Duela urtebete argitaratu zen Saizarbitoriaren Martutene.

Lagun batek badu teoria bat Ramon Saizarbitoriaren inguruan. Bere ustez, nobela berriren bat argitaratu ondoren eskaintzen dituen elkarrizketetan, kazetariak, kritikariak eta irakurleak oro har despistatzera jokatzen du, esku artean darabiltzan obren erreferentziak ezkutatuz eta zerikusirik ez duten beste batzuk emanez.

Horregatik izan da posible lagunaren ustez, urteetan kritikari zenbaitek eta kazetari askok nouveau romanaren kontua paseatzera ateratzea Saizarbitoria agertzen zen aldiro, klixe bihurtzeraino; eta horrela jarraituko genuen, lagunak dioenez, Mikel Hernandez Abaituak “Joyce!” esan izan ez balu, “aski da” oihukatzen duenaren moduan.

Ba, Martutene argitaratu zenean beste izen bat agertu zen alde guztietan: Max Frisch. Liburuari egindako kritika ia denek aipatu zuten Frischek nobelan daukan garrantzia –eta zalantzarik ez, Montauk asko aipatzen da–; bestelako erreferentziak ere agertu dira (Cervantes nabarmendu zuen Jon Kortazarrek; Thomas Mann eta Philip Roth seinalatu zituen Joseba Gabilondok; zuzenean aipatua den Flaubert ere bai, batek baino gehiagok…), baina Martutenen eragina izan duten idazleen sailkapena egingo balitz, Homo faberen egileak jantziko luke maillot horia.

Urtebete pasa da publikatu zenetik eta hara non datorren laguna esanez berriz ere sartu digula ziria Saizarbitoriak.

Argitaratu eta berehala leitu zuen, ondo dakit ze, bi hilabetez hikikomori baten antzera bizi izan zen –ia 800 orrialdek diziplina eta, batez ere, agorafobia eskatzen dute–. Behin nobela bukatuta eta Frischen aukera deskartatuta, bestelako erreferentziak bilatzen hasi zen. Lan erabat inproduktiboa gertatu zitzaiolakoan nengoen, urrutiena Lynn pertsonaia eta Nabokoven Lolita konparatzera iritsi baitzen.

Nire sorpresa, aurreko batean Igelak argitaratutako liburu bat ekarri zidanean. XX. mendeko literatura ingelesaren obra garrantzitsuenetakoa da –egileari behin esan ziotenez, ingelesez idatzitako nobela frantsesik onena–, eta lagunaren iritziz, pare bat ezaugarrik ezinbestean Martutene inspiratu duen obra bihurtzen dute.

1999an argitaratu zen euskaraz Historiarik Goibelena.

Ford Madox Forden Historiarik goibelena da liburu hori. Eta hauek dira lagunaren ustez Saizarbitoriaren azken nobelarekin partekatzen dituen ezaugarriak.

Bat. Giro burgeseko nobela da eta bi bikoteren arteko intriga sentimentalak dira nobelaren erdigunea, I. Mundu Gerra aurreko Europan. Infidelitateak pisu handia du istorio osoan, baita bikote harremanak estatus sozialarekin daukan loturak ere eta oro har, botere-erlazio domestikoak Saizarbitoriaren nobelakoarekin konparagarriak direla uste du lagunak. “Gehitu horri protagonistetako batek, Edward Ashburnhamek, Nancy Rufford gaztearekin daukan afera eta pertsonaien koadroa Martuteneren oso antzekoa dela konturatuko zara”.

Bi. Ezin zara narratzaileaz fidatu, ez Martutenen, ez Historiarik goibelenan. Eta lagunaren ustez, nobela kontatzeko ezinbestekoa da hori: “Narratzaile helduak dira eta modu deliberatuan faltsutzen dute une jakin batean euren buruari eta gainerakoei buruzko kontakizuna, zenbait portaera ezkutatzeko asmoz”. Ezer ez da dirudiena bi nobeletan, narratzaileek pertsonaiak modu batera erakusten dituztelako orain (indartsu, sentibera, bare, erostezin…) eta justu kontrara gero (ahul, bihozgogor, urduri, ustel…). “Pertsonaiak antzekoak izan litezke eta nobelak erabat diferenteak” dio lagunak, “baina bi liburuetan narratzailearen teknika hain antzekoa izateak susmoak piztu beharko lituzke”.

Baten bati –ni aurrenekoa– nahiko erredukzionista irudituko zaio konparazioa antzekotasunak bezain erraz aurki baitaitezke diferentziak, egiatik zer edo zer izan dezakeen arren. Hori bai, Historiarik goibelena irakurri ostean ondorio argi batera iritsi naiz: nobela bikaina itzuli zuen Xabier Olarrak 1999an eta merezi du irakurri on bat baino gehiago.

Guimaraes ontzia Baionan.

“Enpresek abandonatutako tripulazioak hor egon dira beti, Bilbon, Pasaian zein Bokalen. Nahikoa da begiak izatea ikusteko. Ez da oraingoa, eta unibertsala da”. Asteartean irakurritako albiste batek ekarri dizkit gogora Iñigo Aranbarrik Zamaontzia nobela argitaratu zuenean esandako hitz horiek: “Baionako portua: Guimaraesko marinelak etxera itzuliko dira”.

Astebetekoa behar zuen egonaldiak, bi edo hirukoa gehienez. Hamar hilabete pasa dituzte portutik atera ezinda. Ontziaren jabea, Naveiro sozietate portugaldarra, zorretan itota dago. Ia urtebetez Baionan egon diren marinel errusiarrek ez zuten barkua utzi nahi, pentsatuz hori eginez gero nagusiak argudiatu ahalko zuela beren lanpostuak abandonatu zituztela. Frantziako Estatuak esku hartu duenean askatu da korapiloa.

Historia ezaguna, e? Santurtzi jarri Baionaren lekuan eta Aranbarriren nobelako osagai inportante bat hortxe dago. Marinel horien eta hilabeteotan lagundu dieten lapurtarren historiak geratuko dira kontatu gabe. Kazetariok oraingoan ere egin ez dugun lana, duela bi urteko nobela batean daukazu, zorionez.

PS: Eta post hau idaztea lortu dut topikotzarrean erori gabe, hau da, “fikzioak errealitateari aurrea hartu dio” esan gaboh, wait.

Larry Birdek Soundclouden jarri du taldearen lehenbiziko demoa. Sei kanta, aurreneko entzunaldian Mineral gogorazi didatenak. Hardcore potentzia, azukre puntua duten melodiak eta konplexutasuna. Buelta asko emango dizkiodala uste dut. Zuek ere, plazer baduzue…

Hardcoretik abiatu zen beste talde batek, Mantisak, bigarren diskoa argitaratu du. AEBetako rock alternatiboak hedabide handiak mukurutu zituenean hartu zuen soinu estandarretik gertu dabilela iruditu zait. Hondarra izeneko singlea behean ikus dezakezuen bideokliparekin aurkeztu dute.

Joan den asteburuko Usopop jaialdiaren kartela

Gauza polita antolatzen ari dira Saran duela zenbait urtetik: laugarren edizioa zuen Usopop jaialdiak joan den larunbatean eta iritsi ginenerako jende dexente hurbildua zen Agorreka etxera.

Unama folk taldearen kontzertua galdu (pena, 2005ean atera zuten diskoa interesgarria iruditu baitzitzaidan; gero pista galdu nien), eta Kideren azken kantak besterik ez genituen entzun ahal izan.

Lehen kontzertua zutela jakin genuen gero: gitarra, erritmo sampleatuak eta ahotsa baliatuz, 90eko hamarraldiaren bigarren erdiko post-grungea ekarri zidaten gogora. Bestalde, horrelako jauregian kontzertu bat entzuteak Gus Van Santen Last days filmera eraman gintuen momentu batez (hildakorik eta dramarik gabe, noski; dena izugarri atsegina da Sarako festibalean).

Gaueko txanda areto handixeagoan, Lur Berri gelan: Bigott kartelburua aurrena, hasieratik entzuleak konbentzituz. Iazko BBK Live jaialdian ikusi nituen, oso kontzertu potentea izan zen. Oraingoan watt gutxiago eta zehaztasun gehiagorekin aritu zirela iruditu zitzaidan, modan dagoen freak-folk etiketaren lehen hitzari benetako zentzua emanez (hain bitxiak dira abeslariaren imintzio eta dantzak).

Iruñetik etorritako Wilhelm and The Dancing Animals taldeak itxi zuen gaua. 2011n argitaratu zuten maketa Mondo Sonoro aldizkariaren urteko demo onena izan ostean, zeresan franko ematen ari dira iaz Origami zigiluarekin argitaratu zuten The war of the species diskoari esker.

Eszenaratzeari dagokionez Vampire Weekend ekarri zidaten gogora (baxu-jotzaileak batez ere). Musika gertuago dago, beharbada, Arcade Fireko kideek antidepresibo eskukada bat hartuta egingo luketen zerbaitetik. Neska-mutilen ahotsak tartekatuz indarra hartzen duten kantak dira, baina soinu propioa erabat lortu gabe daukatela iruditu zitzaidan.

Xumeki eta gustu handiz egiten duten festibal honen hurrengo edizioaren zain geratuko gara, ea nolako kartela prestatzen duten Joanes Garciak, Patxi Dutournierrek, François Matonek eta konpainiak. Aurtengoa behintzat, txapela kentzeko modukoa izan da.

Bigottek atzo kontzertu aparta eman zuen Sarako Usopop jaialdian.

Uste dut Zaragozako kantariak hain ohikoak dituen imintzio horiek egin ez zituen abesti bakarra harrapatu dudala. Dokumentu historikoa, inondik ere.

Omar Jerez du izena eta performance bat egin berri du Donostian ETAren biktimak “omentzeko”: bonba auto batetik aterata balego legez jantzi eta gorpu bat besoetan daramala paseatu da Parte Zaharreko kaleetatik, zenbait kazetariren laguntzarekin eta bizilagunen indiferentzia totalaren erdian.

Zalantza sortu zait, ea nahita ere ekintza artistiko memeloagorik egiterik posible ote den.

ETA babesten dutenei “heriotza muturren aurrean” jartzea izan da, El Mundori azaldu dionez, ekintzaren helburua. Lortu duena ordea, Monty Pythonen sketch baterako materiala da. Diferentzia, nahi gabe atera zaiola komedia.

Biktimentzat iraingarria gerta daitekeen pantomimak probokazioaren eta transgresioaren aitzakian betiko diskurtso überCTa botatzeko ere balio izan dio: Basta Ya!-ren urrezko garaietako hit-parade guztia kantatu du eta bisetarako gorde du euskal nazionalismoaren eta nazismoarekin arteko konparazioa.

Deigarria da 2013. urtean norbaitek pentsatzea horrelako zerbait artistikoki probokatzailea izan daitekeela. Gran Hermanoko partaide batek ere diskurtso apurtzaileagoa dauka. Hori da nibela.

PS: Antzeko performance gehiago egiteko asmoa omen dauka Jerezek. Muchachada Nui bukatu zenetik telebistan zer ikusi ez dakigunok has gaitezke krispetak prestatzen.

Borrokan Eibarren eskainitako kontzertu batean (argazkia: Asier Gogortza).

Diskretuagoak ezin dira izan. Hainbeste, ia eskapatu egin zaigula aurtengo gertakizun musikal inportante bat: Borrokanek disko berria martxan dauka eta mini-tour bat antolatu dute aurkezteko.

Zuak du izena lanak, Berako Mik estudioan grabatu eta nahastu dutela irakurri dugu Musikazuzenean atarian eta ohiko moduan boskotean eramango dute taula gainera.

Zaragozan hasiko dute bira txikia bihar bertan, Les Bizarres taldearekin batera Arrebato aretoan. Bartzelonara doaz gero (aditu al duzue, lagun poloniarrok?): Kasal de Roquetes, maiatzaren 4an, El Gos Binari, Mock eta Vélooo taldeekin batera.

Testuaren puntu honetara iritsi eta ahotik aparra botatzen ari bazara pentsatuz ez dutela Euskal Herrian joko, lasai, orain, orain: Gasteizen, Azkoitian eta Irunen zita bana duzue, maiatzaren 5ean Ibuhotsen, 11n Matadeixen (Layo Raserrekin) eta 25ean Tunken (Jupiter Jon eta Viva Bazookak lagunduta).

Ibon Rodriguezek informatu digunez, diskoa lortzeko uda pasa arte itxaron beharko dela dirudi. Baina Rodriguez jauna dealer musikal ona baita, duela hiru urte grabatutako kontzertu hau estekatu digu oso-osorik. Borrokan da bide bakarra!

“Ze rolloa pedagogiaren kontu hori, noiz hitz egingo dugu literaturaz?”.

Interesgarria Jon Artanok gaurko Berrian idatzi duen artikulua, Idurre Alonsok EKT graduondokoan esandakoak bilduz. Euskal literatura irakasten duenak aurkitzen dituen trabak kontatzen ditu, hizkuntza eta literatura irakasgai berean sartu beharra, adibidez; garaiak, egileak, obrak buruz ikasteko derrigortasuna; edo liburuei buruzko test gorrotagarri horiek.

Makalune horiek azpimarratzearekin ados nago, baina artikuluko azken bi paragrafoetan laprast egin dut. Azkoitiko ikerketa baten berri ematen zaigu lehenik, arranguraz, gazteen %18k ezagutzen ei dutelako Kirmen Uribe.

Galdera: gutxi al da?

Zenbat gazte Azkoitiarrek ezagutzen dute Ramiro Pinilla (Espainiako Literatura Saria irabazi duen beste autore euzkotar bat aipatzearren)?

Galdera gehiago: portzentaje horrek balio al du ezertarako, irakurzaletasunari buruzko ondoriorik ateratzerako orduan?

Ez al da horrelako datu bat irudi publikoari edo marketinari buruzko hitzaldi baterako?

Azken paragrafoa hasteko berriz, honako esaldia: “Etxeko irakurgaiak aukeratzeko ez dira helburu pedagogikoak begiratzen, merkatuarekin lotutakoak dira irizpideak”.

Katakroker: lortu dugu literatura dibortziatzea filologoekin zeukan kastitatezko matrimoniotik, konturatu gara, literaturan bezala bizitzako beste esparru askotan, merkatuaren konfiantzak ondorio kriminalak izan ditzakeela. Eta literaturaz hitz egiten hasiko ginela pentsatzen genuenean, testuekin gozatzeaz edo antzeko kontuez, zer aterako bidera eta liburuak hautatzeko irizpide pedagogikoak.

Halako batean hitz egingo du norbaitek, akaso baita irakaskuntza arautuan ere, obra literario baten helburu literarioaz. Egun horretan xanpain botilak zabaldu eta dantza egingo dugu aldakak dislokatu arte.

Donostiako jaiak eraldatu dituen fenomenoa ez zuen inork kontatuko gaur aipatzera goazen dokumentala egin izan ez balute. Hortik hasi behar Izan Piratari buruzko iruzkina, ohitu egin baikara zenbait ekimen establishmentaren hedabideetan modu aski sektarioan isilarazita ikustera, hanka puntetan pasatzeko zaratatsuegi bihurtzen diren arte.

Herritar askoren ekarpen ekonomikoek egin dute posible joan den larunbatean Antzoki Zaharrean estreinatu ahal izatea. Sarrera polita 18:00etako pasean, giroan oraindik Bulebarreko Herri Harresia: haren tripetatik erauzitako gazteen senideek txalo zaparrada jaso zuten proiekzioa hasi aitzin.

Izan Piratak Donostiako “beste” jaien historiatxoa egiten du, Aste Nagusi ofizialak periferiara desplazatu zituen ospakizunak aipatuz eta 1980ko hamarkadan kaian antolatzen zen gune alternatiboan enfasia jarriz: milaka lagun biltzera iritsi zen, Udala kontra jarri zitzaion arte. Kontra jarri eta, dena esaten hasita, udaltzainak bidali (aurrena) eta ertzainak (gero).

1990eko hamarraldiko sikatea ekarri zuen horrek (lagun batek “zazpi larunbat segidan” esaldiarekin laburbiltzen zuen panorama milurteko berriaren atarian; alegia, parranda bazegoela, baina ez jaiek izaten duten beste “zera” hori). Lehenbiziko Abordaia 2003ko abuztuan antolatzearekin batera hasi zen berriz zalantzan jartzen su artifizialen eta izozkien Aste Nagusi hura (irri eta higuin franko eragiteko moduko irudiak eskaintzen jarraitu duena, bestalde).

Nola lortu duten gutxi batzuen ekimena izatetik halako muntaiara iristea, hori esplikatzen ere saiatzen da filma eta gako garrantzitsu batzuk ematen ditu, nahiz eta inpresioa eduki dudan ez duela erabat lortzen. Bi motibo nagusirengatik, nire iritziz: filma lagin bat delako, batetik; bizirik eta etengabe garatzen ari den zerbaiten momentuko argazkia, ez a posteriori egindako material bilketa; eta bestetik, puntu batetik aurrera protagonistek darabilten lexikoa motz geratzen delako Piratena bezalako fenomenoa esplikatzeko (“herrikoi” hitza erabiliaren erabiliaz gastatzen hasia zaigu).

Faltan bota dut Abordaia jaien programa ofizialean sartzeak eragindako frikzioei buruzko aipamenen bat ere, jai eredu alternatiboari buruzko eztabaida orokorrago baterako abiapuntu ona izango litzatekeela uste baitut.

Meritu handiko lana, dena den. Donostiako Piratak historia egiteaz gain historia kontatzen ere hasi dira eta eskertzekoa da hain modu txukunean egitea.

Sant Jordi genuen atzo eta Antiguako Dokan festa euskataluniarra. Ruper Ordorikak eta Quimi Portetek sarean iragarri zuten aktuaziotxoa egitekoak zirela.

Mugikorrarekin ehizatu nuen Martin Larralde eta hona dakarkit, blogean sail berri bat zabaldu dudalako: Mokaduak atalean zintzilikatuko ditut han-hemenka harrapatzen ditudan kontzertu, errezitaldi edo dena delako formatu laburreko gauza kulturetak.