Ez dugu arrazoirik gutxi garelako

2013-02-01  //  Hezkuntza, Politika  //  Iruzkinik ez

Falloux Legea 1850 urtekoa da

Baionako suprefeta Patrick Dallennesek –suprefeta berriak– Seaskako ikastola laguntzea debekatu dio Hendaiako Herriko Etxeari. Suprefetak Falloux Legea baliatu(ko) du horretarako. Alegia, oraindik debekua ez bide da gauzatu. Anartean, manifestazioak deituak dira. Karrikara eta borrokara. Larunbat honetan Hendaian, lehena. Otsailaren 16an beste bat izanen bide da Baionan. Euskararen eta euskarazko irakaskuntzaren aldeko deiadarrak entzuten dira engoitik.

Bizkitartean, hona ene hainbat aburu:

– Bitxia da, Hendaiako Udalbatzako Claude Veirak (Hezkuntza eta ikastetxeetako hautetsia) piztu du sua, debekuaren txinparta. Jean-Baptiste Sallaberry auzapezaren taldekide izan da oraintsu arte Claude Veira. Udalbatzatik kanpo dago afera honen samina dela eta. Jakobinoa da. Satorra nonbait. Auzapezak berak errana dakit: “Gobernua osatu genuelarik, honela erran nion Veirari. ‘Hezkuntza arloan, Seaskako Ikastolarentzat hitzartua onartzen duzu? Oposizioak ere onartua da, euren programan ageri da hori’. ‘Tout à fait’ erantzun zidan”. Veirak “hitza jan du” erran zidan auzapezak iragan igandean. Kide ustela atera zaio auzapezari Veira axuanta. Ez da bekan gertatzen. Usaiako da politikagintzan.

– Herrian, udaletxeetan edota komunetan, demokrazia egingarria uste baduzu ere, ez da gauza ziurra, pentsatu nuen. Imajina ezazu hartara, Estatuko goi instantzietan, erakundeetan eta gobernuetan. Politikariek elkarri ezarri zangalatrabak eta eman labankadak “gure” demokraziaren ezaugarri dira.

– Estatuak “debekatu” ohi du. Ez da berria. Areago, orain, “laguntzea debekatu” du. Herriaren funtsezko ekimen bat “laguntzea debekatu” du. Legea ezartzen du Estatuak. Legea Estatu arrazoia da. Eta gehiengoak inposatzen du. Ez dugu arrazoirik gutxi garelako. Erranera zaharra da gurean.

– Falloux Legea aspaldikoa da. Seaskak bere ibilbidea abiatu zuelarik hor zegoen. Beranduago ere, tokian tokiko udalerriek Seaska laguntzea erabaki –eta obratu– zutenean Falloux Legea hor –izango– zen. Iparraldeko euskaltzaleek orobat eta herritarrek berebat, borrokaren eta presioaren eraginez, Estatuak –aldian-aldian Gobernuan izan direnek– Legea zoko batean uztea erabaki zu(t)en. Kasu ez egitea, hots. Egoerak egoera, horrela hobetsirik nonbait. Hor nonbait.

– Alegia, politika eginbide jarraikorra eta ziklikoa da. Estatuaren egitekoak harritzen eta kolpatzen gaitu aldian-aldian. Oraingo debeku hau kalkulatua al da? Suprefeta berri baten hanka-sartzea al da? Tira, artean, gu herritarrok ergel aurpegiarekin geratzen gara. Zer pentsa edo ezin asma. Batasuneko kide Aurore Martin atxiloketarekin ere halaxe jarri zigun Frantziako Estatuak aurpegia, inozo aurpegia.

– Hona ene inozo aurpegiarekin gehitu dezakedana: Iparraldeko hautetsien gehiengoak Lurralde Elkargoaren eskaera egin du, herriak aitzina egin du, eta Estatuak “neurriak” hartu behar ditu. “Kasu! Herriaren erreboltak segitzen du tinko”, sumatzen du. Estatuaren logikan eta hizkuntzan, “neurriak” eta “debekuak” sinonimoak dira. Kasu, estatuek “ordena” eta “errepresioa” batzen dituzte. Kasu! Ikusiko duzue, San Jakes edota Santiago Zubian, larunbat honetan.

Izan ARGIAko bazkide: Astekariko harpidedun edo webgunearen laguntzaile.

Konbentzituta nago, zalantzarik gabe

2013-01-28  //  Politika  //  Iruzkinik ez

Konbentzituta nago, zalantzarik gabe

Aieteko Adierazpena zabaldu zenetik luze joan da, eta are luzeago eta mantsoago bake prozesua abiatu nahi dutenentzat. Denbora kontu da. Denbora, dirua bezala, asko edo gutxi neurtezina da baina. Berau nork kontrolatzen duen arau.

Azken 30 urteotako abangoardia –eta honen akolitoak– ari dira bake eta normalizazio prozesua finkatu nahian. Etsai zuzenek, bi estatuek –eta hauen akolitoek– euren erabateko garaipena ezarri nahi dute, sine qua non. Abangoardiak hamaika pauso emanda ere, azkena du beti eskas. Auto-suntsiketa eskatzen diote etsaiek, baita autokritika eskatu ere. Hau ere eskas du eta.

Trantsizio garaian, estatu(ar)ekin negoziazioa Luz y taquígrafos zirela medio egingo zela zioen abangoardiak. 30 urteren ostean, Brian Currin buru, Nazioarteko Harreman Taldearen ardura da gatazkaren amaiera “ordenatua” bideratzea. Nork daki ezer, baina? Lehendakari berri Iñigo Urkulluk dioenez, bera ere diskrezioz ari da. Presoen gaiaz ari zen. Adibiderako diot.

Botereek –eta hauen akolitoek– daramate bake eta normalizazio balizko prozesuaren kontrola. Halaber, nork “kontrolatzen” ditu kontra-boterean jardun dutenak,  eta hauen akolitoak? Alegia, auzi historiko politikoa eta 30 urteko gatazkaren beraren ondorioak ebatzi behar dituzten eragileak  –Lizarra-Garaziko Akordioa eta Loiolako elkarrizketako eragileak gogoan– ez dira jada “agerian”  ari. Nazioarteko Harreman Talde aditu batek eginen du “euren” lana!?

Garaipena? Porrota? Independentzia eta Sozialismoa edota Euskal Estatua soflamak (h)istori(o)a izatera pasa dira une batez. Ados. Beharko! Edo, ez ados. Ez beharko ere! Baina, gutxienez, aitor dezagun abangoardiak –ez honen akolitoek eta euskaldunok orobat– parlamentatzeko eta negoziatzeko ahalmenik ez dutela –edo dugula–.

Anartean, politikariek nola, politika aztertzen duten eguneko kazetariek (tira, Internet ere egunerokoa da) espiritu honen hitzak barruratu behar dituzte: “Estoy absolutamente convencido” eta “sin duda alguna”. Iturri fidagarriak dituzte, hara! Edota, bestera, iturri horiek ezean, bakoitzak bere parrokia aseko dituen erretorika berriak “asmatzen” ditu. “Betiko iturritik heldu den ur berria” edatea da kontua, antza. Iraganeko abangoardiak nahi duen bake eta prozesu ereduaren aldean idazten duten agerkariez ari naiz.

EAEko telebista publikoaz (ETBz) eta gure jendarteaz baditut ere zenbait galdera eta aburu:
Zer espero daiteke 30 urte eta gero, “igandeetan 14 minutuko euskarazko albistegiak eta gaztelaniazko 65 minutukoak” onartzen duen jendarteaz? Edota, telebistako saio izarra El conquistador duen populazioaz. Sareko %24 ikusleen arreta bereganatzen duen jendarteaz? Zer espero daiteke EITBko publizitate eslogan batek “Ni ez naiz ergela” edo “yo no soy tonto” etengabeko matraka “jasaten” duen gizarteaz? Zer espero daiteke “gure” gizarte zibilaz? Boterea ez da tontoa, ez! Ergela gizartea –gehiengoa?– bera da.

Zalantzarik gabe, konbentzituta nago

Ulertzekoa da bai –ez onartzekoa horregatik–, herri honen delako abangoardiak heldu den aro berriari zion “beldurra”. Izan ere, hasi orain desobedientzia zibila aktibatzen.

Izan ARGIAko bazkide: Astekariko harpidedun edo webgunearen laguntzaile.

Muga psikologikoarena gezurra eta ameskeria da

2013-01-19  //  Ekonomia, Politika  //  Iruzkinik ez

Laborantza Ganbara, Iparraldearen biziraupenerako eredua

Iparraldeaz: 2. partea (Euskal Herri osoa barne)

Ipar Euskal Herriko Laborantza Ganbarak  zortzi urte bete eta ospatzen ditu! Bejondeiola Ganbarari eta ganbararen ostalertsei.

Aurreko artikuluak bezala, gogoeta honek ere Industria Ipar Euskal Herrian du abiapuntu. Ekonomia oro har, eta orobat politika:

1/ Ekonomiaz: abertzaletasunaren izenean diharduten politikariek (EH Bai) ez badute argi eta garbi, Iparraldean bereziki, politika ekonomia dela, Lurralde Elkargoaren bidezko ekimen politikoak ez dira aski izanen (ezta gutxiagorik ere) Frantziako kolonizazioaren ondorioak gainditzeko eta herri honen eraikuntza bermatzeko.

Eredua –ez dut deus berririk erraiten– Laborantza Ganbararen filosofiaren ekinbidean dago. Laborantza Ganbararen eredua miraila eta miraria da. Ekonomiaren beste arloak ere halatsu egituratu litezke. Erreportajean ageri dira arlo horretako eragileen ahalak eta ezinak. Industriari dagokionez, hala nola turismoari dagokionez ere bai.

Gauza bera pentsa dezakegu tokian tokiko goi-mailako irakaskuntzari buruz. Itxura batez, kimera dirudi. Izan ere, ez da laborantzaren esparrua bezala. Hots, herri honen nortasuna eta berezkotasuna, hein batean –herria eta euskara– oraino ere lurrari atxikia bizi baitira. Alabaina, nork pentsa zezakeen duela 40 urte, gaur egungo Seaska izango zenik. Nork ere, AEK? Beraz, zerk galarazten du pentsatzea Iparraldeko eragileek berezko unibertsitatea eratuko dutela hurrengo 30 urtetan?

2/  Formazio eta komunikazioz: Seaska eta AEK fenomeno sozialak  aipaturik, ezin hedabideen alorreko Euskal Irratiak  (gora)aipatu gabe utzi. Ez dago dudarik, tokian tokiko hedabideek eta egin moldeek lagundu(ko) dute Ipar Euskal Herria historiako kolonizaziotik ateratzen.

3/ Kulturarekikoak –kultura zentzu zabalenean–: kultura berri baten aldeko parioak eraberrituko du Iparraldea, baina kultura horrek gaur egun herri hau menperatzen duen kultura politikoaren (frantses kultura politikoaren) bestelakoa izan beharko du. Hexagonoak mendez mende sarrarazitako kultura politiko moldearen analogoa garatzen ez da herria antolatuko eta emantzipatuko. Une honetara iritsita, egitura politikoa (Lurralde Elkargoa, anartean onartzear) eskuratu duzulako, horren bidez herri hori menperatu zaituen “Estatu horren parean” (erraiteko molde bat da) ari zarela pentsatzea ameskeria da.

Hona, ameskeriaz ameskeria, Iparraldean nahiz Hegoaldeko herritarrok, areago abertzaleok, uxatu hala nola barneratu beharrekoak –ene harroan erranak–:

–  Ezin da ulertu herri honen (Euskal Herri osoaz ari naiz) emantzipazioa, bere historia ulertu gabe. Historia aipatzeak, mugak aipatzea dakar. Muga fisikoak –lurraldearekikoak– eta kulturen arteko mugak.  Alta bada, otoi eta arren, ez barnebildu horiek guztiak, euskaldunon artean omen –ei eta bide– ditugun muga psikologikoak aipatzearekin. Muga psikologikoarena gezurra eta ameskeria da.

– Euskaldunon mugak, hegoaldekoen artean lehenik, eta areago hegoaldekoen eta iparraldeko euskaldunon artean, muga kulturalak dira (ekonomiarekikoak, politikarekikoak, hizkuntzarekikoak, historiarekikoak…) . Kulturaren bi osagai nagusiak ekonomia eta hizkuntza direlarik.
Onar dezagun Hegoaldekok zenbat dugun espainol izaeratik eta lehen muga jausten hasiko da. Hala berean Iparraldean, frantses izaeratik zenbat duten onartuz gero jautsiko dira ere bertze hainbertze muga. Onar dezagun halaber, ingelesez nagusitzen doan kultura estatubatuarraren bidez, ustez eraikitzen diren zubiek zenbat muga ezartzen dituzten. Izanez ere, herritik hirira, 30 urteetan teknologiaren bidez oro har, eta Irteneten bitartez berebat, hiri-baso- zibernetikoan murgilduta bizi baikara.

Munduko bi hizkuntza nagusi gure baitan ditugula, hirugarrena baitaratzen ari da, geure ekoizpenerako bitartekorik gabe, lurrik gabe, hizkuntza sendorik gabe, ba al dago euskaldun izaterik?
Ez dut arrapostu ezkorrik, ez baikorrik. Bertzerik gabe, galdera bera parioa da. Pario, apustu, erronka eta desafio!
Izan ARGIAko bazkide: Astekariko harpidedun edo webgunearen laguntzaile.

Lurralde Elkargoaren (h)arian

2013-01-14  //  Ekonomia, Politika  //  Iruzkinik ez

Ipar Euskal Herria, Europa berrian agian!

Iparraldeaz: 1. partea

Gogoeta honen abiapuntua Industria Ipar Euskal Herrian erreportajean dago.

Lehen ondorioa: Lurralde Elkargo baten bidez, Ipar Euskal Herria aiseago eraikiko da/dugu. Dudarik ez.

Alabaina, anartean –Euskal Herri osoa hizpide–, hiru egitura administratiboek bereiz garatu beharko dituzte euren politikak oraindik ere, eta urte luzetan. Hau da, EAEk, Nafarroak eta Iparraldeak datozen 30 urtetan bereiz eginen dute bide. Besterik da, hegoaldeko erkidegoen autogobernu maila –marko juridiko-politikoa– nolakoa izanen den, eta Hegoaldeko bi erkidegoek eta Iparraldekoak (artean ez dute onartu, ametsa ameskeria ez dadin izan bederen) zein harreman instituzional mota partekatuko duten.

Dena dela ere, irudikatu ditzagun 30 urte buruan, Estatuen Europaren baitan, hein batean, edota horren ordez, Herrien Europa antzematen hasten dela: Eskozia, Flandria, Katalunia, Euskal Herria herriak aitzindari izaki.

– Hara luze joan haiz.
– Eta, artean zer?

Iparraldetik eta Iparraldeari begira hauxe:

1/ 30 urte luze joan dira EAEko eta Nafarroako Autonomia Estatutuak onartu zirenetik. Bi autonomien erakundetzea, alegia. Iparraldean Lurralde Elkargoa izan arren, areago Frantziako Estatu zentralistan, botere politiko horrek ez du tokian tokiko herritarrek behar duten politika egiteko adinako eraginkortasunik izanen. Izanez ere, ez du Hegoaldeko erkidegoen autonomiaren maila izanen.

2/ Tokian tokiko herritarrek (abertzaleak edo frantximentak izan) behar duten politikak tokiko ekonomia garatu behar du. Eta politika Iparraldean, batez ere, ekonomia da. Iparraldea herri kolonizatua da; “Hegoaldea” ez bezala, kakotxen artean nahi baduzu. Hots, ez du berezko ekonomiarik garatu aro modernoan. Herritarrak “sozialki” kolonizatua(go)ak eta “kulturalki” asimilatua(go)ak izan dira Hegoaldean baino. Frantses Iraultzaren eta II. Mundu Gerraren eraginpean heziak. Politika ekonomia da, beraz. Horra Iparraldeak nozitu duen lehen burujabetasunaren desjabetzea. Halaber,  desjabetze sozio-politiko-ekonomikoarekin batera Estatuaren bertze xede  nagusia euskararen desagertzea izaki.

3/ Horiek horrela, ETAren aroa amaiturik, Iparraldeko Batasuna deseginik, ezker abertzalea, EH Bai aukeran bildurik, jendartearen eraldaketarako motor politikoa izanda ere, abertzaletasunak (Estatu kolonizatzaileak emaniko Lurralde Elkargo instituzio horretaz harago) jendarteko ekimenen eta eragileen bidetik politika egiten ikasi beharko du, politika molde arrunt instituzionalaz harago lanean ariz. Ez da gauza berria, halaxe egin baitute funtsean “politika” abertzaleek azkeneko 40 urteotan. Alabaina…

4/ Abertzaletasunak eskuin-zentroko (UMP-Modem)  eta ezkerreko (PS) alderdieetan eragin du oraingo egoerara iristeko eta Lurralde Elkargoa eskura ahal izateko. Alta bada, aitzinatzean, horien alternatiba politiko izatetik urrun betiere, instituzioetan politika egitea baino lurreko politikan areago errotu beharko da, kolonialismoaren sustraiak erauzten hasiko badira.

5/ Europako eta Frantziako egiturak berritzen ari diren arren (baikor erranik), Estatu gabeko herri baten egungo emantzipazioa Estatu klasikoen egituren ildoan baino, herri ekimenetik jalgitzen diren egituren bidez gauzatuko da, gauzatuko bada.

Hara, aipatutakoak axiomak dira. Luze joan zait. Bihar, etzi edo etzi damu, bigarren partea. Aspertu gabe, hobe!

Politikaz (euskaraz)

2013-01-07  //  Euskara, Politika  //  2 iruzkin

1982an, Euskararen Legea adostu zuten alderdien ordezkariak

Hemerotekari begira ari naiz, nire partikularrari. Berria egunerokotik moztutako txatalak birpasatzen ari naiz:

1: EAEko Euskararen Legeak 30 urte erreportajea kari, besteak beste, hauxe irakurri dut: “Oraingo legeari eutsi nahi diote EH Bilduk ez beste alderdiek”.

2: Beste txatalen bat ere hostokatu dut. Soslaia: Rafael Bengoa.

Euskararen –politikaren eta politikaz oro har– inguruan zerbait idaztera ausartuko nintzelakoan bazter utzi nituen berri horiek.

– Gauza ahal naiz iritzi-analisia egiteko?
– Bada, ez, oraingoz ez. (gehiago…)

Hendaia

2013-01-07  //  Euskara, Gizartea  //  Iruzkinik ez

Hendaia, Larrun gibelean duela

Hendaiako goialdean nenbilela, Orio auzo aldean, Route de la Glacière bidetik gertu, Bidasoaz beste aldetik heldu zait SOS deia: “Mikel, Boga egiteari utzi behar diogu. Bestela ere, segitzeko prest?”.
“Bai”, erantzun diet Hitzako arduradunei. “Hitza hitz” sos urri garaia izanagatik.

Bogatzeari utzi barik, norabidea zuzendu dut, baita traineru honen lerro-buruaren

Ha zuzendu ere: Hendaika izanen da engoitik. Bidenabar, lagunen deia profitatu dut Hendaia bestela ere azaltzeko.

Hendaiak historia laburra du: 1815ean eratu zen. Frantziako Iraultzaz geroztikoa da, beraz. Ixtebe Pellot izan zuen lehen auzapeza. Urruñako auzoa zen ordura arte. Europako estatuen egiturak indartzeaz batera sortu zen Hendaia. Inguruan  erreparatzea besterik ez duzu: poliziek eta funtzionarioek taxua ema(te)n diote Hendaiari, hein batean.

Hendaia izen toponimikoa duzu. Zer adierazten duen zaila zait adierazten baina. Urruñatik begiratua, Hendaia ezponda batean dago. Endaia, H-rik gabe, pala da. Arraun-endaia, kasu. Endaitz, lema ere bada, ontzi-lema. Orga edo golde baten lema ere da endaitz. Bestela ere, Deban badago Endoia izeneko auzo bat. Nafarroan Endara tokia. Ibai eta itsas ibien magaleko ezponda ote liteke.

Gazteen elkarte baten izena da Hendaitz: “Pentsatu, ez sinistu” dio euren lemak. Endaika berriz Arraun elkartea.

Behiala, euskaltzaleek nongotasuna azaltzeko Endaia idatzi ohi zuten euskararen aldeko banderoletan.  Bitxikeria ikusirik, neronek H-ren faltaz galdeturik: “H hori hegoaldekoek eman diozue” erraten zidaten. Solaskideek ez zituzten gogoan nonbait Espainiako gerra zibil ostean hona heldu ziren hegoaldetarrak. Beranduago, euskara batua sortzean, hendaiar horiek ez ote zuten zuberotarren H aspiratuaren berririk?

Tokiko euskalduntasunaren lekuko: Hondartza Ondarraitz da. Errugbi estadioak halaxe ere izena: Ondarraitz. (H)ondar eta (h)aitz ote? Horra toponimia argiagoa.

Bitxikeriak bitxikeri, Iparraldean bizi ote naizen galdetzean hau erantzun ohi dut: “Gipuzkoako kornerrean bizi naiz, Hendaian alegia”. Denei ez zaie laket ene arrapostua. Baiezpen absoluturik ez dago, noski. Gipuzkoako kornerrean bizi arren, ez bainaiz Espainian bizi, ez Frantzian ere horregatik. Ezta Iparraldean erabat ez orobat ere. Non bizi naizen? Bada Euskal Herrian.

Hendaian bizi, Tuteran bizi edo Trebiñon bizi, euskaraz biziz gero Euskal Herrian bizi zara. Hendaitz-eko gazteen gogoaz, bogari ekinez, endai-kadaz, enda eta hitz bat eginik… aitzina. Hitza baita euskal endaren ezaugarri nagusia.

Oarso Bidasoako Hitzan argitaratua. (Hendaia, 2013ko urtarrilaren 11)

Memoriaz II (Gabriel Arestiren omenez)

2013-01-03  //  Historia, Musika, Politika  //  Iruzkinik ez

Gabriel Aresti

Gora ta gora beti Oskorri taldearen Gabriel Arestiren omenez diskoko kanta da. Arestirena da letra. Hitzak entzutean, zerbait arraroa egiten zaizu.

Kantarekin gogoratu naiz “Industria Ipar Euskal Herrian” erreportajea lantzean.

Alegia, zergatik Lapurdi hizpide izan, tankerako gaia lantzean edota kanta bihurtzean?

Gora ta gora beti,
haik gora Lapurdi!
Euskerak bizi gaitu
eta bizi bedi.

Demagun honela entzuten dugula kantua:

Gora ta gora beti,
haik gora Euskadi!
Euskerak bizi gaitu
eta bizi bedi.

Logikoagoa da pentsatzea Gabriel Arestik Euskadi idatziko zuela, ezta?

Memoriaz ari garen garai hauetan, gaur egun sinestezina dirudiena gertatzen zen frankismoaren eta diktaduraren garaian. Egungo demokraziaren paladin batzuek bestela sinestarazi nahi diguten arren.

Hor duzu kantua. Hor duzu letra ere. Nik zentsura hura apurtu aldera Euskadi hobetsi dut Lapurdiren aldean. Badago Lapurdiren ordez Euskal Herria hobesten duena. Niri berriz kirrik egiten dit belarrian.

Zer diozu zuk?

Ah, eta bidenabar, Gabriel Arestik kantaren letra idatzi eta ia 40 urtera, Industria Ipar Euskal Herrian zertan den ezagutzera gonbidatzen zaitut.

Gabriel Arestiren omenez

Gora ta gora beti

Gora ta gora beti,
haik gora Euskadi!
Euskerak bizi gaitu
eta bizi bedi.

Gorantza doa agudo kapitala
eta Euskadi beti dago apala,
aldrebesturik dago mundu zitala,
konformatzen ez bagara
ze pekatu mortala!

Gurea ez da bizi-modu normala
lurra lantzeko haitzurra eta pala,
lanaren truke kobratzen erreala.
Benetan da miserable
euskaldunon jornala.

Munduan ezin bizi daiteke hala,
merkatuetan dena gora doala,
etxera eta zopa guztiz argala,
kriseiluen oiloa
ez da postre formala.

Obrero eta nekazari leiala,
zuena ez da errenta liberala.
Diru zikinak putre motzak bezala
botatzen dizu gainera
hortxe bere itzala.

Jabeek dute kontzientzi zabala,
kaskatu dute gure lurren azala,
baina Euskadi ez da hain zerbitzala;
burruka garbian dago
hori da printzipala.

Memoriaz

2013-01-02  //  Gizartea, Historia  //  Iruzkinik ez

Joan-etorrian

Urte zaharra joan da, eta berria heldu. Urte berri on!

Bi urteren artekoak aise gogoratzen ditugu. Aspaldikoak ez horren aise. Eta iragan berriak ere ez horren zehazki, antza. Memoriaz ari naiz.

Horrela pentsatu nuen Ainara Ortega kantaria –Imanol Cover lehiaketa irabazi eta biharamunean– Euskadi Irratia-n entzun nuelarik. (Ainara Ortega –Satxa Soriazu piano-jolearekin batera izan zen iragan azaroan Imanol Cover lehiaketako irabazlea, Nire Euskaltasuna kanta interpretatuz).

Nire euskaltasuna kantaz ari zen. Txunditurik agertu zen. Ez bide zekien horrelako hitzak abesten zirenik iraganean. Gaizki ulertu ez banion, kantaren musika ez ezik, hitzak Imanol Larzabal-enak zirelakoan jardun zuen. Horrela iruditu zitzaidan, bederen,

Herri hau –herritarrak eta jendeok– , berriz ere, iraganera begira gogoetatzen ari da, geroan taxuz biziko bada. Bada, inpresioa dut, usteak uste(l), belaunaldi berriek ez dituztela iragan berriaren gutxienekoak ezagutzen.

Oharra: Egile honek, posta hau analisia izatetik haratago edo honatago, testuak daramatzan loturaren bitartez herri honen memoria lantzen laguntzea beste xederik ez dauka. Bereziki, belaunaldi berriek iragan berri-berria ezagutzen lagundu aldera. Hala ere, ez nadin horren inozo agertu ere. Beraz, nire inpresio zehatz bat emanen dizuet:
Memoria landu behar honetan, Imanol kantaria –herritarrek edo jendeek, bateko nahiz besteko sektoreek– denek bere egin nahi ote dute!?

Urte zaharra joan eta berria etorri, eta orain ere, Koldo Izagirreren Nire euskaltasuna poema lagun; Imanolen ahotsean.

Nire euskaltasuna baso bat da,
eta ez du zuhaitz jenealojikorik.

Nire euskaltasuna dorre bat da,
eta ez du Alostorrerik.

Nire euskaltasuna bide bat da,
eta ez du zaldizkorik.

Nire euskaltasuna lore bat da,
eta ez du aldarerik.

Nire euskaltasuna itsaso bat da,
eta ez du almiranterik.

Nire euskaltasuna liburu bat da,
eta ez du sotanarik.

Nire euskaltasuna mundu bat da,
eta ez du Amerikarik.

Nire euskaltasuna bertso bat da,
eta ez du txapelik.

Kirmen Uriberen euskalduntasuna

2012-12-21  //  Literatura  //  Iruzkinik ez

Literaturaren (h)egian… ibilki, literaturaren barnea eta kanpoa bereiziko nituzke.

Kanpo edo estra-literatura hizpide, honatx Argiako Kirmen Uriberekin elkarrizketak utzi zizkidan kontuok.

Aldez aurretik, ekar ditzadan Kirmen Uribe literatura egilearekiko aurre-juzkuok:

– Kirmen Uribe idazlea bilakatu zen –edo genuen–, artean libururik publikatu gabe.
– Neronek Bitartean heldu eskutik liburuan poetaren ahotsa ediren nuen.
– Bilbao-New York-Bilbao nobelan berriz, poetaren ahotsa ez zela nahiko nobelarako idatzi nuen.  
– Bilbao-New York-Bilbao  nobela kari, egin zitzaizkion “kritikak” ez zituen onartu, eta gainera horietakoren bat publikatzen galarazten saiatu bide zen. Hala omen edo ei.
– Boterearen (h)egian eta ertzetan ibili zen:  (…)

Elkarrizketaren ondorengoak:

– “Nobelagile onak poeta ona ere badu bere barruan” dio Uribek. Berbarako, Anjel Lertxundi eleberrigileak ez du behin ere poesia idatzi. Anjel Lertxundik Komatxo artean 1 Elkarrizketa literarioak liburuan azaltzen du zergatik ez duen poesia idatzi.
–  “Euskal literaturan nahi zaitugu” esan diote idazle “lagunek”. Literaturaren (h)egian ibili ez ezik, politikaren (h)egiaren bila ari dira eta. Adiskidantza eta bake garaia heldu da.  Mintzaleku politikoetan ez ezik, literarioetan ere –leku ezkertiar eta abertzaleetan– antzematen da hori. Hots, prest gaude laprast egin eta arerioaren (etsai izatetik arerio izatera iragaiteko prozesuan) (h)egietan amiltzear egon zena gure taldera biltzeko… onartzeko!
–  Uribek berebiziko urratsa eman du jada “Sakon-sakonetik naiz euskalduna, nire hizkuntza, nire kultura, nire jatorria zaindu nahi ditut” aitortu ostean.

Gero gerokoak:

Kirmen Uribek bere euskalduntasuna –niri– argitu ostean, honenbestez, Mussche nobela (Susa) irakurtzea dut eginkizun, literaturaren barneaz idazteko berriz ere.

Kirmen Uriberen Mussche

Artean, Koldo Izagirreren Nire euskaltasuna poema lagun geratzen naiz; Imanolen ahotsean.

Nire euskaltasuna baso bat da,
eta ez du zuhaitz jenealojikorik.

Nire euskaltasuna dorre bat da,
eta ez du Alostorrerik.

Nire euskaltasuna bide bat da,
eta ez du zaldizkorik.

Nire euskaltasuna lore bat da,
eta ez du aldarerik.

Nire euskaltasuna itsaso bat da,
eta ez du almiranterik.

Nire euskaltasuna liburu bat da,
eta ez du sotanarik.

Nire euskaltasuna mundu bat da,
eta ez du Amerikarik.

Nire euskaltasuna bertso bat da,
eta ez du txapelik.

Nire euskaltasuna pekatu bat da,
eta ez du mea-kulparik.

Koldo Izagirre

Walt Disney kalea

2012-12-17  //  Historia, Kulturgintza  //  Iruzkinik ez

Disney gurean

Itsasoko eta Txingudiko bulebarrez beste, Enperadorearena da bulebar luzeenetarik bat Hendaian. De Gaulle eta Lecler jeneralen izenak daramatzate beste biek. Bulebar hauen artetiko etorbideek, kaleek eta karrikek ongi baino hobeto deskribatzen digute Hendaia.
Goiara-n geratu nintzen azaroan, Lizardiren eta Enperadorearen arteko karrikan. Bulebarrera iritsi naiz Jean Mermoz kaletik. Lissardy (Lizarditik eratorria)  ikastetxearen ondoren, biribilgunetik sartu naiz Walt Disney kalean. Bitxia ezta? Kalea lehen aldiz zapaldu nuenean, ene buruari galdetu nion: “Walt Disney izeneko kale bat Hendaian?”.

“Tira, ez hainbeste estonatu” erran diot orain. “Zu ere, hein batean, Mickey Sagua, Edurne Zuri eta Zazpi Ipotxekin hezi zinen”.
Aitzina noa. Edurne Xuria eta Zazpi Ipotxak karrikak begiztatu ditut: “Amerikar ametsa” karriken izenetan ageri, to! Disney Inperioa aspaldi errotu zen gurean.

Edurne Xuri ere bai

Bertako bizilagun baten larruan sartu naiz une batez, eta txiste tzar bat egin diot ene buruari: “Zu non bizi zara?”. “Zazpi Ipotxetan. Edurne Xuriren ondoan”.
Errauskiñe, Alice Lurralde Miresgarrian, Peter Pan… Walt Disney maisu izan omen zen Lewis Carroll eta James M. Barrie idazleen istorioen pasarte beldurgarriak eztitzen, gozatzen. Haatik, Disneyri FBIn aritzeak ez zion beldurrik ematen. Bizitza eta amets amerikarra gauzatu aitzin, II. Mundu Gerra aitzin, Disney pro-nazia izan bide zen. Moussolinirekin bildu omen zen behin baino gehiagotan, ez zen Hitlerrengandik urrunegi ibili ere, antisemita zen nonbait.

Zazpi ipotxak… gibelean

II. Mundu Gerraren ostean iparramerikarrak munduko jendarmeak bilakatu ziren eta egungo Demokrazia gure amets liluragarrien berme sistema bilakatu. Paradoxa gero! Ba al dakizu? Alemaniar naziek Hendaia okupatu zuten II. Mundu Gerran. Abadia Gazteluan izan zuten kaserna nagusia. Tira, iparamerikarrek ere ederki   okupatuta gauzkate, gure arimaren parte bederen!

Oharra: Oarso Bidasoako Hitza-n kaleratua. 2012ko abenduaren 14a. 81. zenbakia