Argia.com :: Urko Apaolaza

Bostehun urte, hamalau historialari, konkista bat

Uztailean bostehun urte beteko dira Albako dukearen tropek Sakanako pasabidetik barrena Nafarroako erreinuaren inbasioa hasi zutela. Hainbat urtetan erasoak, kontraerasoak, negoziaketak, estrategiak, errepresioa, erresistentzia, traizioak, amarrua eta balentriak ekarri zituen konkistak, eta ondorio politiko bat: Nafarroak independentzia galdu zuen.

Hastapeneko kronista ofizial gaztelarrek, Correa eta Nebrija gisakoek, konkista justifikatu zuten; zorrotz bete zuten agindu zitzaien mandatua. Nafarroako erreinuko kronistek, Moret edo Alesón modukoek, paktismoaren teoriak zabaldu zituzten. Arnaut Oihenartek ere Notitia Utriusque Vasconiae lanean ematen du bere iritzia, bidegabekeria salatuz. Garaian garaiko prismatikoekin egindako lanak dira, garaian garaiko interesen zerbitzura osatuak.

Aitzitik, duela mende eta erdi historiologiak tokitxo bat eskatu zuen zientzia erlatiboen etxean, eta orduan hasi ziren ikerleak konkista hartan gertatutakoaren egiak bilatzen.

Etxetik plazara, aldarria eta borroka

Errepublikako urteetako aparraldiaren ondoren, urte luzez isilpean ospatu zen. Duela mende erdi, ordea, Itsasutik Euskal Herri osora salto egin zuen. Ospakizuna eta borroka, aldarrikapena eta eztabaida. Abertzaletasunaren beroaldiak eta izotzaldiak neurtzeko termometro politiko bilakatu da Aberri Eguna.

Eskubiderik gabe, lanpostuak merke

Espainiako Gobernuak onartu berri duen lan erreformak ondorio ikaragarriak ekarriko dizkio langileriari. Euskal Herrian jada hasi dira kaleratzeak enpresetan, eta lan baldintzak kaskartzeko patronalaren presioa nabarmena da. Mobilizazioa beste tresnarik ez zaio geratzen herritarrari, eta sindikatuek martxoaren 29an deitutako greba orokorra gorriz jarri du askok egutegian.

1512ko topikoei aurre egiten

“Nafarroa oinarrian espainola da” baina “Konkista justifikatzen jarraitzea arinkeria bat da gaur egun”. Halaxe adierazi zuen María Puy Huici Goñi historialariak bere En torno a la conquista de Navarra (1993) liburuan pentsatzen zuena, konplexurik gabe, kontraesanak eta barne zalantzak biluzirik utzita. Huici Goñiren idazlanak ederki astindu zuen historia ofiziala, eta ederki ordaindu zuen atrebentzia.

Hamar gezur handienen rankinga

Gipuzkoako ia 300.000 biztanlek atez ate bereiziko dituzte euren hondakinak 2013tik aurrera, 34 udalerritan sistema hori ezartzea erabaki baitute. Atez atekoaren inguruko galdera mordoa datorkio herritarrari, aldaketa oro gertatzen denean bezala, eta badago zalantza handiak dituenik. Ea kronika umoretsu honekin gauza batzuk argitzen ditugun

Batzuentzat negozioa, gehienentzat langabezia

Olatzagutiko Cementos Portland Valderrivas-en hondakinak erretzeko proiektuak hautsak harrotu ditu Sakanan eta inguruetan. Zementuaren sektorea krisi gorrian dago eta langileek kezkaz bizi dute egoera. Testuinguru horretan, enpresak honako ekuazioa erabili du bere egitasmoaren alde: hondakinak errez CO2 gutxiago isuriko da, lehiakorrago izango gara, eta lanpostuak mantenduko dira. Horrela al da?

"Bill-en arrakastak euskaldunok kutsatu gaitu"

Mr. Basque (Pamiela) liburuan William A. Douglass (Reno, AEB, 1939) antropologoaren biografia atondu du Miel A. Elustondok. Hamar urteko joan etorrien emaitza da. Kazetariarekin aritu gara Douglassen bizitzaz, pentsaeraz, jarduera akademikoaz eta euskal diasporaz oro har.

Abertzaleek abantaila Ajuria Eneko bidean

Alderdi abertzaleek emaitza historikoak lortu dituzte: hamairu diputatu izango dituzte Espainiako Kongresuan. Amaiurren sarrera indartsuak eta EAJren eta Geroa Bai-ren emaitza onek agerian utzi dute abertzaletasunak Euskal Herrian izan dezakeen potentziala. Txanponaren beste aldean, alderdi sozialistaren deskalabrua dago.

Abertzaleen arteko dema Madrilgo plazan

Azaroaren 20an Espainiako Parlamenturako hauteskundeak egingo dira. Asko dago jokoan, balizko gobernu aldaketa Madrilen, abertzaletasunaren nagusitasuna Euskal Herrian... Hori guztia inoiz ezagutu gabeko testuinguruan gainera: ETAren jarduera armatua desagerturik eta krisi guztien aitak ekonomia irentsi nahi duenean hain zuzen.

Gatazkaren ondorioak eta bakearen aukerak

Hasiko al ditu Espainiako Gobernuak ETArekin elkarrizketak? Galdera horixe dabil denen ahotan. Nazioarteko ordezkarien deklarazioei eta PSOE eta PPren jarrera nagusiari erreparatuz, badirudi baietz. Baina zein arlotan has daitezke neurriak hartzen? Kartzeletako eta auzitegietako egoera gainbegiratzea nahikoa da, jabetzeko terreno aski zabala dutela Rubalcabak zein Rajoyk jokoan sartzeko.

Eskubide eskean oles egitera derrigortuak

Langabeziaren gorakadak eta langabezia saria agortzeak, milaka herritar administrazioaren laguntzen menpe utzi ditu. Baina laguntza hori jasotzeko baldintzak gogortu nahi dituzte gobernu autonomikoek. Eztabaida segituan piztu da, oinarrizko errenta eskubidea den arren, eskean ibili behar izango baitira asko eta asko.

Bakearen xenda bihurria urratzeko ordua

Donostiako Bakearen Etxean nazioarteko sei pertsona esanguratsuk egindako adierazpenak ez du inor hotz utziko. Mugarri garrantzitsua da Euskal Herrian bizi izan den gatazka konpontzeko bidean. Hemen duzue Aieteko Jauregian bizi izandakoaren zazpi orduko kronika.

Bide guztiek daramate Konstituzio Auzitegira

Sortu alderdia legeztatzearen inguruko erabakia gero eta gertuago dago. Konstituzio Auzitegiari dokumentazio gehiago helarazi dio defentsak, tartean, Eduardo Vírgala (Donostia, 1959) katedradunaren artikulu bat. Sortuk ez lukeela legal izateko arazorik izan behar azaldu digu.

Mariskalen kripta galdua: ezpatak, hezurrak eta misterio bat

Lizarrako San Pedro de la Rua elizan zabaldu dute Nafarroako mariskalen kripta, hiru mendez “galduta” egon ondoren. Bertan omen dira Pedro II.aren hezurrak. Omen.

Deslokalizazioaren urratua Arabako lautadan

Daewoo Electronics-eko 147 langileak kalean geratu dira oporretatik bueltan. Krisiak deslokalizazioak larriagotu ditu; enpresa korearrak Gasteizko lantegiarekin egindako sarraskiak iragartzen du lan gatazka odoltsuen garaiak hasi direla.

"Aldaketak zergatik izan behar du beldurgarria?"

Gipuzkoako Aldundiko eraikinaren atea itxita dago. Larunbata da. Barruan baina, Martin Garitano (Bergara, 1963) ahaldun nagusi berriak elkarrizketak eskaintzen dihardu: “Atzo etorri ginen lehenengoz etxe honetara, astelehenean hasiko gara laneko martxan”. Herritarren parte hartzean sakontzea eta bake prozesua bultzatzea izango ditu zeregin nagusienak.

"Nuklearrena liberalismoari lotutako arazoa da"

Donostia, 1952. Ingeniari elektrikoa. Zentral nuklearren kontrako borrokan engaiatua ibili zen 1970eko hamarkadan. AEBetako Harrisburgen izan zen 1979an Euskadiko Ezkerra alderdia ordezkatuz, istripuari buruzko informazioa jasotzeko. Eusko Legebiltzarreko parlamentari eta Donostiako zinegotzi izan da hainbat urtez. Egun, abokatu lanetan dihardu.

Zubietako errauste plantak pitzadura berria izan lezake

Bilduk Gipuzkoan izandako emaitzak zeresan handia ematen ari dira, batez ere orain arteko makroproiektuak kolokan jar ditzaketelako. Hondakinen kudeaketa eredua aipatzen da gehien, errauskailuari moratoria eskatzen dutenak gailendu baitaitezke mankomunitateetan. Hala al da? Egin ditzagun kontuak.

Udaletan ere, hordago handira

Bilduk udal hauteskundeetan sortutako olatuaren tamainaz jabetzeko nahikoa da Gipuzkoako mapa ia monokromoa ikustea. Bilduren gorakadaren ondorioz, EAJk herri askotan hegemonia galdu du, paradoxikoki honek ere bototan gora egin duen arren. PSOE krisiak zigortu du, Ezkerraldeko herri garrantzitsu batzuk galtzeraino. Nafarroan, PPk UPNri egindako koskada oso arina izan da. Eta herritar gehienek txikira paso egin dute partida honetan.

Baioneta errimatuak karliberalen artean

Joseba Tapiak Eta tira eta tunba diskoan Bigarren Gerra Karlistako bertsoak musikatu ditu. Ganbaran aspaldi ahaztuta zeuden koplak dira: “XIX. mendeko gertakari garrantzitsuenetakoaren lekukotza ezinbestekoa”, trikitilariaren esanetan.

Zer erabakiko dugu gure botoarekin?

Maiatzaren 22an, instituzio hurbilenetan garatuko diren politiken norabidea erabakiko da: herri bakoitzeko etxe bakoitzeko sukalde bakoitzean izango du eragina bozketak. Hauteskunde kanpainako kinielak albo batera utzi eta bost gai giltzarritan jokoan dagoena aurkituko duzu hemen: hondakinen kudeaketa Gipuzkoan, euskararen plana Araban, lurralde garapena Urdaibain, udalen zorpetzeko eskubidea Nafarroan eta aurrezki kutxen etorkizuna Hego Euskal Herrian.

Zero zabor eredurantz ala errausketarantz?

Zer negoziatu dute bankuekin Zubietako erraustegia egiteko?

Joan den otsailean jakin zen Gipuzkoako Hondakinen Partzuergoak kontratua sinatu zuela Europako Inbertsio Bankuarekin eta beste bi banku pribaturekin erraustegia finantzatzeko. Kontratu horren edukia tantaka ari gara ezagutzen, eta badirudi, hartutako konpromisoak urte askotako eta baldintza gogorretako hipoteka ordaintzera derrigortzen dituela gipuzkoarrak.

Euskal Herrian uso, Argentinan otso

Iberpapel euskal enpresak hezegune bat deuseztatu du Argentinako Entre Ríos probintzian, Caraballo errioan. Iberpapelek Hego Amerikan 19.331 hektarea lur ditu eukaliptotarako, eta hezegune horretan zortzi kilometro luzeko lubeta eraiki du. Herritarren protestaren ondoren, Entre Ríoseko Gobernuak parajea lehengo egoeran uzteko agindu dio enpresari.

Alabastroak urrea balio du euskal komunikazioan

Gure jauregian txanpon ugari ez duzu aurkituko, baina bai urrea balio duten alabastrozko sariak. Gure jauregia txikia da, baina ez du dar-dar egiten trumoiak jotzen duenean. Gurean, kanpoan hotza denean, epeltasuna dakar barruko suak. Ogi goxoa jango duzu gure jauregian, Antton Mendizabal eskultoreak labetik atera berria.

Bake prozesuen arrastoa 18/98tik Udalbiltzara

Auzitegi Nazionalak Udalbiltzako auziari emandako absoluzioak interpretazio ugari izan ditzake. Askok egun bizi dugun momentu politiko bereziaren parametroetan kokatu du. Iraganari begiratzen badiogu, badago arrazoirik hori pentsatzeko, eta logikak ere hori dio: jatorri politikoa duten auzi judizialak testuinguru politikoaren menpe daude.

"Erreforma hau eraso larria da, eta erantzun kolektiboa behar du, horregatik goaz grebara"

Beatriz Martxueta LABeko Politika Sozialeko arduraduna da. Espainiako Gobernuak bultzatu nahi duen pentsioen erreformak eskubide soziala “merkantzia” bihurtuko duela dio, eta horregatik daudela errotik kontra. Elkarrizketa hau egiteko unean, CCOO eta UGT negoziatzen ari dira Moncloan, eta erretiroa 67 urtera atzeratu ala ez dute ardatz: “Ez dugu ulertzen, erreformaren beste neurriek de facto ekarriko dute erretiro adina atzeratzea”.

Muga bat... bi errealitate?

Gipuzkoako enpresarien presidenteak jendaurrean onartu du Ipar Euskal Herriko sare ekonomikoa ez duela ezagutzen. Zer pentsatu behar dugu? Zerk egiten du huts, mugaren bi aldeetako eragile ekonomikoek elkarren ezezagutza hori edukitzeko?

Madrilgo Historia kanonari erantzuteko jardunaldiak

Euskal Herriko, Herrialde Katalanetako eta Galiziako historialariek Nazio eraikuntza eta nortasun zapalketaren artean jardunaldia egingo dute Bartzelonan. Ez da topaketa bat gehiago, Espainiako historiografia zentralistari akademikoki erantzuteko ekimena baizik.

Ardo ekologikoaren aukera sasoi beltzean

Mahats ekoizpenak behera egin du, baina mahats kiloa gero eta gutxiago ordaintzen dute ardogile handiek. Ardoaren burbuila lehertu den honetan, sektorearen arazoak azaldu dizkigute Cándido Besa upategian. Ardo ekologikoa eta salmenta zuzena dira euren marka. Liberalizazioa gertu dago eta sintzeroak dira: “Ez dago beste irtenbiderik irautea baino”.