Argia astekaria

Luistxo Fernandez: "Denak sarera orain! Jarrera lotsagabea ezinbestekoa da" [Fermin Etxegoien]

Eibartar sutsua, Egunkaria sortzen ibili ostean ziber-mundura pasatu zen eta susmoa dauka inor ez ote doakion atzetik. Akordatzen zara mundua nolakoa zen Internet gabe? Pittin bat aspergarriagoa. Mundu iletratuagoa zen, gutxiago idazten genuen (orain e-posta darabilgu). Argazki kamerekin kontu handiz jokatzen genuen, klik egitea dirua gastatzea zelako. Larousse-a sekulako gauza zela iruditzen zitzaidan. Gutxiengo sexualak isolatuagoak zeuden. ETBn astero zegoen Mister Bean, eta oso gutxi zen, ze orain Youtuben, nahi duzunean, bost minuturo nahi baduzu, barre egiten duzu Mister Beanekin. Musika “deskargatzeko” c-60 metodoa erabiltzen genuen, eta Discoplayren katalogoak gurtzen genituen. Gazteagoak ginen, tripa txikiagoa genuen. Independientea da sareko Euskal Herria? Erdaldunek ulertzen ez duten euskarazko sare eremua badago, baina Egunkaria goiz batean itxi zuten bezala, eremu hori ere deusezteko aukera izan dezakete Espainiako aginte-taldeek. Second Life izan liteke gure arazoentzako konponbidea, agian? Gatazkaren muina han dagoela sinestarazten badiegu batzuei, eta mundu birtual horretan entzerratuko balira beren gerra han jarraitzeko... Zenbat miloi lagun gabiltza euskal blogosferan? Milaka milioi. Kike Amonarriz baino ez da falta. Dekalogoa atera zuen, eta puntu bat zen zein inportantea den dena sareratzea, baina, hara zer diren gauzak, beharbada ez du sinesten bere mantra propioan ere. Profeta faltsu gehiago ez! Nickname desberdineko txakur berberak gara? Orain ulertzen dut. Zu zinen, beraz, sado-txat hartako BasqueSlaveDog, ezta? Lastima ziberrean geratu eta errealera pasatu ez ginela. Ingelesen Hilerria da zure bloga. Deliberatuta zaude euskara lehen hizkuntza bilakatzera Interneten? Ñoñostiako bazter erromantikoa da hilerri hori, Urgull mendian. Euskara lehen hizkuntza da Interneten. Niretzat, alegia, halaxe da. Deliberatuta eta liberatuta sentitzen naiz nire ildo editorial diktatoriala erabakitzeko. Zuk nahi duzuna erantzun dezakezu nire blogean, baina hala nahi badut, borratu egingo ditut zure erantzunak. Oso atzeratuta omen gabiltza teknologia berrietan. Konpondu beharreko hiru kontu nagusiak? 1. Ez da egia ondo gabiltzala Interneten. Denak sarera orain! Jarrera lotsagabea ezinbestekoa da. Zure bloga ondo dago, Fermin, baina non daude zure katuaren bideoak? Horiek ere behar ditugu. 2. Microsoften lizentziak herri-administrazioetan. Nahikoa da. Ea Patxi Lopezekin... Ez dut esperantza handirik, dena den. Eduki libreak ere behar ditugu, ez bakarrik softwarea. 3. MySpace, Tuenti, Fotolog eta Messengerrean daude gazte guztiak. Ideiarik ere ez horren aurrean zer pentsatu edo egin. Nor ari da aberasten sareari esker? Google. Aberastu ez dakit, baina bizimodu duina irabazten asko. Sareak etorkizunean ekarriko digun txarrena? Leiho unibertsala da Internet, eta ez dugu berez bitartekaririk behar Altzo eta Vancouver konektatzeko. Baina agian faktikoki, gure esperientzia horretan filtro batzuk ezarriko balizkigu Espainiak edo Euskal Herriko gehiengo erdaldunak... Filtro teknologikoak edo mentalak izan daitezke. Geruza espainol bat itsasten zaigula, euskaldun jokatu dezakegun lekuan. Esparru batzuetan gertatzen ari dela uste dut.

Filgi Claverie: "Ez naiz teoriak sortzekoa, nahiago dut egin" [Mikel Asurmendi]

Kultur etxe ondoko tabernan topo egin dugu, zerbitzariarekin frantsesez mintzo dela, Donostiako Egia auzoan gaude, alta. Dantzaz Konpainiako zuzendaria da, biarriztarra. Euskaldun europartzat du bere burua: “Pertsona bakoitza mundu bat da, baina pertsonak denetarik izan behar du. Nik erromantikoa eta pragmatikoa izan nahi nuke, horien nahastea” diosku... “Baina zer naizen?” gehitu du.

Umorea: Barrearen iturriaren bila... alferrik [Unai Brea]

Oporren aurreko azken ARGIArako bete ezineko erronka jarri genion geure buruari: umoreari buruzko erreportaje umoretsua idaztea, eta gainera ona. Helburua lortu ez dugulakoan, hona hemen emaitza. Ea irailerako ahaztu zaizuen. Bestela, Brasilen galdetu gutaz, Alaskan egongo gara eta.

Segurtasun sistemak etxeetan: Neure burbuila seguruan [Ander Egiluz]

Herri eta hirien modernizazioarekin batera, bizitza estiloen aldaketa etorri da. Masibotasunerantz jo dute hirigune gehienek, eta kontraesana bada ere, horrek auzokideen arteko urruntzea eragin du. Gizarte loturak ahultzen joan ahala, segurtasun faltaren sentsazioa areagotu da, eta segurtasun sistema pribatuen eskaria hazi.

Zeruko ama: Zurezko azken baporea [I�aki Iturain]

“Itsasoak ez du esperantzarik” idatzi zuen euskal idazleak, orain ia 40 urte. Joan den uztailaren lehen egunean hasi zituzten Zumaian Orioko egurrezko azken arrantzontziaren desegite-lanak. Zeruko Ama baporeak behin-betiko utzi dio itsasoratzeari.

Energia: Argia aurreztu ilunpean geratu gabe [Unai Brea]

Argitasuna nahi dugu, baina gero eta garestiago ordainduko dugu. Energia alferrik ez galtzeko, eta ondo eta aldi berean gehiegi gastatu gabe argiztatzen ikastea dagokigu. Bilboko enpresa bat kaleetako argiteria eraginkorragoa izateko neurri-sorta prestatzen ari da. Gure etxerako ere balio dute neurriok. Xahutzen dugun energiaren zati handi bat argiztatzeko erabiltzen da. Horren %50-60 inguru barne argiteriari dagokio, eta gainerakoa kalekoari; hala azaldu digu Javier Calongek, Consultoria Lumínica bilbotar argiztapen-kontsultoretzako bazkideak. Une honetan, Lighting Master Plan izeneko txostena prestatzen ari dira, 21 neurri kaleko argiteria eraginkorragoa izateko. “Esango nuke gaur egun bai kanpoan zein barnean erabiltzen den argiaren erdia baino gehiago ez dela beharrezkoa”. Une batetik aurrera, ez dugu hobeto ikusten argi gehiago egoteagatik. Aldiz, alferrikako energia-gastua egiten dugu eta, bide batez, argi-kutsadura sortu. Gaueko zerua behar bezala ikustea eragotzi ez ezik, kutsadura horrek kalteak sor ditzake ekosistemetan, txori migratzaileei ohiko ibilbideetatik aldentzera behartuz, esaterako. Calongeren esanetan, “erakunde publikoek hiritarren aurrean eredu bihurtu behar dute, ezin liteke kalera atera eta udaletxea edo aldundia neurri gabe gastatzen ari direla ikusi”. Bonbilla egokia, gakoa Era berean, norberaren esku dago etxe barruko argiztapena eraginkorragoa izatea. Horretarako, funtsezkoa da argi iturria ondo aukeratzea. Bonbilla mota asko dago, ia zeregin bakoitzerako bat, baina gehienak ez ditugu ezagutzen. Hasteko, saihestu halogenoak; asko kontsumitzen dute, eta energiaren zati handia bero bihurtzen dute. Ez dira batere eraginkorrak beraz. Argia denbora luzez piztuta dagoen lekuetan, kontsumo baxukoak erabili, eta luminaria ondo hautatu: batzuek gehiegi sakabanatzen dute argia, kontsumoaren portzentaje handia alferrikako bilakatuz. Beste bide bat argi naturala baliatzea da. Arratseko orduetan, oraindik iluntzen hasi gabe, etxeko argiak pizteko ohitura dugu, baina badaude moduak eguzki orduei etekin handiagoa ataratzeko. Geletako hormak zuriz pintatuz gero, argia intentsitate handiagoaz islatuko da eta hobeto ikusi ahal izango dugu. Antzeko efektua lor dezakegu leku egokietan ispiluak ipiniz. Beste kontu bat da leku egokiak zehazki zeintzuk diren jakitea, baina ideia hori da.

Apostasia [Angel Erro (idazlea) ]

"Apostasia “edo nola frogatu Jainkorik badela”. Iruñeko gay pride ez harrotuegiaren ondoko festan lagun batek apostasiaren aldeko pegatina eman dit. Paparrean paratu dut. Irailean kanpaina bat abiaraziko omen dute, Iruñean, fede katolikoari uko ofiziala ematen dion agiria eskuratzeko. Tristatu nau garaiotako histasunak; ez dut Juliano enperadorea bikarioaren idazkari aurrean irudikatzen, “ilaran jarrita”, fedegabetasuna aitortu ziezaioten. Hala ere, oso litekeena da, beste egitekorik ez dudan goiz batean, bihotz harturik eta karpetatxo urdin bat besapean, apostatatzera abia nadila.

Ez omen da lortzen erraza. Beste lagun bat ahalegindu zen eta apezpikutegian haren arrazoiak ezagutu nahi zituzten: apaizak aitorrarazi nahi zion homosexuala zelako hala egiten zuela. Berak ezetz, eta apaizak baietz eta baietz, lotsarik ez izateko, berari lasai esaten ahal ziola. Hirutan gauza bera galdetzeari ekin zion, azkenean ez dakit zer asmorekin ere.

Egoera berdinean zalantzak ditut nik nola jokatuko nukeen. Nekezia sortzen dit apaizaren eta nire arteko elkarrizketa irudikatzeak berak. Gainera, behin gay naizela aitortuta, zer beste tranpatan eroarazi nahiko ninduke
finezza vatikanoarrak? Denetarik espero dezaket, baita Jainkoaren existentzia frogatzen saia daitezela ere. Baina ia-ia seguru nago ez dutela bide horretatik joko. Frogabide ontologikoak aspaldi alde batera utzita daude.

Mistikak irekitako bidea da. “Zenbatenaz gutxiago entenditzen dudan, firmeago sinesten dut”, dio Santa Teresak. Senera, alde irrazionalera, larruazalaren bidezko ezagumenera jotzen du horrek. Propagandako iragarkiek gauza bera egiten dute, ez gaituzte konbentzitu nahi, sentsazio bat helarazi baizik. Literaturan ere: poesiari buruzko bi orduko hitzalditik poesia atzo goizean asmatu zelako inpresioa (eta asmakuntzan delako hizlariak parte handia hartu zuelakoa) eraman dezakezu, ez baitu beste egilerik, ez tradiziorik ez ezer aipatuko, literatura osoa haren onberatasunetik (edo errebeldiatik) paperera gainezka egindako isurkia balitz bezala.

Horregatik, agian, nik Jainkoari buruzko frogabideak maite ditut, Izaki Goren baten gaineko nire sentipenak guztiz hutsalak direlako, eta, batez ere, orokortu ezinak. Tomas Akinokoaren, Leibniz-en eta abarren frogapenek, noski, ez naute sinestun egingo, eta Sébastien Faure anarkistak bildu zituen Jainkoa existitzen ez dela frogatzeko hamabi moduek ere ez naute sinesgabetuko, jendaurrean ateoa izateko arrazoia Faure-ren lehenengo argudioan luzaro oinarritu dudan arren. Alde bateko eta besteko argudioak gordetzen ditut karpeta urdin batean eta guztiak iruditzen zaizkit ederrak. Umberto Ecoren bitxikeria bat, esaterako, An Deus sit izeneko hitzaldi bat, Jainkoaren existentzia Gramatika Sortzailearen bitartez frogaturik.

Apostasia eskatzera joango natzaiolarik, apaizaren aurrean aterako dut aspaldian paperezko zapi batean jasorik dudan argudio hau:

“Agnostiko ziniko batek (nik neuk) Jainkoaren existentziaren alde eta kontra argudia badezake lasai asko, logikak eskatzen du Naturari eta Jende Zintzoari higuin zaion egoera (fribolo) hau ebatzi dadila, bata ala bestea hautatuta, bi aukeren aldiberekotasuna ezinezkoa delarik. Sexuan bezala gertatu ohi da, batzuek pottotta, bestetzuek pitilina. Edo informatika binarioan, 0 ala 1. Konflikto sortutakoan, genero artean bezala logika bikoitian ere, faloa (1) gehi alua (0) berdin faloa (1). Ergo, Faloa bada, hots, Jainkoa bada, hots Aberria bada...

Horregatik, bikario jauna, behar dut apostasia agiri hau”.

Post jakintza (?) [Juanjo Olasagarre]

Bai, Ur, gustatu zait yurta-ren sinbolismoa, baita garenari buruz dizkiozunak ere. Bai, gu ere ez gara inozenteak, eta esanak esan, paso egiten dugu inperiotik ez datorkigunaz, edo zuhurrago esanez, horretara paratuta bakarrik ihes egiten diogu inperioaren oldarrari, aisian, abaroan inperioak eramaten gaitu. Azken bolada honetan nire burua ernegatzen didan zera bat badut: denbora. Garaikideegia naizela, alegia. Nire lur eta denborari lotuegia nagoela esan nahi dut eta bestelakoa izatea gustatuko litzaidakeelako nahia-edo darabilt buruan, ardura gehiegirik gabe, egia esateko, berrogeiak beterik baititut eta aspaldi onartua dut nolakoa naizen.

Nik ere, Ur, postmodernitatearen beste irudi bat ikusi dut egun hauetan, edo hala interpretatu dut. Zurea baino gaiztoagoa da, halere. Bada Israelen Tsafat deitzen den herri bat non Isaak de Luriaren itzalera bildu baitira judutar deboto pila bat. Isaak de Luriak Errege Katolikoak atzerriratutako ama zuen rabinoa izan zen, mistika judutarraren sortzailea eta ondorengo judutartasunean eragin handia izan duena.

Egun hauetan herri horretan gabiltza, hasidimez inguraturik. Badakizue kiribil bana belarritatik behera, traje eta sonbreiru beltza, alkandora zuria, errezo oihalaren txintxilikarioak agerian gerri parean, bizar luzeak askok, izugarrizko musika ozena darion furgoneta bat dago plaza parean, etengabe ailegatu eta alde egiten duten turisten autobusez inguraturik.

Iragan garenean erreparatu diogu bi hasidim gazte direla barnean daudenak, buruak (eta kiribilak) mugituz dantza eta dantza. Furgonetako letra hebraitarren artean rabino baten argazkia dago, besoak jasota munduari oihuka ari bailitzan. Gure gidari arabiarrari galdetu diogu zer dioen kantak eta nor diren bertan erdi dantzan ari diren bi mutilak: “Rabino horren jarraitzaileak dira eta kantak Lur Saindua haientzat dela dio” esan digu gidariak.

Gero jakin dut Luriaren mistikaren altzora herri mistikoa izan dela Tsafat hau Berpizkundetik hona. Eta milaka izan direla inguratu diren judutar fededunak, Israel sortu denetik gainera gobernuak pagatzen omen die bizimodua. Torah-a aztertu, eta noizean behin kafea hartzera plaza txukunera biltzean datzana.

Horretan, nongoak garen galdetu digu hasidim amerikarrak. Bera Brooklyngo judutarra izanik, gurasoek federik erakutsi ez ziotenez fedearen bila etorri omen da hona. Esaten didan guztiari new age kutsua hartu diot: fedeak salbatu duela, Biblian dena dagoela, espiritualtasuna, mundua ona dela, The Holy Land, denok garela anaia-arrebak. Enyaren kanta bat ematen du denak.
Ni rabinoa banintz eta mutil amerikarrak benetako mistikoa izan nahiko balu oso argi daukat zer eskatuko niokeen: zoaz lehendabizi bost urtez Afrikara, txiroak laguntzera, sartu gero etxe horretan eta irakurri ahal dituzun liburu guztiak (hizkuntza guztietako literatura gomendatuko nioke) hartu ondoren Biblia eta bota beste bost aztertzen. Orain prest zaude mistika judutarrarekin hasteko (esan beharrik ez dago, ez dut ideiarik ere mistika judutarraz). Horretan beste hamabost urte emanen ditugu. Orain prest zaude mistikoa izateko.

Paulo Coelho gehiegi dabilenez munduan, uste izaten dugu mistika eta filosofia pitin batekin, istorioak kontatzeko xamurtasun amini batekin nahikoa dela munduari buruzko ezagutza osoa eta betea jasotzeko. Ez da egia. Ezagutza oso bide labaina da, mutil amerikarrak jakin beharko luke, edo bestela norbaitek adierazi.

Uste hori da postmodernitateak ekarri diguna, ezagutza lighta, alegia. Baina jakintsua izatea oso gauza serioa da, lan asko egin behar da, nekeza da, sufritu egin behar da. Niestzchek, hala ere, Sokratesen filosofiari buruz ari zela bestela uste zuen: gure betebeharra ez dela jakintza baizik eta bizitza. Eta horrek ere lana eskatzen du, izugarria.

Patronala garenean [Joseba Barandiaran]

Ongizate estatuaren seme alaba eta proletalgoaren iloba garenok, astakeria iritzi diogu 60 orduko lanaste bati. Hilabeteko opor ordainduak (bestela ez dira oporrak), gutxienez KPI adinako soldata igoerak, amatasun eta aitatasun bajak... geronen eskubideen berri badugu, sindikatze maila apalarekin batera. Eta ez gara arrazistak, noski.

Patronala garenean hasten zaizkigu kontraesanak ziztatzen: zazpietatik zazpietaraino, eguneko hamabi orduko lanaldian umezain (edo edadetuzain) baten bila hasten garenean; Segurantza Sozialaren kotizazioak gure patrikatik atera behar duenean eta, finean, langile bat, gizaki baten lana, kostu bezala somatzen hasten garenean. Ia oharkabean, “ustiatu” izatetik “hustiatzaile” izatera pasatzen garenean, alegia. Gutxieneko soldata, gehienezko lanaldia, opor ordainduak, (zabor) kontratuak, greba eskubidea...

Getxon umezain eta etxekolanetan dabiltzanen hamarretik zortzi, %80, ez dago Segurantza Sozialean izen emanda. Nago, beste euskal herrietan ere, portzentaia ez dela hortik oso aparte ibiliko. Izan ere, Neguri eta Barakaldo ez dira sekula elkarren hain urruti ere egon. Edo, bestela esanda, zezen zezenketazalerik ez dudala ezagutzen. Uda on.

Bagn�res [Joxemari Ostolaza]

de Bigorren ginen. Bezperan, auzoko bati zorabioak jo zion. Tentsio arteriala hartu nahi izan genion, hain gora zuen ezen gure gailuak ez zuen jasotzen ahal, pilota partidaren emaitzaren antza baitzuen. Medikura ekarri genuen. Bi lagun bertan gelditu ziren, beste biak aparkalekura jo genuen. Erdiguneko terraza batean geunden besteen zain. Bidez bestaldeko espaloian, berrogei bat metrora bistaratu genituen lagunak batera eta bestera so gure xerka noski. Keinuka nahi izan genien gure presentziaren berri eman. Nire ondokoaren mugikorrak jo zuen. “Halakok eskatu dik nirearen zenbakia? Parean diat, hurbiltzen ari duk”. Guregana zetozen txoriak baino kantariago. Bere onera etorria zen zorabiatutakoa, abisua omen zuen gertatutakoa, bizimoduaren ondorio normala. “Ezabatua zeukat hire zenbakia nirean eta halakori hots egin behar izan zioat”. Ez zekiena zera zen, egindako deia Kaukasoraino joana zela eta bere laguna bertako menditzarren batetik aritua izan zitzaiola mintzo. Orangek Movistari eta honek auskalori, espaloitik espaloira bidea gurutzatzea besterik behar ez zenean. Krisiak jota bizi gara, gure bizimoduaren gatibu. Tentsioarena ondorio normala dugu, goregitik eskegita gauzka mugikorrak. Deiaren prezioa? Auskalo. Garagardo bat gutxienez.

Herri-kontsultari jarriak [Xabier Paya]

I

Juan Josek deitu eta esan dit
umiltasunez beteta
“Xabi, herriak, zure laguntza
behar duenez tarteka,
arren, ARGIAn egin ezazu
‘zure’ herri-galdeketa
neronek egin nahi nuen hura
debekatu dute eta”.

II

Inork etxea saldu nahi balu,
karu izan arren dena,
auzokoari noiztik eskatu
behar lioke baimena?
a)Inoiztik ez b)betidanik,
ez ote da nabarmena?
Lehen gure kontu bizi zen eta
zer da egingo lukeena?

III

Legebiltzarrak onartu balu
galdeketaren plangintza
baina kontsultak zailduko balu
guztion elkarbizitza…
Nor litzateke gai gelditzeko
Legebiltzarraren hitza?
a/ herritarrak b/ Zapatero
c/ Gasteizko Jaurlaritza.

IV

Zertan Kosovon egon daitezke
denak pozik eta alai
eta gu, aldiz, ez izan ezta
galdera egiteko gai?
a/ Gu etnia asko baikara
b/ Madrilen baitugu jai
c/ Petroliorik izan ez eta
NATOk ez duelako nahi.

V

Herri-kontsulta ez da egingo
urte honetan barrena
Madril aldetik heldu delako
epailearen ordena.
Galderen beldur nor izaten da?
a/ Galdetzen ez duena
b/ Galdetzeko gai ez izanik,
erantzunen beldur dena.

VI

Juan Jose inoiz joaten bada
legeetatik harago
eta urriko azken astean
galdeketa bat badago,
kontsulta horrek balioko du
a/ honek baino gehiago
b/ honek beste edo, noski, c/
honek baino gutxiago?

Doinua: "Eskeini asko ta eman gutxi"

Alonsenfans [Itxaro Borda]

Ez dakit nori irakurri diodan eskubideak erdiestearekin, emazteok emakumeagoak bihurtu beharko genukeela. Baina nago ez ote gaituen bilatzen dugun hondar mugetaraino eraman feminitate horrek eredu maskulinoetan are gehiago gatibatzen eta halaz gizartearen bortitzaren menperago jartzen. Modelo orokorra alabaina gizonarena da, patriarkatuarena, oraindik aita, seme eta anaien hegalpean atxikitzen gaituena.

Ikusten ditugu telebistetan, berezitasun erraldoi direla, zurubi sozialean hupatzen diren emazteei buruzko erreportaiak. Emakume hauek aldi berean hiperfemininoak eta neoliberal gogorrak dira. Miresgarriak. Gizonen helburuak dauzkate, edozein baldintzetan aberastea eta boterera heltzea alegia. Lortzen duen gure ahizpa, gizonezko kideentzat subliminalki ehizi bat da etsaia ez denean, seduzitzalea, desiraren akuilatzailea, eskainia eta agitu litekeenarekiko konplize mutu. Eremu horretan ordea, nola daiteke emaztea gizonarekin konpetentzian, ahalmen eta kalifikazio maila berean, egiturak ardurenean gizonezkoa aukeratzen duenean?

Nehoiz ez dira agertzen pantaila koloretsuetan, maioria horrela doalarik, soldata anitzez apalagoekin, haurrak altxatzeko denbora erdi edo herenez lanean ari direnak. Esklabo gisa erabiliak hots, langile dretxo minimoekin, nagusien tiraniak gauzatuak eta umeak eritzen zaizkienean ere bulegoko atarietan kuzkurtzen direnak, egunaren ez galtzeko. Eta ez du, Ingrid Betancourt anderearen libratzearen show mediatikoaren garaian, frantses parlamentuak aho batez bozkaturiko lanaren inguruko legedia antisozialak egoera hobetuko. Pobrezia berriaren ekileetan hiru ehun euroko erretreta eskuratzen duten emazteak azaltzen dira karriketan eske, edo zakar ontzietan jarri zahar karrakan. Telebistentzat ez bide dira hain glamurki femininoak.

Jendartearen maskulinizazio baten parean gaudela iruditzen zait. Gizon zuria, kristaua, klase ertainekoa eta heterosexualaren moldea dabil airean. Dagoeneko ez da tokirik inorentzat. Kristalizatze hori itxuratzen du ederki Sarkozy batek, Carla Brunirekin ezkondu aurretik, emezale arrabiatuaren potret-robota hedatzera uzten zuelarik prentsa peopletan.

Ez da harrigarria honenbestez, logikoa baino, genero biolentziak lau urteotan ehuneko hogeita hamarrez gora egin duela irakurtzea giza eskubideen lurralde ohian. Sozietatea da biolentoa, neoliberalismoak funtsean indarra goresten duelako ahulenak, mehatxu eta arerio erara seinalatu eta baztertuz. Gure hizkuntzen kasua da, atzerritarrena, emakume eta umeena. Erritualki egiaztatzen ahal ez den bortxa, etxeetako sukaldeen intimitatean garatzen da, haurren eta emaztearen kontra, biolentzia, alor askotako zerbitzu publikoak bezala, pribatizatua bailitzan.

Trucker bat baizik ez eta feminitateaz mintzatzeko gaizki plazatua naiz, baina uste dut feminitaterako eskubidea xuxurlatzen dugun oroz, zapalduagoak suertatzen garela, maitatuak izan nahiaren auhen soilaz maskulinitatea kultura bakun finkatzen eta onartzen dugulako. Gizarte bat ezin da ibili bakarrik arrakoi, botere, diru eta lehiaren ondotik, justiziaz eta berdintasun ezberdinaz amestu gabe. Menturaz, feminitatearen ordez neutraltasuna aldarrikatzekoa genuke, ez gaitzatela emakumetzat har dretxoak eztabaida eta banatzekotan, soilik jendetzat: jendea jende zioen aita zenak ironiaz auzoarekin kexatzen zenean. Bestela agudo, lanaren eta kulturaren sozializatze zurrunbiloetarik kanporatuko gaituzte, emekerien miraila hautsien aitzinera zorrimin kalitzera igorriz.

Hazi eta biderkatu! [I�aki Barcena (EHUko irakaslea) ]

Honela ikasi genuen eskolan eta elizan. Eta horrelako leloa nagusitu eta zabaldu da mundu osoan. Eta galdera da, noiz arte hazi daiteke Amalur mugatu batean? Gizakiok hemezortzi urtetik aurrera normalean ez gara hazten eta ez omen gara konturatzen bizitzak aurrera jarraitzen duenik. Haztea dugu zoriontasunaren gako printzipala, alabaina ez al da posible jadanik daukagunarekin, ondo banaturik, egoki bizi? Hor dago koska eta erronka.

Aspaldion Txina eta India planetaren etsai anti-ekologikoak bihurtu ditugu azkarregi hazten ari direlako. Orain Txinan okela ere jaten hasiak dira eta Indian motorren eta autoen bizioarekin kutsatu dira. Gero eta erregai gehiago behar dute eta petrolioa garestiago saltzen dute. Asiako hazkundea arerioa bilakatu zaigu eta gure erantzun bakarra, antza, gu ere ahalik eta azkarren, ahalik eta gehien haztea da, ekonomiaren lasterketan irabazteko. Asia munduko fabrika berria da, baina oraindik pertsonako askoz CO2 gutxiago isurtzen dute gurekin alderaturik.

Asiarrak Bush eta bere G8ko lagunekin hasarretu berri dira 2050 urterako eurek ere negutegi eragineko gasa %50 jaitsiaraztea nahi dutelako. Kuriosoa benetan mendebaldeko gobernari boteretsuen logika. Euren erantzukizuna onartu ez, zientzialarien iritziaren aurka neurriak epe super-luzera eraman eta etxerako lanak Txina eta Indiari jarri.

Gure artean ere, ekonomiaren mantsotzeak alarmak piztu ditu. Adibidez Bizkaiko eta Gipuzkoako Aldundiek berriki iragarri dituzte ekonomiaren bizkortzerako planak. Bizkaian Guggenheim berria eraikitzeaz aparte, sei errepide proiektu berriak plazaratu dituzte, esanez: “Hobekuntzak jasotzeko prest gaude baina proiektu honen aurka ezin du inork kontra egin” (sic).

Ekialderago Gipuzkoa Aurrera plataforma asmatu dute. Aldundiak, MCC, Kutxa, Adegi eta Merkatal Ganbararekin batera AHT, Pasaiako Superportua edo garraio plataforma logistiko berria martxan jartzeko elkarren arteko konpromisoa sinatu berri du. Hazkunde ekonomikoa porlan eta petrolioaren kontura garatu nahi dute berriro ere, eta ziur gaude ekologistez gain sindikatuek eta beste eragile sozialek jendea mobilizatzera deituko dutela.

Hauek al dira parte hartzeko sustatu beharreko eredu berriak? Noizko garraio publikoaren hobekuntza? Zergatik segi behar du diru publikoak finantzatzen hazkundearen negozio pribatua?

Amalurra ez da gehiago haziko eta guk zeru, itsaso eta mendietatik mugak ukitu ditugu. Has gaitezen pentsatzen des-hazkundeaz, hobeto bizi ahal izateko!

Inflazioa [Mikel Zurbano (EHUko kidea) ]

Prezioak puztea, hori da inflazioaren esanahia. Berez ezer azaltzen ez duen tautologia. Gaur egun nozitzen ari garen prezio igoera, esaterako, zuzenean zein zeharka, lehengaiek eta batik bat erregaiek eragindakoa da gehienbat. Nolanahi ere, gure artean inflazio egoera ez da berria, euroarekin jakin dugu zer den prezioen bizkortze orokorra eta ondo apaindutako datu apalak erakutsi ditu azkenaldian urtez urteko indize ofizialak jakinik errealitatea bestelakoa zela.

Oraingoan prezio igoeraren tamaina hain da nabarmena zein ukaezina den. Erregaia eta elikagaiak batez ere ari dira bere merkatu prezioa igotzen. Eta horrek gainerako ondasun zein zerbitzuetan zeharkako eragina du hauen produkzio kostuak igotzen baititu. Txina, India, Brasil… bezalako herrialde emerjenteen eskari hazkorrak eta erregai gisa erabiltzen ari diren nekazaritza gaien erabilera alternatiboak eskaria puztu egiten dute. Honekin bat, hainbat lehengaien ekoizpenen urritzeak ekarri du eskasiaren egoera eta beraz –merkatu perfektuak agindu legez– prezioen goratzea.

Haatik, elikagaien eta petrolioaren merkatu globalak aspaldian utzi zioten konkurrentzia librekoak izateari eta oligopolioen menpekoak dira geroztik. Alegia, enpresa erraldoi gutxi batzuk dute merkatuaren ia erabateko kontrola. Exxon Mobil, RD/Shell eta BP, hiru petrolio konpainia nagusiek, esaterako, nazioarteko erregaien produkzioaren eta banaketaren erdia baino gehiagoko merkatu kuota kontrolatzen dute. Elikagaietan Del Monte, Cargill, Nestle eta enparuek antzeko posizioa dute. Enpresa hauek burtsa merkatuan liderrak dira. Gainera erregai zein elikagaien gerokoen merkatuak daude, merkatu eratorriak, Chicago Mercantile Exchange bezalakoak. Ondasun hauek oinarritzat harturik finantza tituluak jaulkitzen dira bertan. Subprime higiezinen krisiak eraginda finantza baliabide ugarik ihes egin du bertatik eta lehengaien etorkizuneko merkatuetara jo dute bertako ziurtasuna eta errentagarritasuna ikusita. Honek areagotu egin du espekulazioa eta prezioak leherrarazi egin ditu, enpresa erraldoien mesedetan.

Beraz, inflazioa ez da datu hutsa. Honek arrazoiak ez ezik helburu jakinak ere baditu. Finean, errentaren birbanaketarako tresna da inflazioa: munduko merkatuetako konpainiek beren botere ahalmena erabiliz munduko errentan duten zatia handitzeko, alegia. Oraingoan petrolio konpainia zein elikagai eta banaketa konpainia handiak inflazioa erabiliz beren etekinak handitzen ari dira, kontsumitzaileok galtzen dugun errentaren zatiaren neurri berberan, hain zuzen.

Rafael Chirbes: "Gure garaiaren arimaren egoera kontatu nahi nuen" [Aritz Galarraga]

Rafael Chirbes (Tavernes de la Valldigna, Valentzia, 1949) ez da atzo jaioa. Literaturarako, bistan da. Zortzi eleberri ditu dagoeneko argitaratuak, zenbaiten ustez “Espainia garaikidearen erradiografia gordina” osatzen dutenak. Crematorio (Anagrama, 2007) azkenarekin jaso ditu, ordea, orain arteko aipamenik sutsuenak. Berriki, Kritikaren saria, adibidez.

Zein? eta Ama Say: Nolako enborra, halako ezpalak [Lander Mu�agorri]

Zein? eta Ama Say notizia dira azken boladan, biak ere panorama musikalera itzuli baitira. Lehenengoek lau urteko isilunearen ondoren Ahari Talka diskoa plazaratu dute. Ama Say bestalde, eskenatokietara itzuliko da duela hamalau urte taldea desegin eta gero. Gauza berriak ere prestatzen ari dira, eta ikusteko dago ea itzulera hau puntuala edo luzerako izango ote den…

Udako jazz jaialdiak: Mestizaiaren bidetik [Judith Montero]

Getxo, Gasteiz zein Donostiako jazz jaialdiek soinu ugaritasuna ekarri dute euren aurtengo edizioetan. Musikariek, alor guztietan nagusitzen ari den homogeneotasunetik ihesi, originaltasuna bilatu dute, horretarako beren baitara bilduz. Emaitza kolore anitzeko inprobisazioa izan da.

Melodia eta sentimendu handiko metala [Iker Barandiaran]

Nodrama ::I mind

Ortots Burdin Hosak / Fragment

iraupena ::40´45´´

prezioa ::5 €

Luis Maria Jimenez de Aberasturiren oroimenak [Pilar Iparragirre]

Iñaki Martinez Aldanondo ::Memorias

Txertoa

Orrialde kopurua ::334

prezioa ::15 €

Kolonialismoaren ondorio zitalak [Pilar Iparragirre]

Chinua Achebe ::Gainbehera dator dena

Alberdania / Elkar

Orrialde kopurua ::230

prezioa ::12.75 €

Haurrekin batera egiteko 38 zeregin [Pilar Iparragirre]

Mikel Tellagorri ::Guía para realizar planes con niños los días de fiesta

Sua

Orrialde kopurua ::220

prezioa ::15 €

Kanbodiako artelanak lapurtu nahi zituztenen trikimailua [Pilar Iparragirre]

Bjorn Sortland ::Angkoreko misterioa

Ibaizabal

Orrialde kopurua ::128

prezioa ::9.50 €

Zientziaren dibulgazioaz [Pilar Iparragirre]

Batzuen artean ::Jakin 166

Jakin

Orrialde kopurua ::120

prezioa ::10.50 €

2007ko Irun Hiria nobela saria [Pilar Iparragirre]

Antonio Alvarez Gil ::Concierto para una violinista muerta

Kutxa

Orrialde kopurua ::168

prezioa ::10 €

Korrikalari izatea gustatzen zitzaion hipopotamoa [Pilar Iparragirre]

Victoria Pérez Escrivá / Claudia Ranucci ::Sasoi onean

Ibaizabal

Orrialde kopurua ::34

prezioa ::6.88 €

Abarrak: Suehiro Maruoren amaraunean harrapatuta [Jon Torner]

Onartzen dut. Ezjakintasunak eta aurreiritziek bultzatuta, manga komikirik ez dut irakurri orain gutxi arte. Adiskide –friki samar– batek utzitako birekin eman ditut aurreneko zupadak. Eta mareatu naiz ia. Suehiro Maruo autore japoniarrarenak dira bi obrak: Midori eta Gichi Gichi Kid. “Helduentzako komikiak” dira, surrealista eta perbertsoak. Maruoren lanetan nagusi diren bi osagaiak, sexuak eta biolentziak, bereziki biolentziak, barrenak gupidagabe astintzen ditu. Ez hainbeste Gichi Gichi Kid-en, baina bai askok Maruoren maisulantzat jotzen duten Midorin –obra hori ere Glénat argitaletxeak kaleratu du–. Hasiberria izateak izangu du zerikusirik, baina nik errazago irentsi dut Gichi Gichi Kid. Inuxenteagoa da, xaloagoa. Sexu eszenarik ez dago ia, eta biolentzia ere gutxi, indarkeria fisiko moduan ulertuta behintzat. Botere bereziak dituen panpin aurpegiko mutikoa da Gichi Gichi. Zintzoa da, baina klasekide nazkagarrienak gogor zigortzen ditu. Eta hor bai, ume baten ikuspegia baino, Maruoren narratiba perbertsoa nagusitzen da, liburuaren bigarren parte ikusgarrian batez ere. Dena den, komikiak umore punttua ere badauka, eta marrazkiek trazo garbi eta atsegina daukate. Horregatik uste dut manga oldarkorrenean lehenengo urratsak emateko Midori baino aproposagoa dela.

Umekeriak alde batera utzi eta gauza gordinagoak probatu nahi dituenak Midori: la niña de las camelias irakurri dezake. Patuak zirko surrealista batera eraman duen neska gaztea da protagonista. Mundu krudel batean bizirautera behartuta, mago nano baten babes eta maitasuna topatuko ditu Midorik. Maruoren istorioek muzan-e –basakeriak islatzen dituzten estanpa edo eskulturak– tradiziotik edaten dute, eta komiki hau horren erakusgarri da, ezbairik gabe. Pertsonaia zatar, desitxuratu eta ankerrak, biolentzia, bortxaketak...

Ia ahaztu zait. Bi komikiak atzekoz aurrera irakurtzen dira, eskuin ezker. Azkar ohituko zara. Oreka galdu eta barrenak nahasten bazaizkizu ez da horregatik.

Laharragueren ikuspegi esferikoa [Jon Torner]

Abuztuaren 31 arte Biarritzeko Ander Deuna elizan Franck Laharrague argazkilari biarriztarraren erakusketa ikusteko parada izango da. Sphère-Planisphère izenburupean, hogeita lau lan jarri ditu erakusgai, denak ere ikustera ohituak ez gauden argazkiekin. Izan ere, Laharraguek argazki borobilak aurkezten ditu, esfera batetik begiratuta baleude bezala. Azken finean, argazkien bidez egin ohi den irudikapena zalantzan jartzen du artistak. Erakusketari buruzko informazio gehiago web gune honetan: http://photographe-biarritz-laharrague.blogspot.com/

Taiat konpainiak dantza lantegia eskainiko du Gasteizen [Jon Torner]

Valentziako Taiat konpainiako (www.taiatdansa.com) Meritxell Barberak eta Inmaculada Garciak Azaleratzen den mugimendua izeneko dantza lantegia zuzenduko dute Gasteizko Artium museoan irailaren 5etik 7ra bitartean. Dantzari profesionalek eta hasi berriek parte har dezakete lantegian. Matrikulak 24 euro balio du (kide elkartuek eta agiridun ikasleentzat 12 euro) eta izena emateko epea irailaren 3an amaituko da.

Izenak [Jon Torner]

Adierazpenak [Jon Torner]

Kroazia: Dalmaziar harribitxia Dubrovnik [Marc Morte]

Dubrovnik jaurerria perla liluragarri gisan ageri zaigu Adriatikoko ur gardenetan. Bere karrika hertsi eta zutek, jauregi eleganteek, harresi gotorrak Adriatikoko hiri boteretsuenetarikoa izanik Veneziarekin lehiatu zenekoa ekartzen digute gogora. Azken aldian indartu den Dubrovnikekiko interes turistikoari esker, eta sortu berri diren hegaldiak baliatuz, gaur egun inoiz baino errazagoa dugu antzinako Ragusara ihesalditxoa egitea.

Edariak: Red Bull, arriskutsua ote? [Joxerra Aizpurua]

Hego Euskal Herriko telebistetan makina bat aldiz eman dituzte Red Bull edariaren iragarkiak. Frantzian iragan uztailaren 15ean baimendu dute produktu horren salmenta, nahiz eta hainbat erakunde publikok aurkako iritzia eman. Frantziako ekonomia ministroak maiatzean sinatutako onarpenak osasun ministroaren haserrea eragin du, izan ere.

1996. urtean CSHPF erakunde publiko frantziarrak Red Bullen aurkako txostena idatzi zuen, edariak dituen taurina eta D-glukuronolaktona (D-g) substantziak zirela eta. 1999an, SCF Europar Batasuneko erakundeak bere egin zuen CSHPFk hiru urte lehenago idatzitako txostena. Red Bullek arestian aipatu substantziak elikagai normal batek baino ia 500 aldiz gehiago ditu, eta ondorioak guztiz ongi ezagutzen ez badira ere, jakina da D-g konposatuak giltzurrunetan eragin kaltegarriak dituela, eta taurinak hiperaktibitatea sortzen duela. Arratoiek, adibidez, beren burua mutilatzen dute taurina hartuta.

2006. urtean azterketa batek adierazi zuenez, taurinak alkoholaren eragina gutxitzen du, hiperaktibitatea handituz. Beraz, mozkor gau batean edari egokitzat har daiteke, benetako ondorioak neurtu gabe.

Zoologia: Arrain hizlaria [Joxerra Aizpurua]

Arrain batzuek, igeri-puxikaren bidez, soinuak emititzen dituzte gorte egiteko edo beren burua babesteko. Science aldizkarian argitara emandako artikulu batean adierazten denez, arrain apoak –edo batrachoididae– soinuak emititzeko duten garun-mekanismoa oso antzinakoa da.

Arrain apoek gas-poltsa dute flotagarritasuna ziurtatzeko, eta hura bibratu araziz emititzen dituzte soinuak. Garunean duten neurona zirkuituaren bidez bibrazioen erritmoa eta tonoa erregulatzen dituzte. Badirudi sistema horrek antz handia duela orain 400 milioi urteko hezurdunek soinuak emititzeko erabiltzen zutenarekin.

Osasuna: Zerbaitetarako balio al dute antidepresiboek? [Jabier Agirre]

Munduan Prozac hartzen duten 40 milioi pertsonak oker daudela onartzea kosta egiten da, baina Britainia Handian egindako ikerketaren arabera, horietako gehienek botikarekin duten hobekuntza ez litzateke botikak eragindakoa izango, bere depresioaren kontra zerbait hartzen ari direla jakitearen eragin psikologikoaren ondoriozkoa baizik.
Hull-eko Unibertsitateko talde batek 47 saiakuntza kliniko aztertu ditu, bai konpainia farmazeutikoek argitaratutako datuak eta baita kaleratu gabeko beste hainbat datu ere kontuan hartuz (azkeneko horiek eskuratzeko epaitegietara jo behar izan zuten ikertzaileek, Informazio Askatasunaren Legea oinarri hartuta).

Ikerketak dioenez, antidepresibo belaunaldi berriak –horien artean daude Prozac eta Seroxat botikak– depresio arin eta moderatuetan duten eragina plazeboaren antzekoa da, hau da, berez ez dute inolako ekintza terapeutikorik. Egoera larriagoetan ere, botika horien eragina txikia izango litzateke, zalantzagarria ez esateagatik. Horrek esan nahi du depresioak jota dagoen jendeak tratamendu kimikorik gabe hobera egin dezakeela, ikerketaren arduradun Irving Krisch irakaslearen hitzetan. Krischek gehitu duenez, emaitzak ikusita ez dirudi oso arrazoizkoa depresioaren kontrako botikak errezetatzeak, salbu kasu larrietan eta bestelako tratamenduek funtzionatzen ez badute.

Laborategi farmazeutikoak, noski, berehala mintzatu dira ikerketaren kontra. GlaxoSmithKline –Seroxat botika fabrikatzen du– eta Eli Lilly –Prozac-en fabrikatzailea– konpainia erraldoiek diotenez, eskura zegoen informazioaren parte bat besterik ez omen da erabili ikerketarako, eta esperientzia zientifiko eta medikoak ondotxo frogatu du antidepresiboak eraginkorrak direla. Borroka –ekonomikoa batez ere– hasi besterik ez da egin.

Erresuma Batuko Osasun Agintaritzak beste metodo batzuk saiatzeko gomendatzen die bertako medikuei, botika antidepresiboak errezetatzen hasi aurretik. Hori aurrera eramanez gero, galera ederrak izango lituzkete gaur egun hainbeste saltzen diren botika horien fabrikatzaileek.

Landareak: Marrubien erregea [Jakoba Errekondo]

Versaillesgo probestu zenaren seme Antoine Nicolas Duchesne (1747-1827) agronomo eta botanikariaren eta bere jatorri asiarraren ohoretan du sasi-marrubiak Duchesnea indica izena. Lagun hau ez zen, ez, edozein! Erregearen baratzetako zuzendari Nollin abadearekin hara eta hona landare buxkan ibiltzen zen eta Frantziako ikastetxe ezagunenetako irakasle izan zen. Marrubiek, baina, txora-txora eginda zeukaten.

Hamazazpi urte bete gabe, 1764ko San Fermin bezperan Luis XV.a erregea zenaren aurrera berak ondutako marrubi alez betetako landarea zeraman lorontzi batekin azaldu zen; errege txolinak marrubiak dastatu, lehenaz gain laineza hartu eta bere mahaia hornitzen zuen baratzetan sail ederra landatzeko eta Trianongo landaretegian mundu guztiko marrubiak biltzeko agindu zion. Baita egin ere! Bilduma izugarria osatu zuen han. Garaiko puntako botanikariekin harreman estuak izan zituen, tartean Linneus ezaguna, egundaino landareen erreinua sailkatzeko erabiltzen dugun sistemaren sortzailea. Harreman haiei esker eraiki ahal izan zuen marrubien bilakaeraren historia.

Hemeretzi urte ziztrinekin, marrubi jendeari buruzko liburu bat idatzi eta argitara eman zuen, Histoire naturelle des fraisiers contenant les vues d'économie réunies à la botanique et suivie de remarques particulières sur plusieurs points qui ont rapport à l'histoire naturelle genérale (Paris, 1766). Marrubien historiaz sekula idatzi den izti edo tratatu adituena eta osoena. Liburuaren lehen atalean espezie bakoitzaren azalpen zehatzak, Europan noiz eta nola sartu zen eta bere laborantza eta zabalkundearen historia, loratze eta fruitutzearen oharrak, espezie bakoitzaren gaineko eguraldiaren eraginak eta botanikan sailkapena eta sistematizatzea amets hutsak ziren garai hartarako bereziki harrigarria zena, marrubien bilakaeraren historia osoa –zaharrenak, gazteenak, bakoitzaren jatorria, hibridazioak...– zuhaitz genealogiko batean zehatz-mehatz azaldu zuen. Liburuaren bigarren atalean marrubien laborantza nola gauzatu azaltzen du: ongarriketak, ugalketa, fruituen ontzea nola aurreratu edo atzeratzea... Geroztik inor ez da lan horri gaina hartzera ausartu...

Azpian hartu, 1789ko iraultzak hartu zuen. Errege usain handiegia ibiliko zuen eta zientzian zuen ospea izan ez balu bertan akabatuko omen zuten.

Hezurren gerra [Nagore Irazustabarrena]

Wyoming (AEB), 1872. Hezurren Gerra delakoa lehertu zen. Edward Drinker Cope eta Othniel Charles Marsh paleontologo ezagunen arteko tira-bira gero eta gogorragoak, erreparorik eta etenik gabeko eraso bihurtu ziren, nork aurkituko dinosauro fosil eta espezie berri gehien. Garai batean, Cope eta Marsh lagunak izan ziren; batak bestearen izena ipini zion aurkitutako espezie berriren bati. Cope azkarra eta oldarkorra zen eta Marsh, aldiz, lanean mantsoagoa baina metodikoagoa. 1870ean Marshek Cope umiliatu zuen, Elasmosaurus espezieko ale bat berrosatzean burua buztanak behar lukeen tokian ipini ziola egotziz. Ordainetan, Cope Wyomingo Bridger Basin aztarnategian lanean hasi zen, Marshek hura bere eremu pribatutzat jo arren. Orduan erasoak publiko bihurtu eta egunkarietara iritsi ziren.

Biak aberatsak ziren eta beren ondasunak erabili zituzten udatan Colorado edo Wyomingeko aztarnategiak ustiatzeko. Gero, neguan, aurkitutakoa aztertu eta emaitzak argitaratzen zituzten. Baina gero eta diru eta ahalegin gehiago eskaintzen zizkioten bestearen izena eta lana txikitzeari. Ez zen lehia garbia izan, lapurreta, iruzurra, espioitza, eroskeria, arrasto suntsiketa eta irainak medio.

Ofizialki, Marshek irabazi zuen gerra: 86 espezie berri aurkitu zituen eta Copek, ostera, 56 baino ez. Dena den, Copek topatu zituen dinosaurorik ezagunenak: Triceratops, Diplodocus, Stegosaurus... Eta, azken batean, biak izan ziren galtzaile, bestea suntsitu beharraren beharraz, ondasun guztiak xahutu eta porrot egin baitzuten.

Edonola ere, zientzia izan zen garaile, lehiakortasunak emaitza hobetzen omen du eta. Elkarlanaren alorrean lezio eredugarririk eman ez bazuten ere, paleontologiaren alorrean ondare eskerga utzi zuten: Gerra baino lehen Ipar Amerikan bederatzi dinosauro espezie zeuden izendatuta eta gatazka amaitzean 150 inguru. Egun, ia mende eta erdi geroago, bikoteak aurkitutako arrastoak katalogatzen ari dira oraindik.

Arrastoak []

Max Brisson: "Posiblearen borroka egitearen aldekoa naiz" [Mikel Asurmendi]

Biarritz, 1957. UMPko kidea da. Pirinio Atlantikoetako Kontseilu Nagusiko kontseilaria eta UMP taldearen burua. Biarritzeko auzapezordea. Euskararen Erakunde Publikoko (EEP) presidentea. Frantziako Parlamentuak Konstituzioaren erreforma onartu baino ordu batzuk lehenago mintzatu ginen Biarritzeko Herriko Etxean. Didier Borotra zentrista da Biarritzeko auzapeza. Bernard Marie eskuindarra izan zen bere aurrekoa, gaur egungo Frantziako barne ministro Michelle Alliot-Marie-ren aita. Alliot-Mariek auzapez izateko nahikaria duela aipatu zen azken bozetan. Max Brissonek zurrumurrutzat jo ditu nahikariok. Auzapez izateko nahiaz galdetuz abiatu dugu elkarrizketa.

Viatxeslav Chirikba: "Euskara abkhaziera eta txetxenieraren ahaide izan daiteke" [Karlos Zurutuza]

Euskara-abkhaziera hiztegiaren egilea dugu abkhaziar ikerlari hau. Hori gutxi ez eta, euskara eta ipar-Kaukasoko hizkuntzen arteko lotura aztertzen dihardu. Bere teoria frogatzekotan, abkhaziera eta txetxeniera ahaide izango lituzke euskarak.

Maltzagatik: Errezeta zaharrak nagusi [Xabier Letona]

TORTURAK ETA TRATU TXARRAK salatu dituzte ustez Bizkaia

David Crystalen artikulua �Hizkunea�n [Onintza Irureta]

Hizkuntzalari galestar ospetsuak Hizkuntza, hizkuntzak eta Internet izeneko

Kn�rren hutsunea betetzeko hautagaiak [Onintza Irureta]

Enrike Knörr euskaltzainak utzitako hutsunea betetzeko hautagaiak bi

Euskara kultur ondare Frantzian [Onintza Irureta]

Nicolas Sarkozy Frantziako presidenteak aurkeztutako Konstituzioaren

Espainian euskara ikasteko aukera UNEDen eskutik []

UNEDek eta Eusko Jaurlaritzak adostutako akordioaren ondorioz hurrengo

Talaian: Bitartekarien aurkako erasoa [Juan Mari Arregi]

Euskal nekazari, abeltzain eta arrantzaleen sektorea egoera tamalgarriaz

Bahea []

Yankien IV. Flotak interbentzioen mamua berpiztu du [Pello Zubiria]

AEBetako Gobernuak erabaki garrantzizkoa abiarazi du uztail honetan: inperioaren indar militarren artean eginkizun garrantzizkoa izango duen IV. Flota hasi da antolatzen. Geopolitikaren ikuspegitik zeresan handia emango du, eta Hego Amerikan kezkatzeko motiboak dauzkate.

Kultur artekotasuna hezkuntzan: Elkarbizitza da giltza [Mikel Garcia]

Joera garbia da: datuek diote geroz eta etorkin gehiago datorrela Euskal Herrira eta jaiotze tasa handiena ere eurek dute. Ondorioz, fenomeno berri bati aurre egiteko neurriak hartu beharrean aurkitu dira ikastetxeak: nola jorratu kultur aniztasuna eta kultur artekotasuna eskolan? Arlo honetan curriculumak oraindik hainbat gabezia dituela azaldu dute gure mahai-kideek, eta hizkuntza arazoak gainditzeko programa garatuagoa behar dela. Teoriak teoria, ordea, argi dute denek: hezkuntza pertsonek egiten dute eta eguneroko praktikan, elkarbizitzan dago gakoa. Iritzietan, euren esperientzia kontatu digute hainbat ikasle etorkinek, Sakanako Mankomunitateak eta Urretxu-Zumarraga Ikastolak.