Argia.com :: Mikel Irizar eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/mikel-irizar ARGIA: Euskal Herriko astekaria <![CDATA[Tribuaren mezulariak]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2318/tribuaren-mezulariak ]]> <![CDATA[Diputazioak]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2297/diputazioak ]]> <![CDATA[Presazkoak eta garrantzitsuak]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2280/azkena ]]> <![CDATA[Tribua hausnarrean]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2263/tribua-hausnarrean <![CDATA[Aurrezki kutxak]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2245/aurrezki-kutxak
Finantza krisia. Gugandik kanpo hasi zen bere sorburu propioz, baina gurera iristean hemengo ajeak bistaratu zituen. Euskal kutxen lege-esparru den Espainian nabarmen agertu dira aurrezki kutxa askotan egindako desmasiak, aginte organuetara txandaka iritsitako politikarien eskutik, zenbaiten esanetan.]]> <![CDATA[Independentzia]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2228/independentzia <![CDATA[Urte berrirako kontzertua]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2213/urte-berrirako-kontzertua <![CDATA[Ilargia eta harria]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2195/ilargia-eta-harria
Hau da, helburu ezinezkoen atzetik jarduteak izan lezake saririk. Edota hain maitea dudan Kavafisen poeman bezala: abia zaitez Itakara, han jarri helmuga; baina bidaian ikasiko duzuna, hori da altxorra.

GIROA

Adierazle askok dio euskal tribuaren etorkizunak hausnarketa behar duela: 30 urteren buruan jeltzaleek Ajuria Enea galdu dute eta sozialistek hartu, inoiz baino jende gehiago –baita ezker abertzalean ere– ari da aldentzen borroka armatutik, azken hamarkadetako diskurtso politikoak zaharkitu egin dira denboraren joanean...

Giro ona da ideia eta estrategia berrien bila abiatzeko, ilargiaz maitemindu edo Itakarekin liluratzeko. Arian, harriak jaurtitzen trebatu gaitezke edo itsasoan nabigatzen.

NAZIO/ABERRI

Esan nuen behin irratian zalantzak ditudala nire abertzaletasunaz, eta zalapartatxoa sortu zen. Aberri hitzak duen oihartzun epikoa eta trinkotasun esentziala ez ditut batere gustuko, edozein hizkuntzatan emanda ere. Eta, garrantzitsuago, aurrera egiteko oztopo ere bihur daiteke terminologia. Esaterako, “nazio bat gara eta autodeterminazio eskubidea dagokigu” ideia erabat itxia da, hartu edo utzi bakarrik ametitzen duena, ados nago edo aurka, bai ala ez. Gainera, historiara jo behar da argudiatzeko, eta honezkero jakin beharko genuke historiak ez digula oraina konponduko.

Oso bestelako musika du honako esaldiak: “Independentzia nahi dugu komeni zaigulako, hobeto bizitzeko”.

INDEPENDENTZIA

Hain da baldarra Espainia euskaldunokin, haiengandik askatzeko gogoa pizten duela. Neurri horretan nengoke ni independentziaren alde, ilargi horretaz maitemindu naiteke, Itaka horretara abiatu. Ez hainbeste euskal estatua lortzeko esperantzarekin –estatu balizkoaren bertsio guztiak ez ditut gogoko–, baina bai bidean eraiki dezakegun egitasmo kolektiboak animatuta.

Ze independentzia, egungo Europan, bakarrik lortuko genuke erreferendum bat irabazita. Eta badakigu zer egin behar den erreferendumak irabazteko: diskurtsoak moldatu, ertzak leundu, ilusioa piztu eta lagun asko egin, aurkariak baino gehiago. Eta niri lan hau interesatzen zait bereziki, helmuga bera –estatua/ilargia/Itaka– baino gehiago. Komunitatearen trinkotasuna da niretzat benetako altxorra.
KOMENENTZIA

Eta hauxe dugu komunitatea trinkotzeko itsasgarria, gehiengoak eraikitzeko giltza. Historia, kontzientzia eta militantzietatik haratago –ez horiek gabe, ez horiekin bakarrik– gehienoi komeni zaigunaren inguruan bihur gaitezke gehiengo. Eta ez dezagun ahantzi: gehiengoak ematen du hegemonia, eta hegemoniak biziraupena.

Horretan eman behar genituzke denbora eta indarra: aztertzen zer den, inporta zaizkigun gauzen artean, besteei komeni zaiena. Adibide bat, azaltzeko Katalunian latinoen hizkuntza hautuan nola txerta daitekeen komenentziaren ideia. Gaztelaniara bultzatzen dituzte katalanaren aurkakoek, hizkuntza komunaren diskurtsoarekin. Katalan zaleek buelta eman diote argudioari: “Gaztelaniaz, beti izango zara haientzat sudaca bat. Aldiz, guretzat, parles català, ets català. Komeni zaizu katalana”.

Esaterako.]]> <![CDATA[Haratago]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2177/haratago  
Patxi bai. Matematikak lehendakaritza eman dio, eta puxtarri horrek doble balio du. Zapatero ahul dago Galizia galdu ondoren eta garaipen bat behar du. Patxirengan agindu erraiek agintzen dute neuronen gainetik, eta herra dio Ibarretxeri: gorputzak eskatzen dio haren tokia hartzea. Ibarretxek bereganatu ditu abertzale mordo baten botoak baina ez da gai gehiengorik biltzeko; aldiz Patxik nahikoa du aurkeztea gehiengoa lortzeko. Edo?
 
Patxi ez. Popularren morroi da, lehendakari agertu delako izan baino lehen. Gobernuan sartzen baditu, besarkada itogarria espero lezake, eta sartuko ez balitu... ze sendotasun izango du 25 eserlekurekin? Krisiaren gogorrena etortzeko dago eta Patxik ez du inoiz aurrekontu bat kudeatu, ez du konfiantzarik ematen. Ezingo du zirt-zart gobernu akordioa lotu, eta Legebiltzarra osatu bitartean indar faktiko guztiak presiotan izango ditu, bakoitza bere aldera. Nahikoa izan daiteke hori amore eman eta lehendakaritzari uko egiteko.
 
Ibarretxe ez. Hau da gauzarik argiena oraintxe, Ibarretxe ez dela berriro lehendakari izango. Azkenean gertatuko balitz ere EAJ eta PSEren arteko konponketaren bat, prezioa izango da ziur Ibarretxeren burua. Patxik, berea zuritzeko behar du gutxienez Ibarretxe ez izatea lehendakari, “frentismoan erori gabe eragin ahal izan dugun aldaketa”.
 
Ona ala txarra?
Sanoa litzateke 30 urte gobernuan daramanak agintea galtzea. Ustela da balizko ordezkariak arerio bat jokoz kanpo utzi izana ordezkaritza lortzeko. Gobernu meheagoa egingo omen du Patxik, zorionez. Zoritxarrez izango da elebakarragoa eta errebantxa soinuan letorke, popularrek akuilatuta. Aldundien indarrak orekatu lezake gobernuaren joera hori, agian horretan datza transbertsalitate posible bakarra. Edozein kasutan, gobernua osatu eta biharamunean berdin argituko du egunak, egon ziur.
 
Haratago. Irakurketa begiluzeago bat komeni da, ordea. Hemen bada tribu bat, hizkuntza baten inguruan eraikia mende luzetako bidean, biziraupenaren bila. Desager daiteke tribu gisa, eta urtu hiritar komunitate batean. Galera handia litzateke hori bere kideontzat, apenas munduarentzat.
 
Hain zuzen, euskaradunon tribuaren biziraupena guretzat bakarrik delako arazo, inteligentzia handia behar dugu ingurukoak gure alde jartzeko edo, gutxienez, kontra ez daitezen jarri. Genero berdintasunaren izenean, edo sexu hautuarenean, gizarteak onartzen ditu diskriminaziozko jokabideak, hain zuzen berdintasunera bidean egiten direlako.
 
Aldiz, hizkuntza normalizazioa arazo bihurtzen ari da. Batzuk horretan interesa dutelako, seguru, baina baita besteok ez dugulako behar bezainbeste asmatu. Bi faktoreen ondorioz bizi du euskarak gizartean aspaldiko girorik eskasena.
 
Datorrena datorrela, orain artekoaren ezberdina izango da. Hona proposamena: baliatu dezagun egoera ezberdin hori hausnartzeko. Pentsa dezagun euskaradunok nola izan gaitezkeen behar bezain temoso gure artekoa trinkotu eta atzera pausurik gabe aritzeko, eta aldi berean behar bezain atsegin ingurukoen konplizitatea lortzeko oinarrizko asmo partekatuen alde.
 
Lortu izan da orain baino lehen, lortu dezakegu berriro ere.]]> <![CDATA[Volem ser?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2160/volem-ser Som perquè volem ser (izan nahi dugulako gara)”. Gurean, berriz, esan izan da: “Izan zirelako gara”. Bada alderik. Eta behar bada alde horretan laburbiltzen da gure tribua trabatuta daukan korapiloa.

Zer gara gu? Galdera honi erantzuten badiogu “gu gara gure aurrekoak izan zirenaren ondorengo”, galdera berri bihurriak sortzen dira. Esaterako, zer izan ziren haiek? Eta hemen dator historiaren gaineko irakurketen talka: irabazleen bertsio ofiziala edo galtzaileen erromantikoa, biak ere interesatuak. Edota beste ildo hau: zenbateraino jaso dugu haiek izan zirena? Nola egokitu behar genuke iraganeko izan hori etorkizunean balio dezan?

Arazo gutxiago planteatzen du esateak “gu gara izan nahi dugun hori”. Hain zuzen, bizirik eta presente gaudelako zer izan nahi dugun adostu behar dugunok. Errazago deritzot, badakidan arren adostasuna ondo garesti saltzen dela gurean.

Nor gara gu? Hemen ere korapiloa. Gu baldin bagara izan zirenen ondorengoak, nola jokatu gurera txertatu direnekin? Izanaren muin hartzen badugu iraganarekiko katea, horma jartzen ari baigatzaio bidelagun berriari.

Aldiz, gu hori izaten bada nahikari bera konpartitzen dugunon multzoa, orduan libre da atxikimendua. Eta borondateen bilketan datzan egitasmoa hobea da elkarbizitzarako, historian oinarritutakoa baino.

Zer nahi dugu? Jardun gaitezke nahi bezain luze eta tinko aldarrikatzen gure aurrekoak burujabe izan zirelako gu ere bagarela –beraz, badagokigula erabakitzeko eskubidea–. Ez naiz ni oztopo izango, baina bide laburra ikusten diot argudio horri. Besteak beste, izan den guztiak ez duelako zertan izaten jarraitu aurrerantzean.

Ordea, gehiengo nabarmen batek esango balu garbi independentzia –esaterako– nahi duela, seguru nago horrek bazterrak mugituko lituzkeela. Quebec da erreferentzia.

Nahi al dugu? Hemen dago koska. Utzi beharko genieke eskubide historikoei egin dezaketen funtzioa: legedietan gure nahia txertatzeko bide izatea. Hori bera ere asko da. Baina zor historikoak ez dira ordaintzen eta historiak ez du oraina aldaraziko. Eta historia lehen planora ekarrita arrisku handiak hartzen dira, hala nola historia bera jartzekoa egungo hiritarron borondatearen gainetik. Hortik esentzialismorako bidea laburra da eta –tamalez– bete samar dago.

Aje honen eta beste askoren ondorioz, izan nahia ahultzen ari da gurean. Zerikusia izango du mundializazioak eta molde bakarrean bateratzeko joerak. Baina uste dut gure ahultzea badela, baita ere, estrategian asmatu ez izanaren ondorio. Izan zirelako nola bagaren, horretan egoskortu gara eta ingurua aspertzen ari zaigu. Izan nahi duguna jarri beharko genuke berriro hausnarketaren erdigunean.

Nahia eta tribua. Nahiaren diskurtsoa irekia da, eta edonondik datorren edonork pila lezake belarra meta horretan. Bai, planteamendu honek bigarren eginkizun bat ere jartzen digu: nahi kolektiboa ahalik eta gehienen artean eraiki behar bada, nola eragin lezake hor euskaldunon tribuak? Nire ustez, irabazleen estrategiekin: saltzailearen abilidadeak erabiliz, erakargarritasuna landuz, barne-sareetan antolatuta, esparru jakinetan hegemonia lortuz, aliantzak egiteko inteligentziarekin…

Baina gaur, Llach lagun, nahia aldarrikatu nahi dut. Ez digu besterik gabe ahala ekarriko, baina nahi sendorik gabe ez da ahalik izango. Beraz, volem?]]> <![CDATA[Tribua bidegurutzean]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2143/tribua-bidegurutzean  
Ze tribu? Euskaldunon tribuaz ari naiz, euskaraz natural bizi nahi dugunon giza multzoaz. Bidean ibilki, puntu komun batera iritsi gara: gure identitatea ez datza genetikan edo geografian, horiek berezkoak ditugu, generoa, garaiera edota bizkarreko garatxoa bezalaxe. Gure identitatea datza guk hautatu dugun kultur nortasunean, eta horren ardatza hizkuntza da. Gure tribuaren kasuan, euskara.
 
Ze historia? Jatorri ezberdinetatik gatoz, eta ez dugu historia komunik. Horregatik, ez diogu historiari behar baino gehiago erreparatzen. Gure aurreko euskaldunen historiak balio lezake, gehienez ere, eskarmenturako. Eta ez da gutxi.
Erakusten du, esaterako, ez dugula asmatu nortasuna babesteko aginte-egiturak garatzen. Ezta ere garatu direnetan gure nortasuna txertatzen. Eta bi gabezia horiek eragin dutela, nagusiki, gure egungo ahuldadea.
 
Ahul? Bai, ahul, eta hobe dugu gure buruarekin gezurretan ez jardutea. Asko garen tokian ere ez gara nagusi, eta inguru askotan apenas garen. Ez gaude ordea hiltzorian. Baditugu gune indartsuak eta sare zabala, nola erabili da kontua.
 
Enegarren bidegurutzea. Bidegurutzean gaude, asmatu ezinda nola egin aurrera. Kulturgintzan eta herrigintzan txukun gabiltza, harrokeriak gabe, baina politikak egiten digu kale. Gehienok argi dugu bonbak jarri eta zergatiak euskaraz azaltzea ez dela norabide egokia. Jarrera itun zaleak ere ez daude onenean, ez dira lirikarako garai onenak. Matxinada demokratikoarena, berriz, ezin esan indartzen ari denik. Orduan, nondik?
 
Hegemonia. Mundua datorren bezala, kultur nortasunean oinarritzen den komunitateak hegemonia du giltzarri, hegemonia lortzeko estrategietan dauka biziraupenerako aukera bakarra. Hegemoniak esan nahi du gizartean gailentzea, eta eskatzen du indar, prestigio, presentzia, eragin eta itzal handia izatea. Gizarteko kultur tribu ezberdinen artean lehena jartzea. Gure bidearen hurrengo geltokia hori da, euskaldunon tribua izan dadila hemen primus inter pares.
 
Beraz… Akabo konplexuak eta harrokeriak, kito indarkeria eta setakeria, utikan mespretxuak eta agoniak. Datozela liderrak eta lobbyak, ideietan berrikuntza eta garaitzeko abilezia, landu ditzagun ausardia eta sormena. Erakuts dezagun besteekiko errespetua eta gidari gaitasuna, eta lortuko dugu gutarrak aurrean jartzea.
 
Zehatzago:
 
Euskaldunon tribuak askatu beharra dauka egitasmo politikoetatik, bakar batek ere ez digu ezer bermatzen, batzuen baitan kokatzea kaltegarri zaigu. Frankismoaren amaieran abertzaletasunaren apustua egin zuen tribuak, eta horrek eman du eman beharrekoa; ez da gutxi izan, baina ez gara iritsi hegemoniara. Areago, bide horretatik ez gara iritsiko.
 

Aurrera egiteko soberan daukagu ideologia, utz dezagun zama hori aldean. Eta haren ordez erabil dezagun teknika: asertibitatea, egoera gatazkatsuak kudeatzeko; marketina, guk daukaguna besteei saltzeko; pertsonen garapen teknikak, liderrak egiteko.
 
Barne sareak trinkotu ditzagun, teknologia alde daukagu. Zantzu ugarik adierazten du euskal amarauna iruten hasia dagoela, eta hori da bidea. Hedabide tradizionalak ere hor behar ditugu, gaurko morrontzetatik libre. Amaraun sendoak ahalbidetuko ditu ekimen indartsuak, lobbyak, sinergiak eta sinkroniak. Hegemonia, finean.

Teknokrata? Mesedez, ez horretan gelditu.]]> <![CDATA[Gizona bere heldutasunean]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2125/gizona-bere-heldutasunean Izena. Hamalau urterekin –gaur baditut berrogei gehiago– hartu nuen erabaki bat garrantzitsua: ordura arteko Migeltxo aurrerantzean Mikel izango zen. Errieta egin zidan maistra karlista batek Tolosako eskolapioetan, azterketak izen ilegalez sinatzen hasi nintzaionean, baina seguruenik maistraren petralkeriak indartu besterik ez zuen egin nire erabakia, nortasunaren bila abiatzekoa.]]> <![CDATA[60 metodoa ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2108/60-metodoa <![CDATA[<em>Un certain regard</em>]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2093/un-certain-regard mesede trukean, edo propio antolatutako mesederen batek.

Eta, hala ere, behar dugu politikaz hausnarketa, ekimen mesedegarriez gaindi, hurrengo hauteskundeetatik harago. Bestelako begirada bat etorkizunari.]]> <![CDATA[<em>Impression, soleil levant</em>]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2077/impression-soleil-levant
Batasuna

Disimulatu nahi izan zuten ustekabean harrapatu zituela eztandak, nahiz ez ziren iritsi aitortzera nolako kaltea egin zien. Eta, beste behin, zutitu egin dira egoera zailetik, boxeolari egoskorra egurpean nola.
 
Berriki deskubritu dute autonomia ez dela, berez, independentziaren etsai, izan daitekeela independentziara bidean tarteko geltoki. Baita Iparraldea eta Hegoaldea ibilbidearen puntu ezberdinetan daudela, zati bat derrigorrez egin behar dutela bakoitzak bere aldetik. Norbaitek bota du, mespretxuz bezala, hori Konstituzioak berak ere badioela. Arraioa! Batasunak onartzen badu Konstituzioan kabitzen den marko politikoa, ez al gaude orduan konponbidetik oso gertu?]]> <![CDATA[Zumitz hauekin zestoa]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2060/zumitz-hauekin-zestoa <![CDATA[Gerrigintza errotikoa]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2045/gerrigintza-errotikoa <![CDATA[Begibakarra, motzago]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2032/begibakarra-motzago <![CDATA[Ulertzen ez, eta susmoa]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2018/ulertzen-ez-eta-susmoa <![CDATA[Tindufetik Aaiunera]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2002/tindufetik-aaiunera <![CDATA[Emaitzetan irakurri dut]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1990/emaitzetan-irakurri-dut <![CDATA[Tsunamia hemen]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1976/tsunamia-hemen <![CDATA[Kazetariak kongresuan]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1962/kazetariak-kongresuan <![CDATA[Hurrengoan beharko]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1950/hurrengoan-beharko <![CDATA[Adolfo Suarez gogoan]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1937/adolfo-suarez-gogoan <![CDATA[Sua eten]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1926/sua-eten <![CDATA[Bidea da soluzioa]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1917/bidea-da-soluzioa <![CDATA[GOIENA, IRLAK ETA SAREAK]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1773/goiena-irlak-eta-sareak