Gaitzerdi

Arpanarekin enborretik ohola atera zuten Larraulen

Estitxu Eizagirre — Mon, 20 May 2013 11:36:22 +0000

Maiatzaren 18a Museoen Eguna izaki, Larraulgo Ekomuseoak bukaera eman zion iazko abenduan hasitako proiektuari.

Jexux Jauregi enborraren gainetik eta Koldo Jauregi azpitik, arpanarekin ohola ebakitzen.

10:30etan hasi zen festa. Egurrezko asto edo estruktura prest zuten museoaren aurrean. Eta bere gainera haritz enborra igoa (beherago duzu basotik hara nola iritsi zen kontatua). Jexux Jauregi igo zen enbor gainera, eta anaia Koldok behetik eta Jexuxek goitik, arpanari tiraka enborra ebaki zuten. Bata nekatu ahala besteari txanda emanaz, hasieran begira zeudenek ere arpanarekin aritzeko aukera izan zuten. Ohola dotorea izan zen emaitza.

Aitor eta Xuban Irazu, trontzerran tira eta bultzaka.

Umeak trontzerrarekin aritu ziren enborrak xerratzen, eta ebakitako egurrak margotzeko aukera izan zen bukaeran.

Mahaian bakarrik ez, lanean ere jarri zituzten erramintak Larraulen.

Beste hainbat erraminta ere probatu zituzten haur eta helduek: haizkoratxurrak (kupelak egiteko kurbatuak ere baziren tartean), tatuluak (zuloak egiteko), burniziri eta mailuak (pitzatzeko).

Koldo Jauregi larrauldarra dago proiektu honen atzean. Berak kontatu digunez, duela 400 urtetik 80 urtera arte erabili zen hemen egurra mozteko modu hau. Bertako aiton-amonei entzunda atera du informazioa. 15 urtetatik dabil Jauregi baserriz baserri bertako tresna, altzari eta jakintzak biltzen eta hainbeste urtetan era guztitako altxorrak ditu jasoak. Horien erakusgarri, proiektu hau bera eta bertan erabili diren erramintak. Trontzerrak eta arpana zorrozteko Segurara joan omen zen, Zeferino Agerrerengana. 80 urteko zorroztailea omen da ofizioa gordetzen azkenetakoa. Arpanak badu bere berezitasuna: alde bakarrera mozten duela. Behean dagoenak tiratzean bakarrik mozten du, eta gehiena bukaeran (arpana zabalena den zatian). Ebakitzerakoan behekoa zenbat eta gehiago makurtu, hobe beraz.

Pedro Joxe San Sebastian idiekin haritza leraz eramaten. Atzetik laguntzen Koldo Jauregi eta Juan Elola.

Basotik herrira leran

Proiektu honek abenduan izan zuen hasiera. Egun batzuk lehenago Koldo Jauregik eta Karlos Irazuk Murgil mendi inguruan dauden Argibeleta eta Eizmendin bi haritz ebaki zituzten trontzerrarekin. Abenduaren 1ean Larraulgo plazara ekarri zituzten enbor hauek leraz: Pedro Joxe San Sebastianen idi-pareak aritu ziren tiraka, San Sebastian bera aurretik itzain eta Juan Elola atzetik laguntzen zituztela.

DVDa eta eseritokia
Arpanarekin ateratako oholekin eseritoki bat eta aterpe txiki bat egitea da Koldo Jauregiren asmoa. Iñaki Alkaldek bideoz hartu du prozesu osoa eta DVDa prestatzen hasiko da.

Agur Inaxito Albisu Mendarte

Estitxu Eizagirre — Wed, 08 May 2013 08:30:41 +0000

2011an Oarsoarrak saria jaso zuen, “euskararen alde egindako bizitza ibilbideagatik”.

Iñaxito Albisu atzo goizean hil da bere herrian, Errenterian, 88 urte zituela. Oarsoaldeko Hitzan euskalgintzari lotutako bere ibilbidea gogora dezakezu, eta Argian egin genion elkarrizketan Alkoholiko Anonimoen sortzaile izan zenekoa.

Isiltzen duguna

Estitxu Eizagirre — Mon, 29 Apr 2013 22:18:17 +0000

Amona bilobari bazkaria ematen ari zaio. Bost urteko neskatilak erantzun lotsagaberen bat eman dio. “Ai, txiki, nik banuen lagun bat, eta halakoetan bere amonak zaplako baten ostean erdaraz esaten zion: siempre que callé, acerté“.

Amak amonaren diskurtsoa moztu du: “nik uste amona hori oker zegoela. Beste esaera bat asma zezakeen, isildu nuena irentsi nuen. Erantzun egin behar da, nola ongi pentsatu, baina erantzun!”.

Egungo amonek euren amonei eta hauek auskalo nori (euren amonei?) ikasitako lezioak transmititzen dizkiete neskatilei. Jaio direnetik sutil, ulertzen hasten direnerako arau bihurtuta. Sumisioa emakumeen segurtasun uhala bailitzan.

Harresiko mugalariak

Estitxu Eizagirre — Sun, 28 Apr 2013 22:36:23 +0000

AskeGunea internetez jarraitu nuen, blogetan jauzika, streaming-era zintzilikatuta, irratia entzunaz eta tweet-en esaldiekin puzzlea osatu nahian. Sistemak maskara erakutsi zuen baina benetako aurpegia agerian geratu zitzaion.

1.-”Anitzetan arma gordetzen duen lehenbizikoak irabazten du” Jean Pierre Massias-en aipua ekarri zidan gogora 18 gaueko 23:38etako @larbelaitz-en txio honek: “Mikrofonotik oso garbi esan dute: Norbaitek biolentzia erabiltzen badu, ez da gutakoa. Sekreta da eta kanporatu behar da”. Herri Harresiaren kausak eta moldeak iritzi publikoa bereganatu zuen eta Ertzaintzaren jarrera baldarra ez zen ongi hartuko.

2.-Baketsua eta justua izanagatik, sistemak protesta eta mobilizazioei egurra ematen die eta kito. Ertzaintzak itxuraz lehun baina egurra latz eman zuen, honezkero ikusia behar duzun bideoak erakusten duenez. Gizarte parekidetasuna aldarrikatzen duen Eusko Jaurlaritzak emakumeen kontrako indarkeria ere erabiltzen du sujektuak anulatzeko, dela hitz eta mehatxuekin, dela sexu organuak bortxaz ukituz.

3.-Ertzaintzaren lana zuritzeko eta mobilizazioak indargabetzeko, sistemak kazetariak kaiolaratu zituen (Lander Arbelaitzekin gainerakoei ejenplu emanaz), eta bere txoritxoa isildu zuen (Beranduegin ipurbistaratua).

“Nor da kazetaria?” galderak aurkitu zuen erantzun bat goizalde hartan: Harresiaren bestaldetik kontatzen diguna. Dela hasieratik han zegoelako (ikus Axier Lopezen kronika), edo kioskoko kaiolatik atera eta ertzainek inguratutako harresia zeharkatu zuelako (Lander Arbelaitzek horrela garaitu zituen bera astindu zutenak, eta azken 20 minutuak herri harresi barrutik erakusten dituen dokumentua lortu zuen).

“Nor ez da kazetaria?” galdera dakarte sare sozialek. #askegunea, #herriharresia eta #resist8-tik harresiko partaideek zuzen informatu gintuzten tweet bidez (@iontelleria maiz irakurri genuen). Ehunka mugikorren argazki eta grabazioek azaleratu dute han gertatu zena. Denak kioskoan sartzea espero ote dezake Ertzaintzak? AskeGuneak prentsa txartelak eta petoak banatu behar al dizkie bere weba eta hashtagak elikatzen dituztenei? Noraino egin ote zezakeen kazetaritza kausarekin bat egiten ez zuenak, harresira lotu ez zenak, egurra jasotzeko prest ez zegoenak?

Streaminga. Mobilizazioak jarraitzeko zuzeneko modu honek intentsitate handiagoa sortzen du telebistako edozeinek baino, eta medio txiki eta ertainei zuzenekoen garrantziaz zer pentsa ematen digu, eskubideak salerositako futbol eta pilota partidez harago. Mila esker leiho hori ireki zenigutenei eta irratiz zuzenean informatu zutenei (info7).

Mobilizazioak biderkatzen ikusiko ditugu: hurrena etorriko diren atxiloketa politikoei aurre egiteko batetik, eta botere ekonomikoak pobreziara baztertu duen klase ertainak bere aldarrikapenak egiteko bestetik. Maskara erori zaion sistemak eskema errepikatuko du: harresi informatiboak eraikiz eta egurra emanaz saiatuko da suak itzaltzen. Harresiko mugalari izan nahi duen kazetariak badu zer eta nori kontatu (Gorka Bereziartuak azaldu duenez).

Kamioi gurpilak balkoietara!

Estitxu Eizagirre — Fri, 19 Apr 2013 15:32:04 +0000

Lasartetik Bilborako joan-etorria, asteazken batez: 10:00-12:00etara eta 13:00-15:00etarako orduetan.
Damu bakarra dut ez ditudala nire norabidean ikusi ditudan kotxe bakanak zenbatu.

Kilometro koadroko errepide gehien duen eskualdea da EAE. Behinola, glaziazioen ostean eta krisi aurrean, obra hauek onartuarazi zituen trafikorik egongo zen…
“Denak Leizaranen kontra, baina orain erabiltzen duzue bada!” eztabaidak ixten dituen marmar zaputza etorri zait gogora. Garai berriotan asfaltozko alfonbra hainbeste zapaltzen ez denez, aurrekontuak hirukoizten ohitutako politikari eta injinieroak imaginatzen ditut hiruko erregela horrekin erabakitzen: hiru karriletan eskuinekoa txirrindentzako utziko dela, zati batzuetan bidegorri bihurtuko dela eta arzenetan berdeguneak landatuko dituztela.
Edo “kulpa zurea da, erabiltzeagatik” horrek norabide bakarrerako balio du? Erabiltzeari uzten diogunean kulpak gurea izaten jarraitzen du?
Lasaitzen naiz jakinik herritar askok nola erantzuten duten “inposatutako” proiektuen aurrean: bihartik aurrera zenbat kamioi gurpil ikusiko dugun balkoietan!

Indarkeriazko jolasak

Estitxu Eizagirre — Wed, 17 Apr 2013 15:09:37 +0000

Txurdinagako Ondarroa kalean dago kartel hau, etxe arteko plazan.
Indarkeriazko jolas asko dago: plastikozko pistolak, kartetako “hijoputa” jolasa eta eskuekin txaloka “Don Federico mató a su mujer…” kantatzen den hori, batez ere.
Hauxe baino ez daukat kartel honi buruz esateko: nork asmatzen ditu kaleko oharrak?
Amets Arzallusen “Jolastea da” haiek kantari egin dut kotxerako bidea.

Bere izena du

Estitxu Eizagirre — Mon, 15 Apr 2013 15:07:29 +0000

- Ama, txakur hori boxerra al da?
- Ez dut uste. Zer, Harri-ri bikotea bilatu nahi diozu ala?
- “Bikotea”…? Ez. Hazia jartzeko bakarrik.
Harremanei buruzko ikuspegia errebisatu eta hiztegia zehaztu beharrean harrapatu du 5 urteko neskatilak señora.

Lurrarenak

Estitxu Eizagirre — Mon, 08 Apr 2013 14:20:13 +0000

“Maisu Ruanda zer da” bertso sorta entzunaz doaz kotxean. “Lurra denona dela entzuten da nonahi” puntua aditutakoan, zortzi urteko mutikoak:

– Hori ez da horrela.

Amak azalpen ekologikoekin gozatua hartu du, denon ondasuna dela, dena ez dela diruz erosten, hurrengo belaunaldiei utzi behar zaiela… Mutilak, pazientzia galduta:

– Ezetz, ama! Lurra ez da denona, gu gara lurrarenak!

Balkoietako zabor poltsak, umeek azalduta

Estitxu Eizagirre — Tue, 02 Apr 2013 11:14:03 +0000

Asteasu eta Larraulgo hiru lehengusu Zumaiara joan dira Aste Santuko oporrak pasatzera*.
Koskan eserita daude hamaiketakoa jaten. Bost urtekoak harrituta, aurrean duen etxeko lehioetara begira:
- Zergatik daude zabor poltsa horiek balkoian zintzilika?

9 urteko lehengusuak eman dizkio azalpenak, irakasle tonuan:
- Orain jada ezin da zabor dena poltsa batera bota. Papera paperarekin, plastikoa plastikoarekin, jarri behar dira. Eta horiek ez dute horrela egin nahi.
- Nola “orain”?! guk aspalditik egiten dugu eta!- erantzun dio galdetzaileak. 6 urtekoa eztabaidan sartu da:
- Nik ez nituzke poltsak zintzilik jarriko. Orain balkoiak eta laster etxe dena zaborrez beteko zaie.
Berriro ere zaharrenak ohartarazi ditu:
- Eta badakizue okerrena zer den? Begira, etxe aurrean dituztela koloretako kontainerrak!

Gaur pozarren esango diet euren uda-lekuan ere auzokonposta egiten dutenak badirela.

*Atez atekoa ate-joka ari da Ernio magaleko bi herrietan, baina zabor poltsak zintzilikatzeko txilibitu-hotsik ez da bertara iritsi.

Gaurko matxismo egoerez hainbat apunte

Estitxu Eizagirre — Fri, 08 Mar 2013 10:25:26 +0000

Maitena Monroy-k autodefentsa feministari buruzko hitzaldia eman zigun Larraulen, asteartean. Hamaika ideia landu zituen, barruak mugitzen eta zerpentsa ematen dutenak. Hemen batzuk, zerrendatuta:

- Erasoen %80 inguruko gizonengandik jasotzen da. Herri afarian eskua izterrean pausatzen dizunaren adibidea jarri zuen. Ongi dago jakitea halakoetan erasotzailearen jarrera zein den: egindakoa gutxietsiko du (laztan bat besterik ez da, neska), zure erantzuna neurriz kanpokotzat joko du (nola jartzen zaren, tokiz atera duzu kontua), errua zurea dela esango dizu (probokazioaren ipuina)…

- Erasoei aurre egiteko klabea norberaren burua indartzea da. Norbera da definitzen duena errespetatua edo erasotua sentitu den, gorputza norberarena da, norberaren burua maitatu behar da (maitatzen ez dena ez baita defenditzen)…

- Terrorean oinarritzen da gizarte matxista (ikus Larrun). Gizarte erdia beldurrez bizi da, bakarrik ibiltzeko, erantzuteko (kontuz, ez ote den erasokor jarriko), nahieran janzteko… Beldur hori haustea eta hurrengo belaunaldiei ez transmititzea da gakoa. Imaginazioa eta komunikabideek puztutako mamuak desitxuratuak dira, ez datoz bat errealitateko datuekin. Nerabeei “ez ibili bakarrik, kontuz gauean” eta abar esan beharrean, arrisku egoerei aurre egiteko klabeak ematea.

- Atzeraldian gaude. Lehenago politikoki itsusiak ziren esaldiak barra barra botatzen dituzte orain agintariek. “Krisi”aren (Monroyk Estafa dela zehaztu zuen) aitzakian, ezkutuan zirauten diskurtsoak azaleratu dituzte politikariek, maskara kendu dute. Arrisku ederra, urteetan lortutakoa kolpean galtzeko.

- Amatasun klase bat goresten da, berriz. Kasualitatea, Rajoyk denentzat lanik ez zegoela eta emakumeak etxera itzuli beharko zirela esan zuen. Amatasuna aukera bat da, eta berau nola bizi norberaren ardura, baina bizitzako helburutzat amatasun klase bat saltzen eta publizitatzen digutenean… malo.

- Emakumeak ez gara gizakiak, ez geure gorputzaren jabe. Gizakiari berezko zaizkio duintasuna eta autoritatea, gizonari ez zaizkio berauek kuestionatzen, eta emakumeak aldiz, baldintza batzuetan eskuratzen ditu: gorputzarekin. Emakumeak bere gorputzaz desjabetu dira (bere gorputza nahieran gestionatzen duen emakumea ez da duina, emakumeak edertasunarekin eta gaztetzeko kremekin mantentzen du autoritatea eta duintasuna), beraz, badugu berreskuratzen lanik.

- Maitasun erromantikoak kapitalismoa iraunarazten du (ikus Mari Luz Estebanen elkarrizketa). Emakumeok maitasunean zentratuta eraiki dugu gure nortasuna, printzesa izateko desiotik: printzipeak salbatuko duena, maitasunaren bidez lortuko duena bere autoritatea eta gizarteko lekua, non bizitzako gauzarik inportanteena bikote bizimodua izango den (eta seme-alabak horren fruitu). Halaxe azaldu omen zion bere ilobari Monroyk: “printzesa izan nahi duzu? Hor duzu Espainiakoa, Letizia. Lehen kazetari famatua zen, bere hitza milaka ikuslek aditzen zuen. Orain senarraren ondoan agertu behar du, eta senarrak baimena ematen dionean hitz egin dezake”. “Tira, nik soinekoak nahi nituen” erantzun zion ilobak. “Primeran! Zuk nahi bezalakoa erosiko dizugu, baina horretarako ez duzu printzesa izan beharrik”, Monroyk. Maitasuna (eta gaurko gizartean ondorioz, bikotea) bizitzaren zentru duenak, zer egiten du ondokoa printze urdina ez denean, eguneroko bizitzan baldintza batzuekin gustura ez dagoenean? Ondokoa idealizatu, ez dena printze urdin bihurtu. Astindu ederra, zer desioren baitan eraiki garen pentsatzea, bizitzan inportanteena norberarentzat zer den aztertzea, bikoteak eta gainerako harremanek duten pisua ponderatzea…

Bihotzez eskerrak eta besarkada bat Monroy, errealitatea ulertzeko azalpen batzuk eman izanagatik, askatasun zirrikituek norberaren loturak sentituarazten eta barruak kolokan jartzen badizkigute ere.

Ohar bakar bat kapitalismoaren aurka eta beste mundu baten alde ari zareten politikari eta liderrei: irakurri teoria feministak, bildu feminismoan dabiltzanekin, enpapatu gaian, eta berridatzi egungo egoeraren analisia eta etorkizunerako planteamenduak. Ulerkaitza zait feminismoan jantzi gabe gizarte erdiaren zapalkuntzan oinarritzen den sistema aldatzea pretenditzea, Ttika Rekaltek esan zuen bezala.