Okelar Sariko bertso sorta irabazleak

Atalak: Bertsolaritza

Urtero legez Santo Tomas bueltan banatu zuen Mutrikuko bertso eskolak Okelar Saria. Helduen mailan lehen saria Amaia Agirrek jaso zuen “Biziminak minbiziari” sortarekin eta bigarrena Iñigo Legorburuk “Hitzen ekonomian” sailarekin. Hemen dituzue biak:

BIZIMINAK MINBIZIARI

Neurria: hamabiko handia
Doinua: Haizea dator ifarraldetik / Abokatuak deitu berri dit / Ez nau izutzen negu hurbilak

1.-Berrogeita lau urte kunplitu
behar nituen bezperan
mamografia bat egin nuen
urtero ohi nuen eran
zertan beldurtu? Ordura arte
dena joan zen primeran;
lehen izena ere neurea
erizainaren zerrendan;
agindu zidan moduan etzan
eta hitzbidea eman…
Geroztik mina dut agintean
eta irrifarra greban.

2.-Alde handia egonagatik
medikutik medikura
onenak ere ezin ezkuta
begirada estu hura
hau esanez so somatzen nuen
bularraren ingurura
“agian ez da ezer izango”
baina nork gainditu duda?;
Nahiz ta uxatu nahi izan zidan
ezina ta arrangura
kanpoko koskor txikia barne
zulo handi bihurtu da.

3.-Seme txikia eta senarra
kanpoan zain, non bestela?
Irten orduko nola azaldu
begietako umela?
Nola kontatu nire trauma hau
ezer ez balitz bezela?
Nola berdindu irrifar batez
beraien muxu epela?
Nola ulertu behar du Ekhik
(azal diezadatela):
bizi sostegu zuen bularra
arriskuan dagoela?

4.-Senarrak ezer galdetu gabe
aldatu du aurpegia
indarrak batu ta irriparrez
itxi dit ezker begia
nik ez dut jaso adierazi
nahi zidanaren erdia;
eta semeak “ama, zer moduz?”
galdera astunegia
“sasoiko nago” erantzun diot;
ez ote da miseria?…
Guk ezkutatu arren denborak
esango dio egia.

5.-Sortu aurretik ugatzetako
ehun ta mintzen problema
ezinbesteko prebentzioa
da bularren haztapena
adin honetan, ordea, gaitza
da gaitzaren hastapena;
animo hitzen mamua baino
ez da nire hasperena
hutsetik hasi beharra daukat
nahiz hutsik izan barrena
gaur naizenetik osatzen baita
gero izango naizena.

6.-Ginekologo jaunak nahiz esan
“garaiz harrapatu dugu”
lasaitzearren edo zinez zen
ezin dut jakin seguru;
Ni ez naiz gai ta aita-semeak
jarri dira buruz buru
aitaren hitzek lotu dituzte
bi begirada, bi mundu
“ama galduko dugun beldurrak
indartu behar gaitu gu
borroka ez du galdu oraindik,
ilea soilik galdu du”.

7.-Ai, Ekhi, maite, ai, Ekhi, kuttun
nahiz izan soilik sei urte
gainean jarri eta esan dit:
“amatxo zuk eutsi fuerte
Pirritx ta Porrotx gure eredu
hartu behar genituzke
Mari Mototsek ere ilea
galdu du gaitzaren truke
ta azkenean sendatu eta
kantuan amaitzen dute
eta ama zuk ere kantu bat
prestatu behar zenuke”.

8.-Hain naiz gaztea, hain naiz alaia
hain ona, hain atsegina
bizitzak proban jarri beharra
hau da sinistu ezina!
Nahiz “cáncer” hitzak “cangrejo” hitza
duen jatorri jakina
aurrera eman nahi dut pausoa
ta ahal dela binan bina
hitz ematen dut aintzat hartuta
semearen imajina:
minbiziari gain hartzeko gai
dela nire bizimina.

9.-Gaixotasuna bere bidean
doa modu sarkorrean
txanoa jantzi ta_ametsak bildu
ditut esku ahurrean
goizero legez itsas ertzera
noa bide laburrean
amorrazio zantzuak ditut
barne ilun nabarrean
baina niregan ez dut beldurrik
kaian ilunabarrean
jada ez bainaiz txiki sentitzen
itsasoaren aurrean.

10.-Itsas harroan baretu ohi dut
hutsune ta gabezia
perfekzioa dela sinetsiz
nire gorputz biluzia
lasaigarri zait haize fina ta
kaioen hots berezia
berdin kresalak ezpain ertzetan
itsasten didan gazia
sortu ta lehertu, lehertu ta sortu
olatuen malizia
azken batean joan-etorriko
olatu bat da bizia.

11.- Gaur hemeretzi ditu urriak
zinez egun ezaguna
juxtu gaur baita minbiziaren
nazioarteko eguna.
Gainditu ditut botalarriak
ta ile gabetasuna
kendu txanoa ta protesia
ta irriz jantzi hutsuna
lau haizetara zabal dadila
aldarrien oihartzuna
heriok ere jakin behar du
bizi egin nahi duguna.

12.-Kimioaren eraginpean
zenbat min ta delirio
baina indarra dut bidelagun
etsiak ez du balio;
analisien azken emaitzak
lasai egoteko dio
guztia ondo atera zela
aurrerapenak medio
berpiztu zaizkit irribarrea,
bizi gogo ta desio
borroka hau nik irabazi dut
izorra zaitez herio!

HITZEN EKONOMIAN

DOINUA: Langile baten semea naiz ni

1.-Azken aldiko titularretan
zenbat letra larri,
albiste onik ezin dutenak
gurera ekarri.
Ikus-entzule modura
hau da barruko tristura
krisi gogor hau bilakatzean
gurean mugarri.
Hitz lausotuen kultura
bilakatu da ohitura
esaten ez den horrek gehiago
diolako sarri.

2.-Krisi honetaz dakidan dena
lehenago baneki
mailegu hura hartuko nuen
tentuz ta emeki.
Dirua mende haseran
omen zegoen soberan,
gutako batzuk hura sinistu
genuen ederki!
Haur inuxenteen eran
engainatuak, primeran
dirua merke hartzea irten
baitzaigu garesti.

3.-Banketxeetan egin dituzten
zuloen harira
bankero-jaunen gainean jarri
dugu ikusmira.
Justizia dabil malgu
indar apurrik ba al du?
Haiei eskerrak izango baitu
krisiak segida.
Kasu bakanetan salbu
bankuak ezin du galdu
“zor publikoan” irabaziak
pribatuak dira.

4.-Rajoy jaunaren hitzik ezin da
inoiz hartu haintzat
biharamunez ez du balio
esandakoak bart.
“Erreskatea”, hitz hura
baztertua gelditu da
eskuineko politikoen
hiztegitatik at.
Hona azalpen modura
sortzen duen arrenkura:
“Errez-katea” lezakelako
lurralde oso bat.

5.-Politikoen ustelkerien
egungo testigu
bihurtu gara baina zer egin
ondo ez dakigu.
Krisi honen metafora:
zorpetzea doa gora
Merkel ta Draghik hartu gaituzte
guztiok gatibu…
Diru denak poltsikora
ta konplexuak albora
guk emandako dieten bidez
gizentzen zaizkigu.

6.-Euroan sartu izanak, antza
ekarri du soka:
Txiroak ginen herrialdeon
berezko porrota.
Amets berrien zimendu
zena, orain sufrimendu
bizirautea soilik delako
daukagun borroka
Euroa zen salbamendu…
Diktadurak jarraitzen du!
“Eurogunea” bihurtu baitu
lehengoko Europa.

7.-Gure enpresei egina die
krisiak bisita
baina batzuen jarrera dugu
guztiz hipokrita:
Irabazitan aurrera
eginagatik topera
“neurriak” hartzen dituzte beti
ERE-an jarrita…
Txikia bada galera
langile denak kalera!
Lehen bezainbat ez irabaztea
baita “defizit”-a.

8.-Enpresariek gurean bizi
duten zoriona
erreparatuz gero ondora,
ez da gero broma!
Esklabutzarako prestu
proposamenak aurkeztu
klase ertainak zinez bizi du
haustura sakona.
Ezin zutena amestu:
Langileak euren esku!
Esklabutzaren izen berria
da “lan-erreforma”.

9.-Lanbidek dauzkan bulegoetan
aldian-aldian
ilarak jendez betetzen dira
modu nabarian.
Jendearen ondoeza:
Mila drama, mila kexa…
entzun litezke, guztiz ozenki
lanaren kabian.
Lan berri baten promesa
Lanbiden denez nekeza
“LAN-BIDEZIDOR” deitzea hobe
liteke agian…

10.-Mende berrian eraldaketan
sartu garelako
datorrenari ekintzen bidez
erantzun beharko…
Datorrena tentuz hartu
ta ez gaitezen lokartu
ez da komeni gure etxean
gelditzerik bapo…
Egi-erdiak onartu,
erdi esanak barkatu
ez esatea okerragoa
litzatekelako.