Argia.com :: Uxua Larretxea

Antzokitik atera, ikuslearengana hurbiltzeko

Taberna batean patxada ederrean egon eta antzezlan bat ikustea; horratx Donostiako Poltsiko Antzerki jaialdiak eskaintzen duen aukera. Formatu txiki eta ertaineko hamar proposamen ikusi ahal izango dira, genero eta diziplina anitzekoak. Tartean bi euskarazko lan: Ispilua eta Beste Aldekoak.

Mugak gainditu dituen tradizioa

Espainiako eta Frantziako estatuen artean egonik, kontrabandoa ohiko jarduna izan da Euskal Herrian. Historiaren zati garrantzitsu honi heltzeko, protagonistei beraiei galdetu diegu, gau lanean aritu ziren gizon-emakumeei.

Beasaingo ruralismo posmodernoa

Jazpana Fest! jaialdia ospatuko da hirugarren urtez Beasainen urriaren 28tik 31ra. Musika, skatea, saskibaloia, argazkilaritza, bideo-jokoak, film laburrak eta karaokea, eskualde oso baten inguruan dauden topikoak hausteko bidean.

Pertsonen zerbitzura dagoen ekonomia

Benetako aldaketa soziala bultzatu nahian, ekonomia solidarioa eta alternatiboa oinarri duten enpresa eta erakunde anitz biltzen ditu REAS sareak, lanpostu bat eskuratzeko zailtasun gehien duen jendeari lana emanez.

Arriskatzea da bide bakarra

Kafea edo produktu ekologikoak dastatuz saiakera bat irakurri ahal izatea; arte galeria, web consulting-a, eta liburu aurkezpenak eta hitzaldiak egiteko espazio soziala; liburuak webgunearen bidez mailegatu edo trukatu ahal izatea… Gure ondorengo protagonistek garai berrietara egokituz euren liburu-dendetan eskaintzen dituzten aukeretako batzuk baino ez dira.

Bi eredu, ilusio bera

Euskal Herrian ugariak bezain anitzak dira gaztetxeak. Bi proiektu oso ezberdin hautatu ditugu: Donibane Lohizuneko Donibane-Ziburu gaztetxea eta Donostiako Kortxoenea, gaztetxe eredu diferenteak bertatik bertara ezagutzeko asmoz.

Euskara, ikus-entzunezkoetatik bakarrizketara

Hurreratzen ari da Korrika 17, eta euskaldunok batuko gaituen festa horren harira, Korrika Kulturalaren baitan hainbat ekimen aurkeztu dituzte, tartean bi berrikuntza: Euskalaketa eta Euskalaklip lehiaketak.

Garaian garaiko beharren aginduetara

Garai bakoitzak bere lanbideak ditu, eta horrenbestez, asko dira eskariak eta modak eraginda desagertu direnak edo desagertzear daudenak; krisia ere ez da lagungarri. Artisautza tradizionalarekin lotura dutenen artean aurkitu ditugu horietako ugari.

Binetaz bineta bidaiatuz

Bidaiarien eta komiki zaleen neurrira egindako eskaintza berria jarri du salgai Lonely Planet-ek: komiki formatuko bidaia gida. Kutsu kultural handia duten edukiak topa daitezke, ibilbideetan oinarriturik eta ilustrazio originalek lagundurik.

Teknologia laborantzaren zerbitzura

Ordenagailu bidez ureztatzea, laborantza energetikoa sustatzea eta negutegietan hainbat alternatiba martxan jartzea. Horiek dira nekazaritzari begira une honetan Neiker-Tecnaliatik garatzen ari diren proiektu nagusiak. Xedea, nekazaritzaren geroa ziurtatzea.

Gaztemaniak! errautsetatik berpiztu da

Iaz bizitako krisia gaindituta abian da musika esperimental eta alternatiboaren urteroko topaketa: Gaztemaniak! Urte amaiera bitarte Gipuzkoako hainbat txokotan hemengo eta kanpoko taldeak entzuteko aukera paregabea.

Gizartean beste leku baten bila

Zahartzen ari da biztanleria, geroz eta adineko jende gehiago dugu inguruan, baina gaitasunez eta esperientziaz beteriko pertsonatzat hartu beharrean, zokoratu egiten ditugu sarri. Gizartean beste eginkizun batzuk betetzea aldarrikatzen dute beraiek.

Tokitan.tv: Bidaien txoko birtuala

Zeinek esan du bidaiatzeko etxetik atera, leku exotikoak ezagutu eta muturreko abenturak bizi behar direnik? Sartu Tokitan.tv-n eta has zaitez bidaiatzen.

Etxegiroan.com, liburuak entzuteko ataria

Haurrei eta helduei zuzenduriko ipuinak eta audioliburuak entzun daitezke, besteak beste, etxegiroan.com webgune berrian. Maria Uriarte, Tomas Fernando eta Osoitz Elkorobarrutia daude proiektu horren atzean, pasioz, mimoz eta konpromisoz lanean.

Nola egin erreleboa?

Hamar urteko tartean irakasle asko erretiratuko da eta belaunaldi gazteagoek ordezkatuko dituzte. Galdera ugari eragin ditu horrek sektorean: beharrari erantzuteko adina jende egongo al da? Nola egingo da ordezkapena? Zein erronka izango dituzte irakasle berriek?

Arazoei nola aurre egin

Bermeoko Eleizalde Ikastola da aurtengo Ibilaldiaren antolatzailea. Ikasleen hartu-emanak lantzeko programa dute martxan: Alkarbizitza. Ekimenaren nondik norakoak gertutik ezagutu nahi izan ditugu.

Komunitatea oinarri

Gaztetxeak eta etxe edo baserri okupatuak ezagunak dira gure inguruan, ez horrenbeste herri okupatuak. Horietako bat da ekoaldearen barnean dagoen Nafarroako Lakabe; natura, komunitatea eta norbanakoa oinarri dituen 30 urteko esperientzia.

Jazzaldia Euskal Herriko taldeen begietatik

Hurreratzen ari da Donostiako Heineken Jazzaldia, eta atzerritik etorritako musikariekin batera hemengo taldeak ere ariko dira, lau urtetik hona martxan den tokiko taldeen programari esker. Aukera hori nola bizi duten jakin nahian hautaketa prozesuan dauden bi talderekin izan gara.

Eraikinek euskaraz hitz egiten dute

Aldiri. Arkitektura eta Abar euskara hutsean egindako lehen aldizkaria sortu dute Ibai Gandiaga eta Unai Fernandez de Betoño arkitektoek. Informazioaz harago eztabaida sortu nahi dute, arkitektura plazaratu.

Eredu ezberdinak eta arauak krisi garaian

Txotx denboraldia ate joka dugun honetan, sagardogintzan izan diren hainbat aldaketari begira jarri gara; sagardotegi ereduak, krisiari aurre egiteko joera ezberdinak eta sagardo egunen arautzea hartu ditugu hizpide, besteak beste.

Leizetik datoz gitarra hotsak

Irudika dezakezu txoko bat, aukera ematen duena nahi duenak nahi duenean munduko edozein musika instrumentu jotzeko? Horixe da Leize Gorria, Donostiako musikaren eta kulturaren kobazuloa. Irailetik hona Urrezko Pua gitarra elektrikoaren lehiaketa egiten ari da bertan.

Gehiengoa bai, baina zertan?

Euskal Herrian betidanik emakumeak lotura estua izan du irakaskuntzarekin. Egun ere egiteko horretan eurak gailentzen dira, baina nagusiki behe etapetan, eta ez ardura postuetan. Horrek zein ondorio du haurrarengan? Eta gizon eta emakumeen artean berdintasuna lortzeko bidean?

Norberaren eta legearen azken borondatea

Maitatua bezain gorrotatua, heriotza tarteko, liskarren sorburu izaten da maiz. Baina zer ezkutatzen da testamentuen gibelean? Zein irizpide finkatzen ditu legeak herentzia bat uzten denean edo uzten ez denean?

Legeak ezkontza hobesten du oraindik

Ezkondu, izatezko bikote egin ala urrats legalik eman gabe jarraitu? Bikote askoren buruhaustea da hori. Olga Etxeberria, Maite Arrieta eta Ixabel Bereziartua hiru aukera horien adibide dira: euren bikotekideekin batera, bakoitzak bide bat hautatu zuen, abantailez eta desabantailez beteriko bide bana.

60 urte eta gero zer?

1948ko abenduaren 10a. Bigarren Mundu Guda amaitu zela hiru urte igarota eta Lehen Mundu Gudaren ondorioak oraindik ahaztu gabe zeudela sortu zen Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsala. Gerraosteko testuingurua zen nagusi. “Bigarren Mundu Gudaren ondorio lazgarriek horrelako deklarazio bat sortzeko espiritu politikoak prestatu zituen eta bere beharra agerian utzi zuen”, azaldu digu Francisco Javier Caballero EHUko Zuzenbide fakultateko katedradun eta zuzenbidearen filosofia irakasleak.

Caballerok, alabaina, argi utzi nahi izan du giza eskubideak gizakia bera bezain zaharrak direla: “Giza eskubideak gizakiari berari dagozkio”. Alegia, gizakia izateagatik ditu eskubide horiek. “Beste kontu bat da publikoki onartzea, edo konstituzioan ezartzea”. Nolanahi, ezin uka daiteke Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsala sortzeak berebiziko garrantzia izan zuela. Alde batetik, eskubideen alorrean garai horretan zegoen hutsunea bete zuen, eta bestetik, unibertsal izateko jaio zen. Gainera, deklarazio horri esker, gizakiak gizaki izateagatik eskubide batzuk zituela azpimarratu zen. Ondorengo legislazioetako –bereziki, konstituzio demokratikoetako– euskarri axiologiko bilakatu zen deklarazioa eta, hortaz, eskubide horiek oinarrizko eskubide moduan konstituzioetan barneratzen joan ziren. “Eta horrek esangura berezia du, hortik aurrera deklarazioko eskubideak betetzea exiji daitekeelako”. Alta, eskubideak konstituzioan barneratzeko prozesua geldoa da eta oraindik orain, herrialde demokratikoak pixkanaka doaz beren konstituzioetan eskubideak barneratzen. Dena den, eskubideak konstituzioetan idatziak izatea gauza bat da, eta beste bat, eskubide horiek egunerokoan betetzea. Ezaguna denez, herrialde askotan giza eskubideak automatikoki bortxatzen dituzte eta horren aurrean, salaketa asko egin izan dituzte hainbat elkartek.

“Eredu liberalean gero eta gehiago urratzen dira giza eskubideak, eta gero eta erabilera instrumentalagoa ematen zaie”, dio zuzenbidean adituak. “Merkatuaren eta autoerregulazioaren ereduan giza eskubideak oztopo dira, ez bada interes politikoek bultzatuta erabiltzeko”. Dena den, batzuetan eskubideen urraketa zenbait herrialderekin –Ekialdeko, Afrikako edo Arabiakoekin, kasu– baino ez da lotzen, eta badirudi Mendebaldeko “herrialde demokratikoak” gaitz horretatik salbu gaudela. Caballeroren hitzetan, horretan zerikusi handia du herrialde askok beren buruaz egiten duten propagandak: “AEB dugu seguruenik eredurik argiena; giza eskubideen babesle sutsu agertzen den herrialde horretako estatu askotan, heriotza zigorra dago indarrean, eta gerra erabiltzen da demokraziaren eta giza eskubideen izenean. Gainera, preso askori ez zaie inolako eskubiderik bermatzen, animaliak izango balira bezala tratatzen dira”. Hitz horiek entzutean ezinbestean gogoratzen da bat Guantanamoz. Baina AEBak ez da multzo horretan sartzen den bakarra, eta gertuago ere adibide garbiak ditugu. Hain zuzen, eskubideen “osasuna” neurtzeko baliabiderik badago: NBEko Giza Eskubideen Batzordeak sei urtez behin estatu bakoitzean giza eskubideek bizi duten egoeraren gaineko txostena egiten du. Berriki, Espainiako Estatua aztertu du batzorde horrek eta txostenean datu kezkagarriak jaso ditu.

Liberalismoa vs. giza eskubideak

Egungo joera zein den ikusirik, etorkizun beltza dute giza eskubideek. Caballeroren ustez, “autore askok babesten dugu munduak etorkizuna izan dezan liberalismoa zokoratzea dela aukera bakarra, eta alor guztietan giza eskubideen garapena sustatzea; bestela, etorkizuna ez da batere oparoa izango”. Horretarako, baina, nahitaezkoa da jabetzea egungo bideak ez garamatzala inora, besteak beste, “egun, planeta guztia suntsitzeko adina energia nuklear dugulako, baita poluzioaren minbizi geldoa ere”. Arrazoi horiek medio, etorkizunean aldaketa esanguratsuak ikusiko ditugula uste du, jendeak bizitzarekiko ikuspegia aldatuko duela, eta hor aurkituko dutela giza eskubideek beren garapenerako abiapuntua.

Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsala ez da loteslea, ez derrigorrezkoa. Hori oztopo da eraginkorra izateko, giza eskubideak urratzea oso merkea baita. Baina derrigorrezko bihurtzea ez da erraza, 48ko Mendebaldeko deklarazio horretaz gain beste deklarazio batzuk ere badaudelako; hala nola, Beijingoa, arabiarra edo afrikarra. “Arazoa da deklarazio horiek ere unibertsal izan nahi luketela”, azaldu du Caballerok. Kultura eta filosofia ezberdineko deklarazioak dira, bizitza ulertzeko modu desberdinak erakusten dituztenak. Beraz, bakarra munduan inposatzea lan nekeza da. “Horri gehitu behar zaio potentzia handiek giza eskubideak nahi dituztenean soilik hartzen dituztela aintzat eta, hortaz, zein neurriraino interesatuko zaie deklarazioa derrigorrezkoa izatea?”.

Gainera, zuzenbideko filosofo moduan, gizartea ahalik eta gutxien arautzearen aldekoa da Caballero. Gizartean baloreak berrezarri behar dira eta hori baloreetan oinarrituriko hezkuntzaren bidez lor daiteke soilik. “Jendeak kontzientziak eskatzen diolako bete behar du bere eginbeharra”. Giza eskubideak balore bakarrean laburbiltzen direla ere gogoratu du: “Duintasuna; pertsona orok duintasunaren kontzientzia izango balu, nahikoa izango zatekeen giza eskubide moduan”.

Caballeroren aburuz, maila pertsonalean giza eskubideekiko kontzientzia areagotuz doa, baina, aldi berean, desoreka bat nagusitzen ari da: “Denok nahi ditugu eskubideak izan, baina inork ez du ezeren ardura hartu nahi”. Zentzu horretan, gogorarazi digu gizartean bizitzeko ezinbestekoa dela elkarrekintza.

Nola nabarmendu besteengandik

Adituek diote berritzea eta sormena direla enpresek arrakasta izateko gakoak. Desberdintzea da kontua. Horixe egin dute Business Global Conference+i biltzarrean, urriaren 22an eta 23an Bilboko Euskalduna jauregian bilduko diren enpresek: estrategia ezberdinen bidez euren esparruetan nabarmendu.

Ikasle ohiak mihia astintzen

Atera ezazu mihia! Horra Iruñeko Jaso ikastolak aurtengo Nafarroa Oinezerako egiten digun gonbita. Leloari leial, Jasoko lau ikasle ohi jarri ditugu mihia astintzen. Bakoitzak bere alorrean sona lortu duten ikasle ohiak dira eta euren iritzia eskatu diegu Nafarroan euskarak eta ikastolek duten egoeraren inguruan.