Argia.com :: Karlos Zurutuza

"Gurea zen Kristoren hizkuntza"

Herri zanpatua bezain ezezaguna da mandeoena. Mesopotamian hogei mendez bizi arren, gure mendea izango da ziurrenik euren azkena. Buruzagi mandeoarekin hitz egin du Argiak. Honako hau desagertzear dagoen kulturaren azken testigantzetako bat izan liteke.

"Iraultzak traizionatu gaituelakoan gaude asko"

Ostiral batean hartu gaitu Buzakhar jaunak Tripoliko etxean. Buruzagi amazighak dio jaiegunetan besterik ez dela hain dotore janzten. Amazighen arropa tradizionala ote den hura galdetu diogu: “ez, libiar guztien arropa da hau” diosku. Bada, ez al dute amazighek euren janzkera tradizionala? “Jakina, kontua da libiar guztiak amazighak direla, askok oraindik ez dakiten arren”.

Egunsentia gizon askeen mendietan

Gaddafiren errepresiopean lau hamarkada eman ostean, Libiako amazigh herriak berebiziko nortasun aldarrikapenari eutsi dio. Armekin ez ezik, egunkari, irratsaio eta abestiekin heldu diote iraultzari.

"Petrolioa ez, kultur aniztasuna da irakiarron altxorrik handiena"

Saad Salloum unibertsitate irakaslea da Iraken eta hango gutxiengoak jorratzen dituen aldizkari baten burua da. Bagdaden elkarrizketatu dugu filantropoa.

Harresi atzeko ahotsa

Irakeko inbasioak zortzi urte beteko ditu udaberri honetan. Washingtonek bere azken tropak urte amaieran erretiratuko dituela iragarri du. Diotenez, segurtasuna hobetu du eta demokrazia bidean da arabiar herrialdea. Berta-bertatik, baina, oso desberdina da ikuspegia.

Hamar urte, hamaika dolu

Afganistango azken inbasio saiakera hamargarren urtean sartzera doa. Milaka herri, lagun eta amets erre ondoren, baliteke gatazka amaigabea gerra zibil bilakatzea aurrerantzean

"Oztopo fisikoak gure arazorik txikiena dira"

Siriako behar berezidunen elkarteko lehendakari Chavia Ali, emakumea, elbarria eta kurdua da; “hiru aldetatik minusbaliatua”, askoren ustez. Baina Zuzenbidean lizentziatua den 29 urteko emakume ausart hau Ekialde Hurbileko desgaituen erreferente bilakatu da.

Esklabo Iraken

Lana Dubain (Arabiar Emirerri Batuetan) lortzeko promesagatik dirutza ordaindu ondoren, Irakeko Kurdistango kaleetan erratza pasatzen bukatu dute. Hori da giza-salerosketaren mafien biktima diren milaka bangladeshtarren patua.

�Kurduera bateratzeak gure herriaren banaketa ekar lezake�

Iranen mendeko Kurdistanen jaio zen Behrooz Shojai. Suedian, hizkuntzalaritzan, unibertsitate irakaslea denak Dohuken (Irakeko Kurdistan) hartu du Argia. Kurdistanera itzuli da Shojai, kurduera normalizatzeko behar dute eta.

Aiatolen lurraldeko �gurutzatuak�

Etsita daude Esfahan hiriko armeniarrak. Aldaketa noiz iritsiko, hautagai erreformazaleari eman zioten bozka 2009an. Baina aldaketarik ez dator, eta gutxitzen doa, azkar eta etengabe, Iranen 400 urte bizirik iraun duen komunitatea.

Ilusioa berriz lurperatu zenekoa

Turkiar eta kurduen artean inoiz ikusi gabeko urratsak eman ziren bakea lortzeko 2009an. Baina abenduan herio-kolpea jasan ondoren, prozesuak hila dirudi sartu berri den 2010ean.

"Arb�reshea identitate ezaugarri handiena izan da"

Sizilian egon gara Pietro Manali filologoarekin. Arbëresherari buruz hitz egin digu, Albaniatik duela sei mende alde egindako komunitateak bizirik mantendu duen hizkuntzaz.

"Balutxe askok lauzpabost hizkuntza menderatzen ditu"

Hamid Ali Baloch balutxera irakaslea da Balutxistango Unibertsitatean.

Balutxeek urduera, ingelesa, pastunera... hitz egiten dituzte, baina euren hizkuntzarekin, balutxerarekin, nahikoa lan badute. Pakistango Gobernuak hitz eman zien eskoletan irakatsiko zela balutxera, baina eskola pribatuak baino ez daude, balutxeen diruz hornituak.

Quetta hirian, Omar mularen itzalpean

“Talibanistango kapitala” deitu ohi diote gerrek eta lurrikarek behin eta berriz suntsitutako hiri honi. Asia erdialdeko herri anitzen jomuga ez ezik, talibanek Pakistanen duten gotorlekurik handiena da Quetta.

"Lan hau egin dut pitzatuta nagoelako"

Barakaldarrari Sevillan piztu zitzaion euskalzaletasuna. Etxera itzulita soldatzaile izan zen La Navalen. Gero Erronkari bailara ezagutu zuen, eta Garden bizi da egun. Bertako euskarari buruzko hiru liburu argitaratu ditu, hain du kuttuna erronkariko uskara.

Alepoko Poeta

Idazteko ez da gauza handirik behar: bi esku, bi begi eta gogoa. Mina baten eztandak eraman zituen Samir Tahhanen eskuak eta begiak. Idazteko gogoa, grina, ez. Eta horregatik, esku-begien faltan, arimarekin eskribitzen du. Bizitzaren beltzak eta zuriak kontatu ditu ARGIArentzat, hitz lauz, apaindurarik gabe.

Prentsa askearen martiriak

Bertako langileak atxiloketa, tortura edota erailketaren mehatxupean bizi dira. Hala ere, Azadiya Welat, Turkiako kurduerazko egunkari bakarra, kioskoetan dago goizero.

Txikia bezain ezezaguna

Parisek ukatu nahi badu ere, Frantzia estatu kultur anitza da oraindik. Bretainiarrek, korsikarrek, katalanek, euskaldunok… mosaiko koloretsua osatzen dugu. Baita flandestarrek ere.

Hausturak bidea ireki zain

Waloniar eta flandestarren arteko desadostasunek kolokan jarri dute Belgikako Estatuaren etorkizuna. Konfederazioa omen da orain epe laburrerako irtenbide bakarra; flandestar askoren ustetan, independentziarako azken urratsa baino ez. Baina hausturarik gerta al daiteke Europako bihotzean? Denborak du hitza.

"Euskara abkhaziera eta txetxenieraren ahaide izan daiteke"

Euskara-abkhaziera hiztegiaren egilea dugu abkhaziar ikerlari hau. Hori gutxi ez eta, euskara eta ipar-Kaukasoko hizkuntzen arteko lotura aztertzen dihardu. Bere teoria frogatzekotan, abkhaziera eta txetxeniera ahaide izango lituzke euskarak.

Kurduen telebista begi-puntuan

Alemaniako Gobernuak Roj TVren emisioa debekatu zuen joan den hilean. “Terrorismo kurduarekin lotura”, argudiatu zuen Berlinek. Jarraian, PKK-k hiru turista alemaniar bahitu zituen Ipar Kurdistanen. Huraxe zen “Alemaniako politika erasokorrari” bere erantzuna. Europako beste hedabide batzuei sartzea galarazi dieten arren –tartean BBCri–, guk Roj TVk Bruselan duen estudioan barneratzea lortu dugu eta hauxe topatu dugu.

Bizitza amets

Zinera edo ur-parkera joatea zaila dute Irakeko Kurdistango emakumeek. Muturrera joz, milaka emakume dira urtero “ohore krimenen” biktima. Batzuk hil egiten dituzte eta beste batzuek beren buruaz beste egiten dute. Horixe ei da infernutik ihes egiteko modu bakarra askorentzat.

Oztopo guztien gainetik

Nafarroa baino txikiagoa den arren, bertakoek munduko herrialderik handienean jaio zirela diote. Transnistriarrek euren bandera, moneta eta pasaportea dute, baita inoiz entzuten ez den ahotsa ere.

Kosovoren zain

Ofizialki Georgiako lurraldea da baina osetiarrek Errusiako zati izan nahi dute. Moskuk errusiar pasaporteak luzatu dizkie jada, eta horrekin bozkatu zuten errusiar parlamentu hauteskundeetan joan zen hilean. Horixe da Putinek Kosovoren independentziari emandako erantzunetako bat.

Turkiako mugan, zoruaren beldur

Saddam Husseinek milioika minaz josi zuen Kurdistango lurraldea, Turkiatik sar zitekeen inbasioa geldiarazteko. Hussein orain ez badago ere, iparreko mehatxuak bizirik dirau, baita lur azpikoak ere.

Kandilen, zeruaren beldur

PKKk dozenaka soldadu hil eta gero, Turkiak eskala handiko operazio militarra hasi du berriki. Kandil mendiak dira jomuga, Irak iparraldeko kontrabandista eta gerlari kurduen aterpea; jada bonbardaketa ugari jasaten ari den eskualdea.

Burujabetzarako bide luzean

Zaila eta etsigarria da askotan demokraziarako bidea. Eta are zailagoa, eta etsigarriagoa, mendeetan justizia izpirik ikusi ez duen herri batentzat. Bide luze eta ezezagunari ekin diote kurduek orain, ez baitago Kurdistanera iristen den bidezidorrik.

Nagorno Karabakh

Konflikto batzuek berehalako arreta jasotzen dute. Beste batzuk, ordea, itzalpean gelditzen dira, itxurazko bakearen aitzakian. Azken hauei biolentzia berpiztean baino ez zaie erreparatzen, jada beranduegi denean. Zipre baino ezegonkorragoa eta Palestina baino askoz ere ezezagunagoa, Nagorno Karabakheko konfliktoak bizirik dirau Kaukasoko mendietan, Armenia eta Azerbaijan artean, Asia eta Europako mugek talka egiten duten lur zatian.

Genozidioa gogoan

Genozidioak herri oso baten desagerpena du helburu. Oro har, estatua izaten da erasotzailea, eta biktima berriz, bere menpeko gutxiengoa. Armeniar genozidioa ere hala izan zen. Apirilaren 24an, armeniarrek beren historiaren egunik tragikoena gogoratzen dute, baina nazioartean hedabideek apenas erreparatuko dioten herri honen doluari aste honetako albisteetan. Kronika hau armeniarren bihotzetik idatzitakoa duzue.

“Nire ama Erzincan-en jaio zen. Herrian bertan ez, baina gertuko errepide batean. Aiton-amonak turkiarrengandik ihesean zebiltzan; herri osoa, Erzincan osoa zebilen ihesean”, hasi da kontatzen Anahit Stepanian, bere amaren argazki horixka bat eskuan duela. Egun, Erzincan Turkia ekialdeko herri txiroetako bat da eta Wikipedia munduko entziklopedia birtual handienaren arabera, “lurrikara batek suntsitu zuen XX. mendeko 30eko hamarkadan”. Horixe, beraz, interneteko datu-base erraldoiak milioika bisitariei aipatzen dien tragedia bakarra. Tamalez, gutxiegi dira oraindik Anahit Stepanianen argazki zaharra ikusi dutenak.

Abkhazia. Paradisu suntsitua