Antonimoen zentzuari jarraituz, nonbaiten gune aske bat eraiki behar izateak asko esaten du bertako lekuaren askatasun faltaz. Libertatea zapaldua den eremu batean altxatzen dira espazio askatuak, injustiziari erantzuteko, arnasa emateko. Zortzi gazte jardun politikoagatik espetxeratzeko agindu bortitz eta amorrantearen aurrean, herriak logika beraz, bortizkeriaz, erantzun izana ez litzateke harrigarria izanen. Baina ez da hala izan, aitzitik, kontrakoa izan da. Eta ondorioa ia deskribaezina da.

 Bulebarreko herri harresia desobedientzia ekimen ikusgarriaz gain, fenomeno sozial ikaragarria ere izan da, bere inguruan sortu diren esperientzia eta sentipenengatik. Adreiluen ordez, pertsonek, Bulebarreko erlojupetik pasatako milaka pertsonek osatu dute harresia, eta pertsona horiek ilusioa, amorrua, itxaropena, irribarreak, nerbioak eta malkoak partekatu dituzte. Eta garaipen bat. Gazte auziperatuak atxilotu eta dispertsatu badituzte ere, garaipen bat, garaipen txiki baino ahaztezin bat ere partekatu dute.

Hamar egunetan, Bulebarreko kioskoak, plazan gertatzen zena mundu osora zabaltzeko konpromisoa hartu duten komunikatzaile gazteen aterpe izan da. Tamainako lana eginda, herri harresiaren dimentsioa puzten lagundu dute. Baina, lan ikaragarria izanda ere, eurena komunikazio ekintza are zabalago baten parte izan da. Herri harresia bera, herria bera izan da komunikazioa, eta hamar egunez plaza bat hartu eta era injustuan kondenatutako gazteak babestea komunikazio adierazpen erraldoia izan da, aspaldiko esanguratsuena gure herrian. Ehundaka gazte eskuzabalen jarrerak zer pentsatua emanen zion askori, eta aitzakiak kenduko zizkion beste askori: inork ez du plazerrez gaua kalean pasatzen. Bulebarreko irudiak, Euskal Herriak bizi duen egoera absurdoaren lekuko zein adierazgarri, edozein panfletok baino gehiago balio du. Jendeak aldarrikapena ulertu du, eta esanen nuke, atxikimendua ez bada errespetua behintzat sentitu duela lurrean eseri eta elkarri eskutik helduz duintasuna erakutsi duten gazteekiko. Horrek, sentsazio orokortu horrek, are absurduago egiten ditu politikari hainbaten adierazpenak, “iraganeko garaietarako” itzulera satanizatuz. Eta, errealitatearen argazkia egiteko gaitasun eza agerian uztearekin batera, zalantza bat aireratzen du, erabat argitu gabea: ez ote diren haiek, iraganeko egoerara bueltatzeko premia daukatenak.

 Bulebarrekoak, azkenik, egun edozein komunikazio ekintzari arrakastatsua izateko eskatzen zaion osagaia izan du. Emozionatu egin gaitu. Eta uste dut, han izan ginenok, denbora luzez gordeko dugun oroitzapena izanen dela apirileko ostiral bateko goiz epel horrena. Baina era berean, uste dut, han egon ala ez, Euskal Herriko gatazkari lotutako imaginarioan iltzatuko den irudia ere izanen dela, duintasunez injustiziari erantzuteko bide berri bat erakutsi zigulako.

 Irakaspen eta garaipenekin batera, askeguneak ardura bat ere eman digu. Ez genuke ardura hori ahaztu beharko. Oharkabean, espazio aske gehiago eraikitzeko konpromisoa sinarazi digu eta herri harresia geroz eta altuago altxatzen jarraitzeko beharraren kontzientzia piztu digu. Pasa den ostegunean, Ion Telleria kazetariak Bulebarretik kronika egiten zuen bitartean, hara hurbildutako hainbat ikasleen iritzia jaso zuen: “Askagunearen ondotik, ezer ez da berdina izanen”. Gure esku dago hori.

Izan ARGIAko bazkide: astekariko harpidedun edo argia.comen laguntzaile

Iruñeko etxeko egongelan, gurasoek apal batean gordetzen zituzten biniloen artean, bazen bat (bada), bereziki arreta erakartzen zidana. Armiarma itxurako espaziontzi baten alboan, letra gorri handietan ageri zen La guerra de los mundos (Munduen arteko gerra).  Liluratzen ninduen istorioak, edo, hobeki esanda, istorio horren inguruan sortutako gertakariak: 1938ko urriaren 30ean, Orson Wellesek irrati bidez eman zuen kontakizuna, eta estralurtarrak New Jerseyn lurreratu zirela azaldu zuen. Esatariak kontakizunari emandako errealismoak, eta albistegi itxurak, kaosa zabaldu zuen Estatu Batuetako jendartean, jendeak sinistu baizuen Martetik zetorren inbasioa. Gertakizunak, zalantzarik gabe, komunikazioaren boterea erakutsi zuen. Aurten beteko dira ordutik 75 urte.

2004.ko abuztuaren 16an, Iruñeko Barcina alkateak Euskal Jai Gaztetxea suntsitzea erabaki zuen, polizia hara bidaliz eta bost egun iraunen zuen husteari hasiera emanez. Iruindar askori ahaztezina zaigun aste horretan, poliziaren batek gomazko pilota bat jaurtitzen zuen bitartean, gazte batek gaztetxearen aldeko garrasia airera botatzen zuen unean eta bizilagunen batek lapikoa protesta eginez kolpatzen zuen momentuan, Alde Zaharreko auzokideren batek irratia atera zuen etxeko balkoira, Iruñeko Eguzki irrati libreak gertakizunaren inguruan egiten ari zen jarraipen berezia etxe barrutik kalera atera nahi izan balu bezala. Gutxira, beste hainbat auzokidek keinu txiki hori imitatu zuten, transistorea lorontzia artera ekarriz, edo etxe barruan mantendu baina bolumena altxatuz. Eta, gogoan dut, Kaldereria kalean, poliziaren oldarraldi batetik ihesi korrikan ari ginen bitartean, irratia entzun nuela, eta joku ederra egin zitzaidala gertatzen ari zen hori, aldi berean, lau haizetatik entzuten egotea. Gaurko perspektibatik ikusita, herri komunikazioaren gailurra iruditzen zait keinu txiki eta espontaneo hori. Orson Wellesen emanaldiak azalean utzitako irratiaren botere hura jasotzen eta bere erara erabiltzen jaki izan zuen Iruñeko herriak.

Ez dakit txikitako biniloarengatik den, eta ez dakit Iruñeko Alde Zaharrean bizi izandako horregatik izanen ote den, baina, betidanik, xarma eta edertasun handiko komunikabidea iruditu izan zait irratia. Agian, horregatik, are tristeagoa da gaurko eguna. Ni jaio nintzen urte berean jaio zen, Iruñean ere, Euskalerria Irratia. Eta gaur, 24 urte beranduago, berriro ere, lizentziarik ez ematea erabaki du UPNren gobernuak.

Albistea jakin eta denbora gutxira, mespretxu eta gorroto hitzak besterik ez zaizkit okurritzen Nafarroako kulturaren kontra jokatu eta bere buruari Nafarroako Kultur Kontseilari deitzera ausartzen denarentzat. Baina, zorionez, badakit, hasierako haserreak alde egiten digun heinean, injustizia berri honek arrazoi berri bat emanen digula Iruñea euskaldun baten alde sinisten jarraitu eta lanean segitzeko. Eta arrazoi ematen digula, zergatik ez, FMko 91.4 sintonizatu eta irratia Iruñerri osoko balkoi guztietara ateratzeko.

Lipdubez saturatu dugu Euskal Herria, eta dirudienez, ez gara horretaz konturatu. Edo ez dugu konturatu nahi izan, ikusgarritasunaren izenean. Baina komunikazio formatu bakoitzak, eraginkorra izan nahi badu, biziraupen mugatua dauka. Eta lipduben bizitza are murritzagoa dela esanen nuke. Finean, berritasuna eta originaltasuna dira egiten dutena lipduba eraginkor. Horregatik komentatu genuen denok, duela pare bat urte, Bartzelonan Herrialde Katalanen independentziaren alde eginiko lipduba hura, artean, askok ikusitako lehenegoa. Horregatik ekarri genuen gurera, berria zelako, eta gure erara moldatu genuen han hemenka. Eta horregatik funtzionatu zuten lehenbiziko lipdub horiek guztiek funtzionatu zuten moduan. Baina indargune nagusia berritasuna duen edozerk bezala, errepikatu ahala eraginkortasuna galdu du komunikazio formatu horrek. Dagoeneko ez gaitu horrenbeste erakartzen. Indarra galdu du.

Youtuberen aroan bizi gara, eta youtuben dena egotea nahi dugu. Eta azkartasun horren zurrunbiloan jirabiraka ari garela, sarri ez gara konturatzen grabazioak baino grabatutako horrek duela garrantzia. Herrira mugimenduak milaka pertsona bildu zituen larunbatean Durangon, eta herritarrak bilakatu zituen adierazi beharreko mezuaren protagonistak, urtarrilaren 12an Bilbon egoteko deialdiaren igorle, herri komunikazioa maila gorenera eramanez. Durangoko kaleetan bildutako herritar horiek guztiek esperientzia eder bat partekatu zuten haien artean, istorio bat, eta giro ederrez jantzi zuten Alde Zaharra. Esperientzia kolektibo horrek ematen dio indarra larunbatean Durangon bizitakoari, eta esperientzia hori ez litzateke aldatuko kamara batek han zegoena grabatu izan ez balu. Kamara, azken finean, hango elementu bat gehiago baino ez zen, ez garrantzitsuena.

Lipduba bezalako formatuak aberatsak dira herri mugimenduarentzat, jendearengan jartzen dutelako indarra, benetako protagonistengan. Eta ziur nago larunbatean grabatutakoak bere papera beteko duela, eta abiadura handian altxaraziko duela youtubeko bisita kontadorea, jendarteari euskal preso politikoen eskubideen alde kalera ateratzeak duen garrantzia azalduz. Baina arrakasta horrek ezin du hausnarketa eten. Horregatik, komenigarria litzake lipdub-arengandik ikasitako elementu positiboak gorde eta gauza berriak asmatzeko pausuak ematen hastea, ausardiz, eta hanka sartzeko beldurrik gabe. Originaltasun ezak akabatuko gaitu bestela.

Click here to view the embedded video.

Aberastasunaren banaketa, justizia soziala edo klaserik gabeko jendartea, besteak beste, ia aho batez onartzen diren kontzeptuak dira. Baina onarpen unibertsal hori ez da gerora islatzen ordezkaritza politikoan, hauteskundez hauteskunde. Ez behintzat beharko lukeen proportzioan. Zergatik? Ezkerraren krisi orokorrean —bestalde, gainditzen hasia—sartu gabe, komunikazioaren praktikan topa dezakegu arazoa.

Batetik, gure proiektuaren kontakizuna egiterako momentuan, dagoeneko, mezua ez delako elementu bakarra. Azaldu nahi dugun hori kanpo faktore ezberdinek baldintzatuko dute. Hala, kontatzen duguna baino, nola kontatzen dugun da garrantzitsuena. Eta zentzu hortan, gure mezuaren hartzailearen emozio eta sentipenetan eragitea ezinbestekoa da, eskaintzen dugun proiektuaren parte senti dadin. Gure hartzaileak berarentzako proposamen baliagarri gisa ikusi behar du gure eskaintza, eta ez sektore politiko jakin baten kapritxo gisa.

Bestetik, bere proiektua azaltzeko antonimoen estrategia erabili izan du ezkerrak, gehiegi. Alegia, egungo sistemaren kritika egin gure alternatiba ezinbestekotzat jo dadin. Bide horretan, ordea, alternatiban baino kritikan sakondu dugu, eta gainera, ez gara ohartu izan kritikatzen genuen sistema horretan, orain arte, jende asko ongi bizi izan dela.

Gure proiektua ona dela erakusteko ez dugu are txarragoa den baten beharrik, konbentzimendu osoa baizik. Eta konbentzimendu horrekin eragin behar dugu gainerakoen emozioetan, gure frustrazioa, ezkertiarron frustrazioa, gainditzen hasteko.