James Joyceren ‘Ulises’-en lehenbiziko partea irakurri ahalko dugu aurki.

Notizia handia egun seinalatuan: atzo, ekainak 16, Bloomsday, Xabier Olarrak 103 karakteretan iragarri zuen laster izango dugula irakurgarri James Joyceren Ulisesen lehenbiziko partea euskaraz; e-booka Igelaren webgunean salgai egongo da aurki.

Aurrerapen bat nahi duenak, @XOlarra Twitterren jarrai dezake edo #TUitlysses etiketatik buelta bat eman, han aurkituko du itzulpena pilula txikitan.

Txalotzekoa, eta txalotu gabe geneukana –despiste barkaezina–, Olarraren ekimen hau. Literatura modernistaren pieza klabea, Ulises edozein irakurlerentzat erronka ikaragarria da; zer esanik ez itzultzaile batentzat: pertsonaiaz, erreferentziaz eta hizkuntzarekin egindako esperimentuz betea, XX. mendeko literatura irauli zuen, hil aurretik irakurri behar diren nobelen zerrenda guztietan agertu ohi den liburua da; baita liburu “desafiatzaileenen” zerrendaren batean ere.

Bada urtebete Olarra itzulpen-bidaia heroiko horretan sartu zenetik eta bere editorialaren blog berrian jarri ditu ikasitako lezioak. Dioenez, inoiz baino libreago sentitu zen nobelaren itzulpenean fidel izateko, irakurleen aldetik presio handiegirik antzematen ez –kontuz horrelako aurreikuspenekin, begira zer pasa den Txinan Finnegans Wakeren itzulpenarekin–. Dena den, aitortu du: Joyce bakar-bakarrik ere nahikoa exijentea da.

Horrelako nobela bat irakurtzeari ekiteak sasoi onean egotea eskatzen duenez, ni behintzat aurredenboraldia prestatzen hasiko naiz. Dublindarrak euskaraz badaukagu eta ez da txarra izango lepotik gorako muskulua sasoian jartzeko.

Ladyfest Nafarroaren programazioa (egin klik irudian handiago ikusteko).

“Ezin badugu dantzatu, kantatu, margotu, larrua jo… ez da gure iraultza. Erraz ikusten da festa-giroan emakumeek daukaten presentzia eskasa, bai antolakuntzan, bai artistikoki parte hartzen. Ahalegin bikoitza egin behar du emakume batek eszenatoki batera igotzeko eta bere lana baloratua izateko. Beraz, emakume batzuk elkartu gara egoera horri aurre egiteko eta gure jaia antolatzeko. Guk egin dezakegulako”.

Ideiak garbi eta gogo handiz datoz. Apuntatu: Ladyfest Nafarroa gaurtik igandera. Jaialdi feminista autogestionatua da eta ondo pasatzearekin batera sexismoa, homofobia eta bestelako jarrera baztertzaileen kontra egin daitekeela erakustea du helburu.

Formatuak baditu urte batzuk, 2000. urtean antolatu zuten aurreneko aldiz AEBetan eta geroztik mundu osoan zabaldu da.

Mundu osoan? Tira, orain arte inguru hauetan ez zen antolatu, Madrilgoa eta Okzitaniako Tolosakoa ziren gertuen geratzen zirenak, oker ez banago.

Otsailean hasi zen Iruñeko talde bat Nafarroako Ladyfesta prestatzen. Etxabakoitzeko Jaso ikastola zaharrean (Zizurrerako bidean) antolatu duten hiru eguneko programazioa da lan horren emaitza.

Kontzertuez gain hitzaldiak, tailerrak, LadyDJak, antzerkia, dantza, performanceak… Goiko argazkia sakatuta ikus dezakezue programa osoa.

Elias Querejeta.

Denak ados gaude: inori ezin zaizkio leporatu bere aitak egindako kalteak eta ezin da inoren obra artistikoa epaitu haren familia abiapuntutzat hartuz. Kazetaritza kulturalaren funtsezko premisa izan beharko litzateke obra, obra, obra, obra lehenestea eta ez obraren egileari buruzko inolako kontu pertsonal.

Gertatzen da ordea, berriki Elias Querejeta hil dela eta ez bere obra. Eta Querejetari buruz idatzi direla egunotako orri guztiak, haren lanez gain zinegile hernaniarraren dimentsio pertsonala ere azpimarratuz.

Querejeta aurkeztu zaigu tipo aurrerakoi, konprometitu eta antifrankista gisa, bake-prozesuan engaiatua… etc. Egin edo ekoiztu zituen filmak baloratzeko batere balio ez duten kontuak denak, baina inoren asaldurarik eragin ez dutenak.

Aldiz, ez dut aurkitu artikulu askorik bere aita aipatzen duenik. Deigarria da nola pertsona baten biografian beti komentatzen den datu hori; eta nola kasu bakan batzuetan, intentzio argiz isiltzen den.

Querejetaren aitak 36ko Gerra bukatu ondoren Gipuzkoan kargu garrantzitsu bat izan zuen, diktadurak pagatua (gerra bukatu ondoren, eta ez pieza honetan aipatzen den moduan, 1934an). Horrek ez duenez semearen obra baloratzerakoan eraginik, ez dakit zer dela-eta ezkutatu behar den.

Akaso guk ere sinetsita daukagulako Espainiako eskuinak memoria historikoaren inguruan zioen hura? Ez dela komeni iragana gehiegi mugitzea? Edo agian dimentsio pertsonal polit hori, obrarekin zerikusirik ez duena, zinezaleari bost axola zaiona (ezta?), apur bat ilundu dezakeelako?

Ez dakit. Niri beste datu bat iruditzen zait. Ez gehiago, ez gutxiago.

Argi dago jende askori ezetz, Pello Zubiriak astelehenean idatzitako artikulua kontrako eztarritik joan zaio bati baino gehiagori datu hori nabarmentzeagatik.

William Douglassek Heriotza Murelaganen zioenaz akordatu naiz: antropologoak esplikatzen zuen Euskal Herriko errito funerario tradizionalen barruan, defuntu baten gaubelan haren pertsonalitate soziala “garbitzen” dela.

Mende erdi pasa da Douglassek baserri haiek utzi zituenetik eta bitxia da nola urbanitak, kultuak eta modernoak bilakatu garen XXI. mende honetan, duela 50 urte galtzen ari ziren ohitura kristauak mantendu bakarrik ez, prentsako ohiko praktika bilakatu ditugun. Familia batzuekin behintzat.

Hau da aurtengo kartela:

Abuztuak 10, larunbata: Auryn
Abuztuak 11, igandea: Julieta Venegas
Abuztuak 12, astelehena: Betagarri
Abuztuak 13, asteartea: Gatibu
Abuztuak 14, asteazkena: Riot Propaganda ( Los Chikos del Maíz + Habeas Corpus)
Abuztuak 15, osteguna: Obrint Pas + Lain
Abuztuak 16, ostirala: Fermin Muguruza Kontrakantxa

Eta hau ondoren sortu den eztabaidatxoa:

Motos taldeak lau kantako EP bat argitaratu zuen ¡Muevete! tituluarekin.

Betiko historia da: ideia eta diskurtso berririk gabeko musikariek arrakasta eta hedabideen arreta berenganatzen dute eta aldiz, alboan dauden proposamen interesgarriak zokoratzen dira eta ahanzturaren putzuan erortzen.

Horrela da mundu zabalean eta horrela izan da hemen ere, baita kontrakulturaren gailurtzat daukagun 1980ko hamarkada loriatsuan.

Purrustada ulertzeko, beheko bideoa ikusi. Gor diskoetxearen kortesiaz goza dezakegu Motos taldeak (Toño Muro, Marino eta Patxi Goñi eta Francis Los Arcos) Iruñeko Sarasate pasealekuan 1983an eman zuen kontzertuko Escribe tu nombre en mi diario kantarekin.

Entzun!-en irakurtzen denez, The Jamen eragin handia izan zuen taldeak, baita Dr.Feelgood, Elvis Costello eta Bishopsena ere, 1960ko hamarkadako The Kinks eta The Who ez aipatzearren.

Mod estetika, abiadura eta energia, lau kantako EP bat argitaratu zuten Soñuarekin.

Iazko maiatzean Berako Kataku ostatuan eman zuten kontzertuan, Balerdi Balerdiren eskutik entzun genituen taldearen kanta batzuk. Zorionez Toño Murok duela 30 urteko indar berberarekin jarraitzen baitu; eta gauza interesgarriak esaten, Patxi Larrionek eta Joni Ubedak egin zioten elkarrizketa honetan bezala.

Inazio Mujika eta Jorge Giménez, Donostian egindako aurkezpen batean (argazkia: Noticias de Gipuzkoa).

Gaur eman du albistea Xabier Mendiguren Elizegi Elkar argitaletxeko editoreak Twitterren: orain arte Alberdaniako editorea izan den Inazio Mujika Iraola Ereinentzat lanean ari da. Nontzeberrin irakur daitekeenez, Fermin Etxegoienen azken liburua aurkeztu du.

Azken hilabeteetan han-hemenka ibili da Alberdania ez zegoela egoera onean. Gainera, 1993an Mujikarekin batera editoriala sortu zuen Jorge Giménez urtarrilean Eusko Jaurlaritzan hasi zen lanean Hizkuntza Politikako Ikerketa eta Koordinazio zuzendari.

Juan Luis Zabala Berriako kazetariak hitz egin du Mujikarekin eta Alberdania ez dela itxi baieztatu dio, baina editoriala martxan jarri zuten bi kideak bestelako zereginetan ari direla ikusita eta udaberrian libururik argitaratu ez dutela kontuan izanda, etorkizuna ez dago batere argi.

Astindu bonboa zure liburuaren alde, baina lotsa pixka batekin

Ez dagoenez modurik argitaratzen diren liburu guztiek behar bezalako promozioa izan dezaten, geroz eta idazle gehiagok ikusten dute premia argitaletxeen sustapenetik harago beren obrak saltzen aritzeko. Problemarik ez daukat autobonboarekin, baina uste dut nire níre NÍRE liburua ezagutarazteko ere badaudela muga batzuk, maiz gainditzen direnak.

Hori dela-eta, autobonbo etikoa egiteko oinarrizko bost debeku proposatuko ditugu gaur (bazkalosteko telefilma bailitzan, benetako gertakarietan oinarritu gara).

1) Liburu bat argitaratu baduzu eta prentsako kolaboratzailea bazara, ez aipatu zure hurrengo artikuluan zure liburua. Tira, ez hurrengoan, ez inoiz.

2) Ez sartu zure libururik zuk gidatzen duzun irakurle txokoko kideek leitu behar dituztenen zerrendan. Nahiz eta beraiek erregutu. Ez ezazu egin.

3) Ez deitu komunikabideetara zure liburuaren kritika nork egin beharko lukeen eta nork ez “gomendatzeko”. Are gehiago: zure liburuari egin dizkioten kritikak publikoki komentatzea saihestu.

4) Zure belaunaldiko idazleak aipagai izango dituzun hitzaldi batean, ez aipatu zure burua belaunaldiko kide gisa, ezta zure libururik ere. Are gehiago: ez nabarmendu zure burua edo zure obrak belaunaldi horren barruan.

5) Hedabide batek zure liburua aupatu ez badu, ez joan kontu eske eta ez pentsatu konspirazio masoniko bat antolatu denik zure obra isilarazteko.

Gomendio horietako bakoitza zehatzago esplikatu behar ote den zalantza egin dut momentu batez, baina bere horretan aski ebidenteak iruditzen zaizkit. Beraz, post honekin bukatzeko, jar dezagun musika pixka bat.

Donostiako Arte Ederren teatroa.

Albisteak dio 10.400 sinadura jaso dituztela Donostiako Arte Ederren teatroa eraitsi ez dezaten, argudiatuz edifizioa “Donostiako historiaren eta iruditeriaren parte garrantzitsua” dela.

Uste dut gai honi buruz Angel Aldarondok eman zuela ikuspuntu interesgarriena Love Of 74 blogean. Testu hartako pasarte bat euskaratu dut:

“Udalean inoiz ez da egon borondaterik Arte Ederren eraikina berreskuratu eta erabilera kulturala emateko posible zenean, eta bertan behera utzi dute berreskuraezina izan arte. Ia inor ez zen kexatu lehen, eta orain, beranduegi denean, Arte Ederrak berpiztea nahi dugu klik batekin. Baina ez gara inozoak, erromantikoak gara. Behin hori esanda, bakoitzak sinatu dezala nahi duena, baina hainbeste haserre entzutea hamarkadetako isiltasunaren ondoren apur bat arraroa da. Eta alferrikakoa. Eraikina berreraikitzeko prest dagoen enpresa pribatu bat egotea (jabea, Sade) hotel baten beharretara egokitzeko, albiste txarrenen arteko hoberena iruditzen zait (argi izanda eraikin horretatik inporta zaiguna paisaian daukan inpaktua dela). Gainera, ez da Tabakaleran egiten ari direnaren oso diferentea, baina han zuen dirua gastatzen ari dira”.

Duela urtebete argitaratu zen Saizarbitoriaren Martutene.

Lagun batek badu teoria bat Ramon Saizarbitoriaren inguruan. Bere ustez, nobela berriren bat argitaratu ondoren eskaintzen dituen elkarrizketetan, kazetariak, kritikariak eta irakurleak oro har despistatzera jokatzen du, esku artean darabiltzan obren erreferentziak ezkutatuz eta zerikusirik ez duten beste batzuk emanez.

Horregatik izan da posible lagunaren ustez, urteetan kritikari zenbaitek eta kazetari askok nouveau romanaren kontua paseatzera ateratzea Saizarbitoria agertzen zen aldiro, klixe bihurtzeraino; eta horrela jarraituko genuen, lagunak dioenez, Mikel Hernandez Abaituak “Joyce!” esan izan ez balu, “aski da” oihukatzen duenaren moduan.

Ba, Martutene argitaratu zenean beste izen bat agertu zen alde guztietan: Max Frisch. Liburuari egindako kritika ia denek aipatu zuten Frischek nobelan daukan garrantzia –eta zalantzarik ez, Montauk asko aipatzen da–; bestelako erreferentziak ere agertu dira (Cervantes nabarmendu zuen Jon Kortazarrek; Thomas Mann eta Philip Roth seinalatu zituen Joseba Gabilondok; zuzenean aipatua den Flaubert ere bai, batek baino gehiagok…), baina Martutenen eragina izan duten idazleen sailkapena egingo balitz, Homo faberen egileak jantziko luke maillot horia.

Urtebete pasa da publikatu zenetik eta hara non datorren laguna esanez berriz ere sartu digula ziria Saizarbitoriak.

Argitaratu eta berehala leitu zuen, ondo dakit ze, bi hilabetez hikikomori baten antzera bizi izan zen –ia 800 orrialdek diziplina eta, batez ere, agorafobia eskatzen dute–. Behin nobela bukatuta eta Frischen aukera deskartatuta, bestelako erreferentziak bilatzen hasi zen. Lan erabat inproduktiboa gertatu zitzaiolakoan nengoen, urrutiena Lynn pertsonaia eta Nabokoven Lolita konparatzera iritsi baitzen.

Nire sorpresa, aurreko batean Igelak argitaratutako liburu bat ekarri zidanean. XX. mendeko literatura ingelesaren obra garrantzitsuenetakoa da –egileari behin esan ziotenez, ingelesez idatzitako nobela frantsesik onena–, eta lagunaren iritziz, pare bat ezaugarrik ezinbestean Martutene inspiratu duen obra bihurtzen dute.

1999an argitaratu zen euskaraz Historiarik Goibelena.

Ford Madox Forden Historiarik goibelena da liburu hori. Eta hauek dira lagunaren ustez Saizarbitoriaren azken nobelarekin partekatzen dituen ezaugarriak.

Bat. Giro burgeseko nobela da eta bi bikoteren arteko intriga sentimentalak dira nobelaren erdigunea, I. Mundu Gerra aurreko Europan. Infidelitateak pisu handia du istorio osoan, baita bikote harremanak estatus sozialarekin daukan loturak ere eta oro har, botere-erlazio domestikoak Saizarbitoriaren nobelakoarekin konparagarriak direla uste du lagunak. “Gehitu horri protagonistetako batek, Edward Ashburnhamek, Nancy Rufford gaztearekin daukan afera eta pertsonaien koadroa Martuteneren oso antzekoa dela konturatuko zara”.

Bi. Ezin zara narratzaileaz fidatu, ez Martutenen, ez Historiarik goibelenan. Eta lagunaren ustez, nobela kontatzeko ezinbestekoa da hori: “Narratzaile helduak dira eta modu deliberatuan faltsutzen dute une jakin batean euren buruari eta gainerakoei buruzko kontakizuna, zenbait portaera ezkutatzeko asmoz”. Ezer ez da dirudiena bi nobeletan, narratzaileek pertsonaiak modu batera erakusten dituztelako orain (indartsu, sentibera, bare, erostezin…) eta justu kontrara gero (ahul, bihozgogor, urduri, ustel…). “Pertsonaiak antzekoak izan litezke eta nobelak erabat diferenteak” dio lagunak, “baina bi liburuetan narratzailearen teknika hain antzekoa izateak susmoak piztu beharko lituzke”.

Baten bati –ni aurrenekoa– nahiko erredukzionista irudituko zaio konparazioa antzekotasunak bezain erraz aurki baitaitezke diferentziak, egiatik zer edo zer izan dezakeen arren. Hori bai, Historiarik goibelena irakurri ostean ondorio argi batera iritsi naiz: nobela bikaina itzuli zuen Xabier Olarrak 1999an eta merezi du irakurri on bat baino gehiago.

Guimaraes ontzia Baionan.

“Enpresek abandonatutako tripulazioak hor egon dira beti, Bilbon, Pasaian zein Bokalen. Nahikoa da begiak izatea ikusteko. Ez da oraingoa, eta unibertsala da”. Asteartean irakurritako albiste batek ekarri dizkit gogora Iñigo Aranbarrik Zamaontzia nobela argitaratu zuenean esandako hitz horiek: “Baionako portua: Guimaraesko marinelak etxera itzuliko dira”.

Astebetekoa behar zuen egonaldiak, bi edo hirukoa gehienez. Hamar hilabete pasa dituzte portutik atera ezinda. Ontziaren jabea, Naveiro sozietate portugaldarra, zorretan itota dago. Ia urtebetez Baionan egon diren marinel errusiarrek ez zuten barkua utzi nahi, pentsatuz hori eginez gero nagusiak argudiatu ahalko zuela beren lanpostuak abandonatu zituztela. Frantziako Estatuak esku hartu duenean askatu da korapiloa.

Historia ezaguna, e? Santurtzi jarri Baionaren lekuan eta Aranbarriren nobelako osagai inportante bat hortxe dago. Marinel horien eta hilabeteotan lagundu dieten lapurtarren historiak geratuko dira kontatu gabe. Kazetariok oraingoan ere egin ez dugun lana, duela bi urteko nobela batean daukazu, zorionez.

PS: Eta post hau idaztea lortu dut topikotzarrean erori gabe, hau da, “fikzioak errealitateari aurrea hartu dio” esan gaboh, wait.