu eta bateratua bizi du. Haren asmoa apurtzea eta zatitzea da.

Ez dut uste kasualitatea denik, uste dut lotura argia duela Kataluniako independentzia prozesuarekin.

Egia da Valentzian lehenagotik datorrela katalana eta valentziera hizkuntza bera direla ukatzearena. Balear Uharteetan fenomenoa zeharo berria da. Aragoin, ez zen horrelakorik ikusi.

Estatuak Principateko kultura eta hizkuntza murriztu nahi ditu, badakielako Katalunia independentearen ondoren, hizkuntzaren batasuna dela elkarrengana bilduko dituen atearen giltza. Horregatik, koordinatuta eta teknika bera erabiliz, Principatetik kanpora hitz egiten den hizkuntzaren katalantasuna ukatu nahi du, ahalik eta oldarkorren: izena ukatuta, gramatika bateratua ukatuta eta kultur merkatua apurtuta.

Agian, Espainiar Estatuak etsi du Kataluniarekin eta gainerako katalan hiztunen lurraldeei begira dabil, haiek ez galtzeko. Baina, beti bezala, erratu dira. Limurtu beharrean, inposatu egiten dute, baita barregarri ibili behar badute ere”.

Luisa Fernández Rudí Aragoiko presidenteak sustatu du lege berria. Argazkia: Vilawebi hartua.

Espainiako Aragoiko PPk hizkuntzen lege berria proposatu du, eta ezusterik ez bada, PARen (Partido Aragonés) laguntzari esker, aurreko hizkuntzen legea bertan behera utziko dute ostegunean, maiatzaren 9an. Lege berriaren arabera, Aragoiko administrazioak  praktikan ez ditu batere babestuko katalana eta aragoiera. Bi hizkuntzekiko jarrera mespretxugarriaren adierazgarri da hizkuntzei izena aldatzea. Ostegunean, parlamentuan PPk eta PARek bat egiten badute, ordutik aurrera katalana LAPAO (Lengua Aragonesa Propia del Area Oriental) izango da, alegia, ekialdeko aragoiera. Aragoiera berriz, LAPAPYP (Lengua Aragonesa Propia de las Áreas Pirenaica y Prepirenaica) izango da, hau da, Pirinio eta Pirinio aurreko aragoiera.

Vilawebek eman du albiste honen berri.

Eduardo Apodaka artxiboko irudi batean.

Atzo hasi eta gaur bukatuko dira Udaltop jardunaldiak Lasarte-Orian (Gipuzkoa). Eduardo Apodaka EHUko irakasleak atzo Euskaraz jarduteko aktibazioa: ideia zenbait psikologia sozialetik hitzaldia eskaini zuen.
Irudikatu euskara teknikariz jositako aretoa. Euskaraz egiteko ohiturarik ez duen euskalduna edo euskara ikasteko intentzio handirik ez duen administrazio langilea izango dute buruan. Bada, Eduardo Apodakak jendearen portaera linguistikoa aldatzeko Gizarte psikologiak eskain ditzakeen hainbat ideia azaldu nahi izan zituen bere hitzaldian. Hona hark kontatutakoa gure hitzetan laburbilduta:
Hizkuntza batetik bestera jauzi egitea buruhausterik gabekoa izan daiteke, baldin eta, adibidez, ikuspegi instrumentaletik egiten bada. Alegia, negozio kontuak tarteko ingelesa erabil dezakegu eta gero lasai-lasai gure hizkuntzara itzuli. Hizkuntza aldaketa horrekin ez dugu ezer jartzen jokoan. Baina ez gara hortaz ari, hemen jorratzen ari garen hizkuntza aldaketak askoz gehiago dauka jokoan eragiten dien protagonistentzako: zer diren, nor izan nahi duten, besteen aurrean zer izan nahi duten. Kode aldaketak (gaztelaniatik euskarara egiteak) hainbat gauza galarazten dizkie hiztunei (hala nola, udal langileei): segurtasuna, komunikagarritasuna eta autoestimua, besteak beste.
Zeren ondorio dira hizkuntza portaera aldaketak? Bi eremu aipa ditzakegu: barne disposizioaren eta kanpo dispositiboen ondorio. Lehenengoan, gure hizkuntza portaerak baldintzatzen dituzten barne eragileez ari gara, hala nola, sinesmen, balio… norberaren baitakoez. Bigarrengoan berriz, eragileak arau sozialak dira, protokoloak, erakundeen jarduna… jendartean sortu eta egituratzen direnak. Batzuetan disposizioa eta dispositiboak norabide berean doaz, beste batzuetan bien arteko enkontrua dago.
Portaera denak ez dira berdinak eta bi maila bereiz daitezke: batetik, azturak edo ohiturak, barne disposizioetan muina dutenak, eta bestetik, ekintzak. Bietan eragin daiteke. Aldaketa eragiteko jokoan zer dagoen azaleratu behar da. Hau da, nola azaltzen diozu udal langileari hemendik aurrera euskaraz egin behar duela? Euskaraz egiteko eskubidea duelako, hala egin behar duelako… Hizkuntza kodea aldatzeko esango diogu, eta kito? Aldaketa horrek zein zentzu duen azaldu beharko zaio, alegia, zentzugintza landu beharko dugu: Zertarako aldatu kodea? Zergatik? Jendeari sarri anormal jokatzeko eskatzen diogu (beti gaztelaniaz aritu denari euskaraz egiteko eskatu), bere ohiturak apurtzen ari gara, zentzua aurkitu behar diogu eskaera horri, arrazoi on bat.
Bestalde, jakin behar dugu azturetan ala ekintzetan eragiten ari garen. Esate baterako, lor dezakegu halako langilek gure aurrean hizkuntza aldatzea, baina buelta eman orduko gaztelaniara itzuli da; ekintzan eragin dugu, baina ez langile horren azturetan. Beraz, dispositiboak kentzen baditugu lehenera itzultzen da hiztuna, ez da haren disposizioan eragiterik lortu.

Eduardo Apodakak esandako beste bi kontutxo:
-Euskara gaitasunari tartea eskaini zion Apodakak. Haren ustez, euskararekin oso exijenteak gara, zuzentzeko joera handia daukagu. Eta ondoko esaldi hauek utzi zizkigun: “Ez gara euskaraz egiten duen herria”, baizik eta “Euskara ikasten ari den herria”, eta “Euskara ikasleen herria” gara.
-Anormalak gara: Entzule bat zerbait anormala eskatzen ari garenaren kontuarekin geratu zen eta familiako adibidea jarri zion. Seme-alabek gurasoei adierazi izan die euskaraz bizi nahi izateagatik ingurukoekiko anormal sentitzen direla. Apodakaren erantzuna: “Bai, arraroak gara, eta hala esan behar diegu, arraroak garela. Bide batez esanda, gaur egun garai batean baino jende arraro gehiago dago.

Joxe Manuel Odriozola. Argazkia: Luistxo F.

Joxe Manuel Odriozolak artikulu interesgarria idatzi du gaurko Berrian. Haren ustez, euskalduntze prozesuetan hiztunaren eta hizkuntzaren arteko dialektika sozial, kultural eta psikologikoak daukan barne-lotura sendoa ez da ikusi nahi, eta lotura horiek berebiziko garrantzia dute hizkuntza bat edo beste aukeratzerakoan. Hona artikuluko hainbat pasarte:

“Hizkuntzaren erabileran eragiten duten ohiko alderdiak gutxietsi gabe, uste dut hiztunak gutxitan hautatuko duela bere nortasuna, erosotasuna, askatasuna eta buruestimua kolokan jartzen duen mintzairarik”

“Euskaldun berriari erraz esaten diogu euskaraz jarduteko, errazegi, hitz egitea, gugandik kanpo dagoen halako tresna instrumental bat erabiliz, ideia komunikatze hutsa balitz bezala. Euskaldun berria, gizaki oro bezala, pertsona da, mundu sozial eta kultural batean sozializatua, eta sozializazio horretan eraiki du bere unibertso pertsonala. Jadanik eraikia eta biribildua daukan mundu kognitiboa eta emozionala kolokan sentitzen du, oraindik ere erdizka besterik ez dakien euskaran. Onik onenean, ahaleginduko da bigarren edo enegarren hizkuntza duen euskaraz ere ‘bizitzen’, baina ez da erdarazko etxean bezala gustura sentituko, autoestimuan desgaste handi samarra eragin diezaiokeen euskaran baizik”.

“Uste dut euskalduntzeko bidearen zailtasunei buruz ez dugula behar adina kontzientziarik. Ez dugula hiztunaren eta hizkuntzaren arteko dialektika sozial, kultural eta psikologikoak daukan barne-lotura sendorik ikusi nahi. Eta, horrenbestez, hizkuntzaren kontzeptu instrumental batek euskalduntzearen bideko sastraka eta sasi guztiak erre dizkigula, bidea garbi uzte aldera edo”.

“Euskara erabiltzea ez da askok uste duen bezain erraza, eta bidean dauden ezintasunak ezin dira ohiko arrazoien bidez soilik azaldu. Alegia: euskaldun hiztunen proportzioa txikia dela, ama-hizkuntza gutxik dutela, kontzientzia eta leialtasun linguistiko kaskarreko hiztunak direla eta abar”.

Emakumeen Egunerako afixa aproposa, benetan.

Katixa Agirreren txioari esker iritsi gara hona. Martxoaren 8ko hainbat afixa daude FilosofaFrivola gunean blogariaren komentario motz baina zorrotzekin. Umorerik ez zaio falta. Hori bai, gaztelaniaz daude.

Huskeria dirudi kolorearenak, baina ez da.

Haur eskolako irakaslea: “Bai ados, genero rolez hitz egin behar da, baina haurrak oso txikiak dira eta garai horretan ez dago desberdintasunik, berdin jokatzen dute eta berdin hazten ditugu”.

Helduagoen irakaslea (edo ikastetxeko zuzendaria): “Genero berdintasuna? Homosexualitatea? Oraingoz gure eskolan ez dago horrelako arazorik. Zerbait gertatzen dela sumatzen dugunean helduko diegu gai horiei”.

Ikasle gazte transexualaren irakasleak: “Egia da gaizki tratatzen dutela ikaskide zenbaitek, baina berak ere bere izatea, keinuak, exajeratu egiten ditu, probokatzen ari da”.

Ikastetxeetan ibilitako hezitzaile eta ikerlariek entzundakoak dira. Oilo ipurdia eragin diezaguke eskoletan  horrelako irakasleek jarduten dutela irudikatzeak. Lasaiago hartuta ordea, konturatuko gara gure jendartean berdin-berdin gabiltzala: “Emakumeek eta gizonek eskubide berak ditugu, berdintasuna lortu da, uf, ez eman lata gehiago!”.

Ez ditut irakasleak hormaren kontra ipini nahi (haien umeek euskaraz airoso eta asko hitz egitea lortu behar dute, ekolider bihurtu behar dituzte haurrak, lan mundu lehiakorrerako prestatu… zenbat lan…), baina parekidetasunera iristeko bidean, beti heziketa oinarrian ipini da. Haurraren bi gune nagusiak dira familia eta eskola.

Irakasleez ari garela, eskoletan ikerketa lanetan ibili den bati galdetu diot ea Magisteritza Eskolan genero berdintasuna lantzen den. “Batere ez”; erantzuna. Eta nik galdera-hausnarketa: Ikasketetan usaindu ere egiten ez badute, eta irakasle diren ikastetxeak berdintasun egitasmo berezirik ez badu, irakaslearen kontzientzia-esperientzia-gogoaren esku geratzen al da?

Eskoletan ikerketak egiten aritutakoaren azken gogoeta: “Harritu egiten zara irakasleen ahotik entzundakoekin. Ea hurrengo batean gurasoekin lan egitea egokitzen zaidan. Ez dut uste kontu lasaigarriagorik entzungo dugunik”.

Ohartxo bat: Idatzitakoa berriz irakurrita oso ezkorra atera zaidala konturatu naiz. Ondarroako Zaldupe Eskola Publikoko esperientzia honek (Argia, 2299. zbk., 2011-11-20) baikor izateko arrazoiak ematen ditu.

Eskolako ereduak eredu, helduaren hizkuntza ohiturak urrea balio du.

Ministroa arduratuta dago, Hego Euskal Herriko gaztetxoek gaztelania ikasiko ez duten beldurrez, edo euskara gehiegi ikasiko duten ikaraz. Hemen ardura euskarak eragiten du, ez gaztelaniak. Arrue ikerketaren emaitzak badakizkigu, ez du berri harrigarririk eskaini. Hezkuntza komunitateak bazekiena egiaztatu du: haur-gazteek guk nahi baino gehiago egiten dute gaztelaniaz ikasgela barruan eta jolaslekuan; non eta eskolan, euskararen gotorlekuan (Mikel Zalbidek esana). D eredua ez da errezeta marabilosoa. Ikasle askok etxean ezin dute euskaraz egin, familiako inor hizkuntza berean erantzuteko gai ez delako, eta kalean beste hainbeste gertatzen zaie. Soziolinguistikoki zonalde erdaldun direnetaz ari gara.

Zonalde euskaldunetan lasaiago bizi gara, aukera gehiago dute haur-gazteek han eta hemen euskaraz bizitzeko. Hala ere, Pello Zubiriak bere blogean gurasoen erlaxatzeaz idatzi digu. Euskara dakiten gurasoez ari da, helduekin kafea gaztelaniaz hartzen duten eta umeei merienda euskaraz ematen dien horietaz, “nire umeak D ereduan ikasten du”.

Haur eskoletan, gaztelania ere erabiltzeko egindako proposamenaz ari ginen berriketan Itziar Idiazabalekin, Munduko Hizkuntza Ondarearen UNESCO Katedraren koordinatzailearekin: “Haur eskolako atariraino eraman bitartean zein hizkuntza entzun du ume horrek? Gurasoak zein hizkuntzatan egin dio? Gurasoa haur zaintzailearekin euskaraz ala gaztelaniaz aritu da? Haur eskolatik ateratzen denean zer entzungo du ume horrek? Ez al da begi-bistakoa euskara eta gaztelania ez daudela maila berean gure gizartean, eta bigarrena dela arriskuan ez dagoen hizkuntza?”.

Espainiako ministroari bost inporta hausnarketa soziolinguistikoak. Bihar ordea, ehunka-milaka lagun elkartuko dira Hego Euskal Herriko hiriburuetan Wert erreformaren kontra. Euskararen alde egiteko modu bat da, inondik ere. Baina Madrileraino joan gabe, etxeko sukaldean badaukagu nora begiratu.