Argia.com :: Lander Arbelaitz

Zehatzagoa eta oraindik jendetsua

Protesta globala egin du M15 mugimenduak maiatzaren 12tik 15era. Milaka lagun batu dira munduko 50 hiri baino gehiagotan, Euskal Herrian barne. Ez du arrakasta bera izan leku guztietan baina Espainiako Estatuan arnasa hartu du berriz; protestaren epizentroa Madrilgo Sol plaza izan da.“Mantso goaz, urrutira goazelako”, diote han bildutakoek.

"Egia da berradiskidetzarako bidea"

Izenburuko esaldia hautatu zuten Hegoafrikako Egiaren eta Berradiskidetzearen Batzordearen lelo, honek 1995ean ibilbidea hasi zuenean. Gerora, komisio hau bakegintzan aditu direnek lehen mailako erreferentzia hartu dute. Ez zen hau izan halere munduan antolatutako halako komisio bakarra, ezta lehena ere, guztira hogeita hamar bat egin baitira orain arte nolabaiteko giza eskubideen bortxaketa sistematiko bat bizi izan duten herrialde batzuetan. Azkena Brasilen, joan den urriaren 29an Senatuak Egiaren Batzordea eratzea onartu baitu 1964 eta 1985 bitarteko diktaduran egindako gehiegikeriak ikertzeko.

Funtzio eta helburu ezberdinak ezarri izan zaizkie: batzuk aurrez aurre jarritako komunitateen berradiskidetasunean zentratu dira, beste batzuek iraganean gertatutakoa ikerketzen eta argitara ekartzen jarri dituzte indarrak, eta beste batzuek, urraketen arduradunak identifikatu eta zigortzea lehenetsi dute. Lorpenei begiratuta ere barietate handia dago. Larrun honetan munduan izan diren halako batzordeei begira jarriko gara, irakurleari hainbat kasu nabarmenduz eta bakoitzaren indargune eta ahulguneak aztertuz.

Amaitzeko, Euskal Herrian halako komisio bat nola eta zer helbururekin eratu behar genukeen planteatu nahi izan dugu. Jon Mirena Landa Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen zuzendari ohia elkarrizketatu dugu eta Lau Haizetara Gogoan elkarteak 2009an argitaratu zuen “Euskal Herriko Egiaren Batzordea” liburuko informazioa baliatu dugu.

Multimedia kanal osoa sakelakoan ikusgai

Funtzio berriak dauzka Argiaren telefono mugikorretarako webgune egokituak. argia.com-eko albisteak eta azken hamabi urteotako astekarien edukiak eskaintzeaz gain, Argiako multimedia kanala osorik bistaratu ahal izango du erabiltzaileak sakelakoan. Erabilgarritasuna erraztu asmoz, diseinu aldaketa batzuk ere egin ditugu, baita zenbait funtzio sozial gehitu ere. m.argia.com helbidean kontsulta daiteke.

"Ziur nago PPk jarrera eraikitzailea izango duela gobernura heltzean"

ETAk jarduera armatua amaitu izana era berezian bizitu zuen Brian Currinek. Prozesu guztian protagonismo handia izaten ari da abokatu hegoafrikarra. Datozen pausoak Aieteko adierazpenak markatutako ordenean egingo direla aurreratu du.

"Ez ditut ulertzen distantzia hartzen duten alkateak"

Odon Elorzaren 20 urteko agintaldiari amaiera jarri dio Donostian Juan Karlos Izagirrek. Mediku honek "herritarrengandik gertu" dagoen alkatea izan nahi du. Beste zenbaiten artean, ezkerreko politikak eta euskararen aldeko neurriak hartzeko prest azaldu da. Azken hauteskundeetako sorpresarik handienetakoa izan da, eta egun, Bilduren aurpegirik ezagunenetakoa da.

"Sakelakoa urtero aldatzeak ez gaitu zoriontsuago egiten"

Hiru urte egin zituen zaharkitzapen programatuari buruzko dokumentala egiten. Ikusteak derrigorrezkoa behar lukeen lan honek erakusten du zer nolako iruzurrean bizi garen. Milaka produktu egiten dira, une jakin batean huts egiteko planifikatuta. Orduan, berria erosten dugu.

Bake prozesu formalaren aldarrikapena

Ondoren irakurgai den konferentzia Brian Currinek Europar Batasunean emana da, Bruselan, 2008an. Irakurlearentzat interesgarri dela iritzitz berreskuratu eta itzuli dugu, garai berriak ate-joka, Hegoafrika eta Ipar Irlandan hemen zail diruditen zenbait gai nola konpondu zituzten oso argi azaltzen baitu abokatu hegoafrikarrak bertan.

Hurrengoak gu

“Behin zure hizkuntza proiektu sendo batean sartuz gero, hurrena datorrenak, aurrekoa zein hizkuntzatara itzuli duten begiratuko du, eta naturaltasun osoz sartuko du zurea. Horregatik, kontua oso sinplea da: edo zerrendan zaude, edo ez zaude. Horregatik, ahal den ahalegin guztia egin behar da bertan egoteko”. Vilaweb webguneko zuzendari Vicent Partalen hitzek argi erakusten dute zergatik abiatu den sarean Twitter euskaratzeko kanpaina.

"Ez naiz inoiz iraultzailea izan"

Osasun arazoek atseden pixka bat eman zioten denboraldi batean egina da elkarrizketa hau Xabier Leterekin, 2006ko uztailean. Zenbait galdera Abestitzak eta poema kantatuak (Elkar) liburuan inprimatu baziren ere, ez da sekula osorik irakurlearen eskuetara iritsi. Bere erantzun sakonekin, bizitzari nolako begiz so egiten zion azaltzen saiatu zen. Hil berri den honetan, Xabier Lete nor izan zen hobeto ulertzen lagunduko duen testigantza.

"Samieraz abestea erabaki politikoa da"

Europa iparraldeko kultura samiaren aurpegirik ezagunena izango da ziurrenik Mari Boine musikaria. Urtetan Norvegiako lehen ministroari publikoki hortzak erakutsi dizkion bakarra. Bere hizkuntzan abesteagatik hasieran bere herrian ere gaizki ikusi zutena, gaur egun miretsi egiten du askok. Bilbon emango du kontzertua urriaren 15ean.

"Soluzioa badago Euskal Herrian"

Apartheidaren gobernuaren negoziatzaile gorena izan zen Roelf Meyer eta paper garrantzitsua jokatu zuen herrialdeko zurien pentsamendu eta jarrera aldaketan. Oraindik ere batzuek traidore deitzen diote, baina ez zaio axola. Trantsizio baketsua zen helburua, eta lortu zuten. Ondoren, Nelson Mandelaren ministro izan zen. Johannesburgoko bere bulegoko ateak ireki dizkigu.

"Askatasuna ez da zapalduarentzat bakarrik, zapaltzailearentzat ere bada"

“Hasieratik ikusi nuen Mac arazo txiki bat izango zela guretzat kartzelan. Gogorra zen, zaindariei erantzun egiten zien, azkarregia zen, beti punta atera behar, argumentatiboegia, ez zizun puntu batean ere etsiko nahiz eta eztabaida aspalditik irabazia izan. Bere onerako, inteligenteegia zen”. Mandelaren hitzak dira Maharaj-en Shades of difference (Ezberdintasunaren ñabardurak) liburuko hitzaurrean. Pretorian, Presidentzian duen bulegoan hartu gaitu Hegoafrikako gatazkako sinboloetako bat izan den Afrikako Kongresu Nazionaleko (ANC) kide historikoak.

"Euskal Herrira bakea ekartzen laguntzen badut, nazioarteari diogun zorraren zati bat kitatuko dut"

Zuria izan arren, Hegoafrikan apartheidaren aurka urteak egin zituen borrokan, abokatu gisa. Behin demokrazia lortuta, etsai zaharrekin berradiskidetu da Brian Currin. Orain, urteetan bildutako esperientzia nazioarteko beste gatazka batzuk konpontzen laguntzeko erabiltzen du. Johannesburgoko bere bulegoan hartu gaitu Euskal Herrian gauetik goizera ezagun egin den abokatuak.

Bakearen irribarrea

Hegoafrikako arrazen arteko harremana zuzena da guztiz; areago, lagunkoia kasu askotan. Demokrazia ezarri eta hamasei urtera, salbuespenak salbuespen, hegoafrikarren koloreak galdu egin du denbora luzean izan zuen garrantzia eta badirudi herritarrak ohitu egin direla ezaugarri horri erreparatu gabe bizitzera. Iraganeko zauriak itxita, erronka berriak dituzte orain.

Apartheidetik Munduko Kopara

Abian da bost kontinenteetako milaka pertsona Hegoafrikara begira jarriko dituen Munduko Futbol Txapelketa. 19 ediziotan lehen aldiz, “kontinente ahaztuak” hartuko du horrenbesteko ikusmira sortzen duen lehiaketa, eta herrialdeak munduari erakutsi nahi dio Apartheid zaharra atzean utzi eta aurrera begiratzeko prest dagoela.

"Erantzun bat eragin nahi dugu, historia desberdinak kontatuz"

Eguzki Bideoak Iruñeko proiektu interesgarria da, garai hartako Eguzki Irrati librearen inguruan 1994. urtean sortutakoa. Kontrainformazio mugimendua ikus-entzunezkoetara eramateko beharra ikusi zuten zenbait kidek eta horrela sortu zuten nazioartean bere lekua egitera iritsi den kolektibo berritzaile hau. Beren lokalean bildu gara Aitor, Jara eta Nerearekin.

Dokumentalak ikusgai ARGIA.com-en

Elkartasuna diasporatik

Badira gure artean jaioterria eta ahaideak Ekialde Hurbilean dituzten palestinar eta juduak. Bi aldeekin mintzatu ostean, ondorioa galdera moduan: nola ikusiko dute berdin lurralde bera, bizitza osorako iheslari denak eta turista udatiarrak?

Hamaika bideko norabidea

Eskuko hatzez ezin kontatu, eta hamaikagarrenak balio sinbolikoa hartu zuen. Pluraltasun horrek erakarrita, hamaika ataletan banatu dugu Euskal Herria. Kapitulu bakoitzean gaia xehatuta duen pertsona banari bere ikuspegia paperean islatzeko eskatu diogu. Beste herrialde batzuetako errealitateekin erkatu dute gurea zenbaitek; amestutako egoerekin beste batzuek. Era batean zein bestean, etxekoa nola hobetu inspirazio iturri izatea du asmo esku artean duzun iritzi bildumak.

�Copyrighta egungo garaietara egokitu behar da�

Lawrence Lessig Creative Commons lizentzien sortzailea Euskal Herrian izan berri da Remix liburua aurkezten, Arabako Parke Teknologikoan. Agenda oso estua duen arren, Argiak elkarrizketa laburra egiteko aukera izan du.

Lessig abokatua da eta zuzenbidea irakasten du Stanford Unibertsitatean. Sormen askatasuna maite du. Horregatik sortu zuen Creative Commons ekimena, informazioaren eta ezagutzaren partekatzeari jabetza eskubideek ezartzen dizkieten mugak gainditu asmoz. Hala ere, garbi adierazten du ez dagoela Copyright-aren aurka; are gehiago, sormena bultzatzeko tresna garrantzitsua dela iruditzen zaio. Baina euskalduna bezalako kultura txiki batean Creative Commons lizentziek eta software libreak ekarri ditzaketen abantailak azpimarratu ditu.

Galdeketa ikusmiran

Iragana baino are interesgarriagoa du Eskoziak egun uztartzen ari den eztabaida nazionala. Euskal Herrian galdeketa antolatzeko dauden zailtasunak ezagututa, prozesu guztiz demokratiko baten adibidea aurkitu dugu han. Europako herrialde honetan gizartea bera da etorkizuna erabakitzen ari dena, eta okerrik gertatzen ez bada, bere ahotsa izango da azken hitza.

Amaitutako guda baten arrastoak

Margaret Thatcherrek behin Ó Fiaich kardinalari galdetu omen zion nola ote zen posible Britainia Handia bakean izatea Alemania eta Frantziarekin, eta gatazkan oraindik irlandarrekin, hainbeste urteren ostean. “Beno, madam –hasi omen zen elizgizona begirada makurtuta, erdi lotsatuta–, kontua da ez daukazula oraindik Alemaniako Ruhr lurraldea okupatuta”. Egun, Ostiral Santuko Akordioaren hamargarren urteurrenean, bakea da nagusi Irlanda iparraldean.

Iparraldeko herri aurreratu hori

Daniar guztiek dute hezkuntza eta osasunerako zaintza osoa doan izateko eskubidea. Gazteek 18 urte egitean gurasoen etxea uzten dute, eta beren independentzia bermatzeko, Gobernuak hilean 680 euro ematen dizkie. Gizarte eta ingurumen politiketan munduko aurrerakoienetakoa da. Mathias gaztearen ohiko egun bat oinarri hartuta, Danimarka eta Euskal Herriaren arteko ezberdintasunak agerikoak dira.

�Lehen pentsaezina zen zortzi urte kartzelan pasatzea�

Ixone Legorburu (Gasteiz, 1978) eta Fernando Arburua (Zugarramurdi, Nafarroa, 1953). Psikologoa lehena, bestea berriz, 23 urte kartzelan egin dituen preso ohia eta egun Preso Politikoen Kolektiboko Osasun arloko koordinatzailea. Espainiako hainbat kartzela ezagutu ditu, hala nola, Carabanchel, Alcala eta Sevilla. “Esperientzia pixka bat badut barruko kontuez”, dio irribarrez. Legorburuk ere ongi ezagutzen du “barruko” egoera, baina espetxeratuen ahotik. Gaixo dauden presoen gaiaz aritu gara, besteak beste.

Uda ostean berotasuna

Greziar mitologiak kontatzen duenez, Prometeok sua lapurtu zion Zeusi gizakiaz errukitu eta hauei indar pixka bat eman asmoz. Azkenean, zigortu egin zuten Jainkoena zen elementu hau gizaki ahulen eskura jartzeagatik. Mitoak mito, Jainkoen beldurrak egia bilakatu eta asko dira urtero gizakiaren erruz erretzen diren baso, sastraka eta belardiak. Euskal Herrian urrian hasi zen sute denboraldia eta apirilera arte iraungo du. Nahiz eta sute kopuruak gora egin munduan, azken urteetan nabarmen egin du behera Euskal Herrian, honezkero, lotsagorrituta behar duen Prometeori zigorra kentzen lagundu nahi bagenio bezala.

Ikastola ikusezina begi bistara

1992ko edizioak eraikin txukuna egiteko balio izan bazuen, oraingoak, 15 urte beranduago Erentzun ikastola normalizatzeko balioko duela uste dute urtebetez lanean aritu diren ikasle, irakasle eta gurasoek. Ikastolara iristeko errepide ondoko seinalea falta bada ere, ikusezin izateari utzi eta euskaltzaleen babesari esker, arreta guztia bereganatuko du urriaren 21ean.

Iragana berreskuratzen

Galeoi handietatik familiarteko txalupetara, jatorri, kolore eta tamaina askotako itsasontziak pasa izan dira Euskal Herriko uretatik. Bertako porturen bat izan dute askok abiapuntu zein helmuga, beste askok une baterako geltoki besterik ez; eta izan dira itsaso zabalean ustekabeko bidaiaren amaiera garratza topatu dutenak ere. Arrazoi ugarik hondora dezakete ontzi bat eta ondoren, Kantauri Itsaso zakarra arduratzen da egur eta burdina pixkanaka hondar bihurtzeaz. Dena den, alga artean bada oraindik historiako kapitulu hauen testigantza ematen duen aztarna ugari.

Estatua bat, bi estatu

Estoniako errusiarren integrazio prozesua ez da bere garairik onenak bizitzen ari. Gobernuak beren nortasunaren sinbolo zen estatua lekuz aldatzea erabaki izanak ez du lagundu, ezta herritarrek gau batez hiriaren kontrola hartu eta bertako dendak suntsitu eta lapurtu izanak ere. Hala ere, oroigarriarekin gertatua errusiarren integrazio ezaren azken adierazlea baino ez da, askorentzat.

Samien iraultza isila

Duela urte asko, samien herri indigena nahi bezala bizi zen eskandinaviar penintsularen iparraldean. Naturarekin bat, bizia elur-oreinen zaintza eta arrantzaren inguruan egiten zuten gehienbat. Lurrak emandakoari ahalik eta probetxurik gehien atereaz, beren sinesmenekin lasai bizi ziren. Baina hasieran kristautasunaren izenean eta ondoren herritarren berdintasunarenean, ia desagertzeraino jazarri zituzten. Norvegia, Suedia, Finlandia eta Errusiak beren lurraldea lautan zatitu ondoren izan zen hori. Samiek hizkuntza eta kultura bizirik mantentzea lortu bazuten ere, egindako kalteak agerikoak dira. Egun, mantso-mantso, beren kultura berreraikitzen ari dira etorkizuna ziurtatzeko.