eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/juanjo-olasagarre ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2194/alegrantziaren-alde
Umberto Ecok sortu zuen dikotomia hartatik lehenengoa izanik, bigarrenetako izatera pasa dut nire burua. Bai, gaztetan apokaliptiko bat nintzen, eta orain, integratua izatera behartzen dut nire burua. Baiki. Garai ilunak bizi ditugu, krudelak, jendea erruz hiltzen da, dugun Mendebaldetto hau eraikitzeko inoiz baino jende gehiago hil zen bi Mundu Gerratetan, gure onurak beste askoren gainean, literalki, eraikita daude baina, hala ere, zer esanen dizuet, integratu bat izan beharra dut.

Iraganeko paradisu horietakoren batean nire edadearekin hilik izanen nintzen, eta gaur egungo Afrikako lurralde askotan baita ere; nire grinek urkamendian bukatuko zuten, edo gartzelaren batean, edo kasurik hoberenean norbaiten apeta gaiztoen menpe; eta, jakina, orain naizen baino askoz pobreago izanen nintzen, gizateria bera zen pobreago. Ez, zaila suertatzen zait progresoan sinestea, baina ez nago prest nire burua engainatzeko, gezurra da “iragan garai oro zen hobea” dioen leloa.

“Oraina dugu bizitzeko modu bakarra” beste hark esaten zuen bezala. Kontua da zer egiten dugun horrekin, eta Sarrionandiak dioen bezala “zer egiten dugun egiten diguten horrekin”. Izan ere, beti eginen digute zerbait.

Bai, “euskaldun izatea” egin digute. Eta susmoa dut buelta gehiegi ematen dizkiogula ustez egin diguten horri, zilari begira bizi garela. Halaber norbaitek pentsa dezake niri “egin didaten” beste zerbaiti, gaytasunari, gehiegi begiratzen diodala. Eta zuzen legoke.

Duela egun batzuk lagun batek Aberri Eguna tangan desfilatu beharko genukeela esan nuelako kargu hartu zidan. Lagunaren minak sortutako harridura behin gainditurik aberriaren zentzu barregarriago bat bizi nahi nuela azaltzen saiatu nintzen, baina uste dut ez zidala ulertu.

Beste batzuek uste dute Mendebaldeko gure kulturaren kritika egiteko parada ederra dela gure bazter honetan jaio izana, erdigunetik ikusiko ez liratekeen gauzak antzemateko zorroztasuna-edo dugula. Ez dakit. Gehitxo iruditzen zait. Kontua da hemen eta orain bizitzea egokitu zaigula. Batzuk gizon, beste batzuk emakume, batzuk euskaldun, beste batzuk erdaldun, batzuk abertzale, besteak ez, batzuk espainol, beste batzuk “basko”, batzuk hetero, beste batzuk homo. Eta horrela, entreteniturik esanen dute batzuek. “Entreteniturik, hil behar dugula ez ohartzeko” esanen luke Pascalek, zeinak gure esistentzia nazkanteaz ohartzeko ezer egin gabe bizitzeko gomendatzen baitzuen.

Zer eginen diogu! Bizitzea, hemen gaudenez, betebeharra da. Bizi gainera, alegrantzian Panikerrek dioen bezala tristura zazpi bekatu nagusitatik batekoa baita. Baina ez engaina, alegrantziak ere lana eskatzen du, horretara jarri eta tinko ekin. Tristura baino hobea da, hala ere.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2191/subalternoak
Niestzche parafraseatuz, esanen nuke ez dudala normala izan nahi normala izan ezin naizelako. Normaltasuna, argi gelditu da zutabe honetan behin baino gehiagotan, boterearen araua da, naturala, heterosexuala eta abarrak bezala. Gainera, normaltasuna ennuiak jota dago, eta horrek ez du esan nahi ez-normalak ez gaituela ennuiak jotzen.

Eider, zure idazle lagun gizonezkoekin zaudela zure jokaleku subalternoaren deskribapen zehatza egin duzu, bai horixe. Nik horrelakoetan, ahal dudan neurrian jakina, jokaleku horrek berak ikustarazten dizkidan etekinez baliatzen naiz. Nafartasuna zen garai batean nire subalternotasunetako bat –barkatu hitza, jode!–. Idazle jendearekin aritzen nintzenean ahaide pobrearekiko begirunez zein gurasokeria arinez tratatzen nindutenean, adar joka eta irainik gabe, dena esan beharra dago, nire jokaleku nafarra ateratzen nuen paseatzera nire kokalekua mugituz argudioak beste bide batetik eramateko. Gero ikasi dut gauza bera egiten homosexualitatearekin. Beti ere, zure eztabaida kideek zarena, homosexuala, nafarra, emakumea, onartu eta errespetatu behar dutela aurre-baldintza; bestela atera korrika, jipoitu eginen zaituzte-eta, hurrengo errenkarnazioan madrildarra, heterosexuala eta PPkoa izan nahi zuen adiskide hura Takoneran cruising ari zela jipoitu zuten bezala.

Niri asko kostatu ondoren, zer esanen dizuet, subalternoa izatea zortea iruditzen zait, izan ere, bizitzak berez erakutsi dizkit bestela neke intelektual anitz beharko luketen lezioak.

Izan ere, Eider, zuk aipatzen dituzun puntu horiek emakume izateak erakutsi dizkizu, horretan, beraz, argi ikusten da barne-barnetik duzula arakatua gizonen arteko botere harremanak nola sortzen diren, emakume baino lehenago, noizbait zuen haurtzaroan “gizon” ere izan zaretelako.

Bestelakoa da nola kudeatzen duzun botereak ezarri dizun txokotasuna. Duela gutxi aritu da botereak emakumeari paratzen dion putatasunetik Devenir perra idatzi duen Itziar Ziga errenteriarra Euskal Herrian bere liburua aurkezten. Halaber hasieran aipatutako nire adiskideak, gizonkotez osaturiko kamaraderia talde batean, halako batean “zuri eman dizute inoiz atzetik?” galdetzen zuen serio-serio hitzetik hortzera. Izugarrizko isiltasuna egiten zen, eta bat-batean kamaraderia hautsi eta taldea zena ihes bideak inguruko gauzetan bilatzen zuten banakako multzo bihurtzen zen.

Subalternotasuna ez da ez hobea ez txarragoa. Tokatu zaizuna baino ez da, baina zerbait ez bada lantuaren tokia da. Subalternotasunaren teoriak horixe da ekarri duen ona: ezin duzula ezarri zaizun jokalekuan egon lantuan, zein gaizki zauden negarrez, ezarri dizuten biktimaren papera egiten, horrek berak zure jokalekua menpekoago eginez boterea indartzen duelako. Postmodernitatearen lezioa, krudela, baina lezio.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2188/postfeminismoa  
Hurbilago dagokidan liburu bat aipatu nahi nuke, postqueerra: Desiring Arabs, Joseph A. Massad ikerle palestinarrak idatzia. Hauxe du bere tesi nagusia: gaytasuna mendebaldetik, berriz ere, ezarri nahi den kategoria da. Izan ere, esaten digu Massadek, ez dago gaytasuna kontsidera daitekeen kontzepturik mundu arabiarrean eta kategoria horren ezartzeak, integrista, oraingoan bai, islamiarren eta gobernuen errepresioa ekarri du lehen gizartean trufa edo mesprezua bainoago eragiten ez zuen portaeren gainean. Eta portaera azpimarratzen dut, Massadendako portaera homoerotikoak praktikatzen dituztenak baitira, eta inoiz ez izaera bat osatzen duten homosexualak.
 
Bada iruditzen zait berdin feminismoarekin. Zer dute komunean Iraneko emakume batek eta Euskal Herriko batek? Bada emakume kategoria betetzen duen ezaugarririk? Eta baldin badira, zein dira? Berdinak dira mundu osoan? Uste dut horregatik birplanteatu zela feminismoa. Ezaugarri sozial eta politiko komunik ez dela erabakiz gero, errepararaziko dizute ilustratuek, erlatibismo kulturalean eror zaitezke; aldiz, badela erabakiz gero, esan bezala, kolonialismoan, izan ere, mendebaldeko ikuspegiaren unibertsaltasun bokazioak bere ezagutza eta interpretazio egiturak ezartzen ditu ez dauden tokian. Feminismoa bezalakoak, hain zuzen ere.
 
Zure ikasleek, beraz, Katixa, neurri batean arrazoi dute. Eta hala ere makina bat arrazoi dago borroka egiteko eta feminista izateko, kontua da borroka egite hori ez dela lehen bezain erraza, garbia, ideia nagusi bakar batek gidaturik. Munduko emakumeok elkar gaitezen. Bale. Zeren kontra eginen dugu borroka? Eta orduan sortzen da nahasketa.
 
Izan ere, eta badakit astakeriara joko dudala, klitoriaren ablazioa arbuiatzen dugularik, gure parametro zuri eta mendebaldekotatik egiten dugu, eta, beti erabil daiteke kontra-argudio moduan ablazioa tradizio kultural bat dela. Jauziak jauzi, Alardeari dagokionez onartezina bihurtzen den kontra-argudioa, interpretazioaren egilea eta eskubide gabezia kultur parametro beraren pean, mendebaldean, hitz batean, gertatzen direlako, ablazioaren kasuan ez bezala.
 
Akordatzen naiz Hego Afrikan, Apartheida bukatu berritan, zehaztasuna helburu horrela esanen dugu, joera homoerotikoak zituzten beltzak Sowetotik Johanesburgo erdialdera, zurien eremura, ihes egiten zutela haien sexualitatea modu errazagoan bizitzera, besteak beste, ANCek gaytasuna mendebaldeko gaixotasuntzat jo izanak eragindako presio soziala zio. Horregatik, Eider, zure bainak oso ongi ulertzen baditut ere –gizonezkoak gorroto dituen emakume frigido eta iletsua– aukeran neronek nahiago dut euskal gaya izatea ezen ez joera homoerotikoak dituen egipziarra.
 
Horrenbeste gorrotatzen dugun mendebalde honetako gay euskalduna, ezen ez 1970ko hamarkadan Kontzentrazio Zelaietan atxilotu zituzten gay kubatarrak. Hemen emakume, eta ez han, zurikeriak, zurikeria.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2185/euskara-eta-masokismoa aqua spinning euskaldun horrena, ez musikagatik baizik eta basque nostalgia musika bakarrik entzun behar horrengatik. Beharbada, niretako euskararekiko harremana, beste zenbaitendako aparteko egoera izan dena, normala izan delako (etxetik dakit, Arbizun 80 hamarkadan hiru erdaldun baino ez zeuden, karrera euskaraz egin nuenez Euskal Herri guztiko euskaldunak ezagutu eta lagun egin nituen) ez ditut gehiegi ulertu Euskal Herrian Euskaraz bezalako taldeak; integrista (barkatu) xamarrak iruditu zaizkit beti (nire iragana oraingo presupuesto ideologikoen arabera eraikitzen hasi naizeneko edadera ailegatzen ari naizela uste dut. Malo!). Horregatik ez dut gehiegi ulertzen jendea zaletasunetara euskaragatik apuntatzea, hori baldin bada aipatzen duzun kasua, Katixa.
 
Eta bidenabarrean bada ere, Eider, Lopez aipatzen zenuenez, kezkagarria iruditzen zait PSEkoek euskarazko murgiltzeari buruz –adituen aholkuei kasu egin gabe, noski– duten iritzia, bi hizkuntzetan hezteko eskubidea, elebitasuna, bi hizkuntzek tratamendu bera izan behar dutela eta matraka hori guztia. Ildo horretatik kezkagarria Basagoitik Nafarroa Foralera egindako bisita hezkuntza legalitate konstituzionaletara lerratuko dela agintzera etorria.
 
Hala ere, euskaldunok euskararekin dugun harremana aztertu eta aldatu egin beharko genukeela (horrela hitz egin badaiteke: euskaldunok?, harremana?) bururatu zitzaidan duela gutxi. Apirilaren 21ean zen eta Liburuaren Eguna aitzakia, Aingeru Epaltzaren lanak irakurri genituen ikasle, irakasle eta gonbidatuek egun osoan zehar Biurdana institutuan. Ekitaldiaren ondoren hainbat bazkaltzera joan ginen. Irakasle eta hainbat arlotako gonbidatuak ari ziren nire inguruan euskararen egoerari buruz solasean: zeinen gutxi erabiltzen duten gure ikasleek, zeinen gaizki dagoen euskararen egoera, zeinen gaizki tratatzen gaituen Nafarroako Gobernuak. Egiak, batzuk, ez horrenbeste, besteak. Betikoa, nahi baduzue.
 
Harritu ninduena, ordea, gure artean ezarri zen halako plazerezko anaitasuna izan zen, bai baitzirudien egoera txarraz mintzatzen bainoago, zerbaitez elkarrekin gozatzen ari gineneko konspiratzaile taldea ginela. Euskara fetitxea bilakatu zitzaigun –zaigu?– eta denok ere elkarrizketa hartatik plazer soberakinarekin gozatzen ari ginen, gure desio inkontzienteei, zigor nazazu aitatxo, eta horrela zure maitasuna lortuko dut, bidea ematen.
 
Ikasketez psikologoa banaiz ere, ez dut gehiegi maite izan psikologia, alde batera, edo gutxienez bigarren mailako azalpenen esku, uzten zuelako emakume –eta homosexual– subjektuen sorrera. Azken boladan, ordea, gero eta zaletuago nabil. Freudek dio ume zigortu bakarra izateko fantasiari uko egiten diola umeak horrela beste ume zigortu horrekin anaia-(arreba) izateko eta aitaren autoritatearen kontra altxatzen saiatzeko. Argi zegoen, taldean ari ginen gozatzen denok ere aitaren kontrako konspirazioa ezin presaturik. Zein genuen aita? Gaztelera kasu horretan, edo nahi baduzue gazteleraren egoera indartsu eta distiratsua.
Psikoanalisiak terapia eta kontzientzia proposatzen ditu sendatzeko. Hizkuntz politika sendoak eta sindromea daukagula jakinda gozatzea, alegia. Eta barkatu berriz ere euskararen egoeraz mintzatzeagatik.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2182/musika touché.
 
Hala ere, bihoa galdera: zergatik da La Pollarena Madonarena baino autentikoagoa? La Pollak, zugandik jakin dut, Eider, Records epaiketa baten bidez galdu zutela, autentikoak izatera “vivir de prisa y hacer un bonito cadaver” hura bete beharko zuten, eta ez aitondurik jo eta jo aritu.
 
Autentikotasunaren roilo horrek nazkatu egiten nau. Barkatu, badakit ez duzuela zuek plazaratu, baina askotan izaten da autentikoa-faltsuaren arteko dialektika gurean, autentikoaren alde, jakina. Uste dut gainera, plaza honetan bertan mintzatu naizela, errepikatzen naizen seinale. Ni ez naiz inoiz autentikoa izan, beti faltatu izan zait zerbait. Nire herrian ez nintzen nahiko herritar, ez nituen manerak, beti aritzen nintzen tipikotasuna kritikatzen. Gero, giro homosexualetan ez nintzen nahikoa gay, luma falta zitzaidan (barrezka ikusten ditut nire zenbait gay lagun txistea egina utzi diedala eta) herrikoegia nintzen, baskoegia, hori ere esan didate. Autentikotasunak normaren agintea estaltzen du eta gurea bezalako kulturetan askotan kistcharekin zer ikusia duen zerbait da.
 
Dena dela, musika beti izaten dugu oroitzapenekin lotuta eta nik, zer esanen dizuet, ez ditut laurogeiak modu baikorrean bisitatu. Egin, egin beharko nuke eta Zarama zenbat gustatzen zitzaidan, zaidan –baina posible da orainean ez den zerbait maitatzea?– gogoratu. Eta Hertzainak baita ere, zenbat dantzaldi, eta zenbait eztabaida, baina baita ere zenbat sentsazio ilun, zenbat galdera, zenbat polit, alai izan zitezkeen une erreka joak, nahikoa ez genekielako, tenkortzen ginelako, ezker izatea gogor izatearekin nahasten genuelako.
 
Jotakie taldea ere asko gustatzen zitzaidan baina orain talde batekin gelditu beharko banu, Radio Futurarekin geldituko nintzateke. Enamorado de la moda juveniletik La negra floreraino izan zuten garapenarekin. Ala The Smiths bururatu zait orain, nahiz eta letrak ez ulertu, talde gay bat zela esan zidatenean hartu nien kariñoarekin. Ala The Clashen London calling... urtetan paratu dut bolumen izugarrian etxea garbitzen aritzeko.
 
Baina jada ez ditut entzuten, nire musikarekiko harremana, nagusiki ez delako musika maitale batena, baizik eta sentimental batena. Musikak bizitakoa baino ez dit gogoratzen, eta ez da izaten musika bera, kanten antolamendua, noten ordena, gitarren joan-etorria, kantariak estrofari nola ekiten dion erreparatzea. Azken finean niretako musika soinu banda baino ez da izan. Gero hasi naiz musikari berari erreparatzen, arestian aipatutako ezaugarri horiei. Eta kostatu egiten da, ez pentsa. Hasteko musika entzuten paratu behar duzu zure burua, ezer gehiago egin gabe entzun. Nekeza egiten da hasieran irudimenari eta gogoetaren kiribiltzeari eustea eta horretan kontzentratzea.
 
Ez naiz purista paratuko eta artearen hutsaltzeaz arituko. Baina kontsumoaz gain ederretsi nahi dugun edozein gauza kostatu egiten da. Nekeza hasieran ariketarekin erraztu egiten da. Horretan ari naiz. Eta ulertzen dut Katixa, Eider, artikulu honek nondik heldu ez edukitzea. Ez dut aitzakiarik, idazten ari bitartean entzuten ari naizen Goreckiren hirugarren sinfonia ematen ari natzaion tratamendua ez bada. Beno beti geldituko zaigu Gu gira, The come back, nostalgia basque nostalgia arintzeko.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2178/musika-eta-sagardotegiak  
Bihoa aurretik: poperoa naiz esan behar nuen, baina nintzen esatea egokiagoa da, izan ere, azken honetan musika barrokoa entzuten dut nagusiki. Eta ez da, barkatu zuritzea, kulturrontzi irudia eman nahia.
 
Pentsatzeko ematen dit horregatik La Polla Recordsen moduko punkaren iraute irmoak –norbaitek artikuluaren laburpentzat, hoberenera, egilea zaharkilotako hartzea ez litzateke harritzekoa–, gure artean kasik-kasik talde klasiko bihurtzerainokoak.
Bi adibidez argituko dut. Ez dakit zenbatek beteko zuten euskal jendearendako –Parte bat? Denok? Euskal denok? Den ez-nafarrak, Iparraldekoak salbu? EAEkoak?– ohikoa den sagardotegiaren erritoa, baina bete ere, Hernanin egin duten gehienak ohartuko ziren La Polla Records, eta oro har punka zenbat entzuten den tabernetan.
 
Duela gutxi bete nuen erritoa eta arrapaladan atera nintzen tabernatik “Opus Dei o no!” leloak pertsekutaturik. Berriz ez! Edade gehiegi dut eta, beraz, duela gehiegi bizi izan ditut laurogeiak. Norbaitek usteko balu kanta horien jartzeak baduela nostalgiatik, berehala ezezta dezala. Izan ere, gazteak ziren tabernan zeuden gehienak, gazteak ziren kanten erritmora dantzan ari zirenak.
Beste adibidea nire ikasleek –hamasei urte ingurukoak– eman zidaten. Nafarrock, uste dut, izan da Olaztin duela asteburu batzuk. Joko zuten taldeez galdetu nienean: Gatillazo bota zidaten lehendabizi. Gatillazo, nik ez nekien La Polla Recordsen errenkarnazio ebaristiarra dela, oinarrian La Polla Records berbera, bai musika bai letra aldetik. “Gatillazo, Gatillazo” erantzun zidaten nire ikasleek poperorik bazen galdetu eta, nik La Oreja de Van Gogh aipatzeagatik barrezka.
 
Baina zergatik gustatzen zaizue? “Musika, letrak...” eman zidaten arrapostu. Kanta pare bat entzun genituen.
 
Zergatik ote? Ez ote da arraroa, ez dut hitz bortitzagorik erabiliko, gurasoei gehien gustatu zitzaiena seme-alabei ere hagitz gustatzea? Ez da ezer okerrik hor? Norbaitek argudia dezake Rolling Stones ere belaunaldi ezberdinen taldea izan dela, eta baiezkoa onartu beharko nioke, taldea bai baina ikurra ez gehituz.
 
Zerk eragiten du La Polla Records eta bere antzeko oraingo taldeak, beste kultura batean bazterrekoa litzatekeen zerbait, erdigune izatea? Ala, itxurak itxura, bazterrekoak al dira?
 
Politikak, argi eta garbi. Euskal gatazkaren irautea gauzatzen da talde horietan. Baina goitik beherako eraldaketa nahi duen euskal iraultza hori nola egon daiteke bere-berean hogeita bost urtez? Kontraesankorra da, gutxienez, gurasoek entzundakoa seme-alabek mirestea, herri musika –uler bedi popa, punka, rocka eta abar– mendebaldeko kulturan, aurreko belaunaldiaren kontra egiteko tresna izan denean? Zer lekune uzten zaie seme-alabei gurasoek berrogeirekin Rimbauden rola betetzen jarraitzen badute? Ez ote hau Ediporen ezina?
 
Nire uste apalean punk musikaren iraupenak mugimendu baten urrezko aroa –Ezker Abertzalea laurogei hamarkadan– seinalatzen du eta, ondorioz, uste ez bezala, La Polla Recordsen doinuekiko gazteen dantza, ariketa nostalgiko moduan irakur daiteke.
 
“Ezer ez da aldatu” dio kantaren letrak. Zer ote begi-bistakoa, ezetz ala baietz?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2175/karitatea-eta-iraultza  
Euskal Herriko mapa, horregatik, ez dago batere argi. Izan ere, batzuendako ETAren biktimak eta haien senitartekoak izanen dira maparen erdigune; beste batzuendako presoak izanen dira sufrimenduaren ardatz –irudika ezina egiten zait gartzelan urteak pasatzea zer izan behar duen–, beste batzuek euskal gatazka baino zer garrantzizkoak badirela erabakirik, Bilboko pobreak; beste batzuk, gutxira, lanik ezean, kanporatzen hasiko garen etorkinak. Izan ere, mapa batek ez dauka erdigunerik, dena erdigune izan daitekeelako. Bai, mapak ez dira inoiz neutroak.
 
Mundu honetan, Katixa zuk ongi argitu bezala, Indonesiako sufritzaileak aldamen bihurtu zaizkigunez ez da posible bakarrik Euskal Herriaren sufrimenduaren mapaz arduratzea. Niretako hori da eskuinekoena –hartu zalantzaz, mesedez. Hala ere, ziniko paratuz Jon Juaristiren –poeta on pertsonaia zalantzazko– bertso lerro batzuk harira datozenez, hona ekarriko ditut: “Sigo siendo de izquierdas aunque se note poco”–.
 
Sufrimenduak denok ukitzen gaituenez edozein sufrimenduz ardura daiteke edonor –ez guztiez aurreko zutabean proposatu bezala– eta edozein modutan, baita literatura deitzen den horren bidez ere. (Ez zuen bizitza islatu nahi? Ez dira gartzelako bizimodua argitzeko zirrikitu bat Sarrionaindiaren Gartzelako poemak?; ez da Zubizarretaren Pikolo sufrimenduaren adibide?).
 
Hala ere, sufrimenduak eta hori konpondu nahi duen iraultzak hori dauka putadatik, praktika, alegia, pentsatutakoa eraginkorra izan dadin, gauzatu egin behar dela. Zentzu horretan askoz eraginkorragoa, eta erradikalagoa, iruditzen zait, Eider, Medicus Mundiren aukera, berez duen ekintza kolonizatzaile izaera gorabehera, egiten duen norbait –baita moja bat ere jainkoaren koartadarik ez balu– iraultza nola egin behar den egunkarietan zutabe iraultzaileak idazten iraultzaren zain dagoen idazle hori baino.
 
Nagusikeriaz, gutxi jota, kutsaturiko egitatea izateaz gainera, ezkerraren erretorikan, dialektikaren legea azkartuko lukeen kontradikzioen narraskeria koipetu eta leuntzeko balio omen du karitateak, eta, hala ere, euskal idazle gehienak, zutabe iraultzaile eta borrokalari horiek idazten dituen hori barne, idazle izanik egiten dituzten ekintza guztiak baino erradikalagoa da. Arindu, sufrimenduak arintzen duelako nahiz eta kontradikzioetan erori. Akaso ihes egin diezaioke euskal idazle abertzale ezkertiar guai denarekiko elkartasuna adierazten duen horrek kontradikzioari? Bada ez, beti dagoelako bere burges txikitasunean atzipeturik. (Hau, mesedez, ez dezala inork bizitza heroikoarentzako bultzada moduan har, alderantziz baizik).
 
ETAren kontrako zutabeak idazteagatik Espaniako Gobernu faxistak eta PNV eta Aralar traidoreek kontu korronteak gizendurik ditugun idazle burges txikioi buruz, zer esan? Aspaldi da ez dugula bakarrik idazten, areago, polizia ondoan beharrean, barnean daukagu. Eta hala ere “seguimos siendo vascos, aunque se note poco”.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2172/moda  
Nik ez dut uste orain modan dagoena nazio gabe izatea dela. Niri iruditzen zait, orain egunerokotasunera ailegatu direla lehen ere aintzat hartzen ez ziren errealitatearen alderdiak. Zure hitzetan “oilasko batek baino hormona gehiago irentsi dituen” transexual hori orain modan dago, bai, errealitateari buruzko ikuspegia garatu duelako, errealitate hori eraldatzeko tresnak sortu dituelako, ideologia bat garatu duelako. Bejondeiola moda!
 
Ohar bat, polemikan sartu nahi gabe. Zuk, Eider, diozunaren harira: “Natura tronpatu egin zela barneratu” diozu. Ez, gezurra da, natura ez da tronpatzen gizartea tronpatzen da. Botereek ezarri dute ar den gorputz horren gainean gizon izan beharra, ez naturak; izan ere, natura da lehen ezartzen zaigun botea. Eta barkatu lezioa.
 
Ni, dena dela, eta ez naiz zuei buruz ari, jakina, kokoteraino nago euskaldun gisa nola bizi behar dudan agintzen didatenez. Akaso modu bakarra ote dago euskaldun bizitzeko? Badu zentzurik independentziaren alde beste belaunaldi bat xahutzea gobernuei sinbologiaren eta zigorren ezarpenaren kudeatzea baino ez zaienean gelditzen? Imanol Galfarsorok Subordinazioaren kontra liburuan aldarrikatzen duen bezala –frogatu gabe nire uste apalean– nazioarena da dialektikaren legeari eraginen dion kontradikzio nagusia? Orduan, zertan lagunduko dio Euskal Herriaren independentziak Munduko Iraultzari? Areago, zer onura ekarriko dio Boliviako aimara bati gure independentziak? Zer egin behar du transexualak naturak zizelkaturiko gorputz baten barnean, independentzia lortu arte esperatu, akaso? Baina batez ere, nola askatuko nau ni? Hori dut galdera.
 
Eta ni-tik ni-ra ailegatu gara, Katixa. Nik ez dut nitaz hitz egiten, beno hori ere bai, baina ni-tik idazten saiatzen naiz. Eta honetan ari garela, zergatik ni-a bai nobeletarako eta ez zutabetarako? Akaso literatura deitzen den hori ote errealitatetik ihes egin dezakeen arlo bakarra? Zutabegintzak, ez?
 
Nik ez dut halako bereizketarik egiten. Bai ordea bereizten ditudala besteen sufrimenduarekiko enpatia graduak. Hor zehar oso ezkertiar gelditzen da munduaz sufritzen dugula aldarrikatzea. Nire ustez gezurra da. Inork ezin du munduaren sufrimendu guztia sufritu. Hori anitzak garela esatea bezalako Fernandoren egia bat da. Egunkaria zabaltzean, gure zaletasun-izaeren arabera aukeratzen dugu norengatik hartu min. Nora doa min hori? Balio du ezertarako?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2169/poesia-zutabetan  
Eider, zuk proposatu bezala gaiez aldatu aurretik –izan ere asko interesatzen zait zutabegileon profila zertan dabilen komentatzea–, testuan zehar egiten duzun beste galdera bati erantzun nahi nioke: “Emakumezko edo gizonezko sentitu al daiteke inor?”.
 
Bai. Botereek bat ala bestea sentitzera behartzen gaituzte uneoro. Beraz, genero disforiaren eremuetan aurkitzen dena, zure elkarrizketatua, ezin egokiturik dabil beti. Hortik Preciadoren saioa generoa dekonstruitzeko; edo Butlerrena, zeinak natural, berez gara genero batekoak edo bestekoak, hitzaren azpian datzan botereen kategoria azterketa sendoa egiten baitu; edo Wittig-ena, zeinak pentsamendu heterosexualaren amarruak azalarazten baititu; edo Irigarayrena, zeinak emakumea heterosexualitatearen eremu sinbolikotik kanpo dagoela salatzen baitu, gizonaren objektua izatera ere heltzen ez delarik.
 
Beste modu batez planteatuko dut galdera: euskaldun ala espainol senti al daiteke inor? Euskal Herriko politika bideei erreparaturik, baietz erabakitzea baino ez zaigu gelditzen. Kontua, beraz, ez da senti daitekeen, baizik eta sentitzeko manera hori nork ezarria den, nola, kategoria horrek zer ezkutatzen duen? Biak batera izan daitekeen, euskaldun-espainol, gizon-emakume? Ala bat ez beste izan gabe bizi ote daitekeen? Azken galdera horren erantzuna ezezkoa baldin bada, batzuen ustez leninismoa baino ez zaigu gelditzen, eta derrigorrez gaude iraultzara kondenaturik. Gehiegitxo. Barkatu, dena den, euskalduntasuna eta generoaren arteko konparazioa, baina niretako, elkar argitzen dute.
 
Zutabegileak “norbere buruaz” mintzatzeari buruz... Nik aspaldi erabaki nuen nire burutik mintzatzea. Bat, dezentetan gu-aren azpian ezkutatzen –batzuek aldarrikatu nahiago lukete– nintzela ohartu nintzelako, eta bi, esatera ausartzen ez nintzena halako zutabe mengel, lainotsuen bidez lausotzen nuelako, batez ere, kutsu politikoko zutabeetan.
 
Ala “norbere buruaz” aritze horrek ni-aren gorabeherei buruz aritzea esan nahi ote du? Hala bada, ez zait gaizki iruditzen, ni-a ustez elkartasun handiagoko beste eremu batzuk bezain zilegia izateaz gain, askotan gizarteari buruz aritzeko metonimiarik hoberena izaten baita. Hainbeste, Euskal Herriko zutabegintzan ni-a konkista ere badela.
 
Aste honetako zutabeen arakatze azkartxo bat eginez esanen nuke denetatik dagoela: batzuk, Xabier Larrañaga edo Koldo Aldabe, kasu, asko aritzen dira gai politikoei buruz; beste batzuek eguneroko bizitza pribatua eta politika nahasten dute zutabe berean zein zutabe desberdinetan, Uxue Apaolaza adibide; beste batzuek ni-tik argitzen dute errealitate soziala, Rikardo Arregi, demagun. Beste batzuk, Aurelia Arkotxa, konparazio batera, iraganeko kontuekin saiatzen dira gaurkoan argi egiten.
 
Beste batzuek, ni urduri paratzen naute –barkatu, baina nahiago dut izenik ez aipatu– “poesiaren” egitura zein irudiz sasitzen dute zutabea errealitateari buruz deritzotena mordoilo liriko-kriptikoa bihurtzeraino. Orduan, Gil de Biedmaren pentsu hura datorkit gogora: gaizki dabil poesia eta arrazoia nahasten dituen gizartea. Baina, arrazoiaren eremuari dagokio zutabea? Noraino da zutabeetako “poesia” egilearen iritzia estaltzeko trikimailua?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2165/piedra-y-camino
Gainera, Foucaultek (barkatu, badirudi ez dudala besterik irakurtzen) frogatzen duen bezala “esate” hori konfesiotik sortu zen XVIII. mendean, boterearen kategoriei loturik. Konfesioaren egia aitortzetik barne-gogoaren arakatze sistematikora nola pasatzen den erakusten digu, arakatze horren ondorioz sortzen delarik homosexual hitza, lehen praktikak zirena izate bihurtuz. Beraz, boterearen adar batek, psikiatriak, sortuko du neroni askatzeko bidean paratuko nauen etiketa. Etsigarria edo argigarria, baina etiketa horretatik sortuko da boterearen mekanismoak salatzen saiatuko den kritika queerra.

ETAk, Mikel Laboaren dolua ostu digun honetan haren kanta bat ekarri nahi nuke hona kritika queerra (batzuk usteko dute burgeskeriez jositako kritika dela) egiteko. Hil zenean aparatuan sartu nuen Xoriak diskoko kanta batek (Piedra y Camino, Atahualpa Yupanqui) erosi nuenean sortutako amorrua berritu zidan. Hona letra (barkatu gazteleraz ez dakizuen euskaldunok itzulpen eza, karaktereek agintzen dute): Del cerro vengo bajando/Camino y piedra/Traigo enredada en el alma, vida/Una tristeza/Me acusas de no quererte/No digas eso/Tal vez no comprendas nunca, vida/Porque me alejo/Es mi destino/Piedra y camino/De un sueño lejano y bello, vida/Soy peregrino/Por mas que la dicha busco/Vivo penando/Y cuando debo quedarme, vida/Me voy andando/A veces soy como el rio/Llego cantando/Y sin que nadie lo sepa, vida/Me voy llorando/Es mi destino/Piedra y camino/De un sueño lejano y bello, vida/Soy peregrino.

Baina nora doa gizon hau, ze dudarik gabe gizona da!? Iraultza egitera doa andreari umea egin eta hark haz dezan utziz? Ala haren “patua” eta “amets urruna” zerbait metafisikoagoa direlako aitzakiarekin ezin du pausa hartu? Ala kultura latindarreko nazioetan ohikoa den legez, emakume batetik bestera dabilen txuloputa horietako bat da, buztan arinkeria urrun ametsez zurituz? Eta emakumeak zergatik agoantatzen du, zergatik ez du pikutara bidaltzen? Irakur daiteke kanta maitaleak bi gizon izanda? Eta bi emakume? Berdin portatuko lirateke? Imajinatu horrelako bikote batekin bizitzea.

Ez du horrenbeste egiten Ezker Abertzaleko buruzagi batek ama-emazteak euskal preso politikoendako porrupatatak garraiatzen irudikatu zituela, matxismo beltzenaren adierazle? Nahiz eta guk, euskal iraultzaileok, horrelako gauzak erabat gainditurik ditugulako ustearekin bizi. Ja!

Baina nik Katixak aipatu Beatriz Preciado eta bere iraultzaren kontzeptu transgenerikoari buruz hitz egin nahi nuen. Bere Testo Yonquin egiten duen gure gizartearen analisi zorrotza goraipatu nahi nuen, nahiz eta erabat bat ez etorri. Gizarte hau eraldatzeko bihurtu nahi gaituen halako terrorista transgeneroen teoria azaldu nahi nuen eta alde geopolitikoa bazter uzten duela (zer inporta zaio Etiopian gosez hiltzen ari den bati generoen eraikuntza) kritikatu. Azken boladan irakurri dudan libururik kitzikagarriena izan dela aitortu nahi nuen baina karaktereek agintzen dute.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2162/orotarik-pixka-bat  
–Afrika gaixoa– esan zuen gure adiskide kanariarrak.
 
Berehala alderatu genuen –klixeak hitz egiteko behintzat balio zuen– jatetxe asiarreko giro builatsua emakume afrikarraren negozioarekiko –segur aski amestu ere ezin izanen zuen jatetxe kamerundar batekin– ikuspuntu eskasiarekin.
 
Ez dakit gauza askorik ekonomiari buruz, baina adituek diote enpresa europarrek eta amerikarrek Afrikan inbertitu ere ez dutela egin nahi, eta asiarrak ari direla Kamerun, Niger eta abarren jabe egiten.
 
Asia, aldiz –berriz ere diot, klixeak txikle, beste hark esaten zuen moduan–, jende lanpetuaren tokia da; hainbeste etxe barneko negozioak espaloiak ere jaten ditu, Hanoi bezalako hiriak adibide.
 
Halakoetan galdetzen diot nire buruari egunaren zein partetan uzten duten alde batera lan bizitza eta hasten den bizitza pribatua deitzen den hori.
 
Segur aski biak txirikordatzen dituzte etengabe, noiz diren batean eta noiz bestean gehiegi zehaztu gabe.
 
Bizitza pribatuaren afera hori asko interesatzen zait. Historia de la vida privada liburua (Duby, Georges, Aries, Philippe) erostekotan ibili naiz aspalditik, baina ez dut egin eta orain faltan dut. Dena dela, iruditzen zait gure bizitza pribatuaren kontzepzioa gizarte burgesean sortua dela, eta talka egiten duela bai Afrikan bai Asian hori ulertzeko dagoen moduarekin.
 
Badakizue, esaterako, Txinako komun publikoetan besteen ondoan egin behar duzula kaka, batere pribazitaterik gabe? Aldiz, ez dago gaizki ikusita zenbat irabazten duzun eta zenbat diru duzun aipatzea. Euskaldunon artean aldiz oso tabu den gaia da diruarena. Gure buruak, gure sublimean, dirua bezalako gauza arruntez aritzeak beheratzen dituelako, segur aski.
 
Nolanahi ere, aspaldi da gure gizartean publikoa eta pribatua nahasten direla. Literaturan, demagun, fikzioa ahiturik omen dago eta autofikzioa omen da orain egin beharrekoa. Vila-Matasen Dietario Voluble irakurri berri dut –gustuko dudan idazlea–. Eta gozatu badut ere, liburuak ez dio Andres Trapiellok bere Salon de Pasos Perdidosen edo Sanchez Ostizek bere dietarioetan egindakoari ezer gehitzen, berritasun asmoak berritasun. Are gehiago, atzerago joz makina bat gehiago aipa daitezke, horien artean Flaubert eta Kafka. Edo Mishima bera. Asiaz ari garela harira datorren idazle bat aipatzeagatik.
 
Bai, ongi etorriko litzaiguke asiar jatorriko lehendakari euskaldun bat. Baina pentsatzen jarrita zergatik ez afrikarra, zergatik ez hegoamerikarra, edo ozeaniarra? Zuritasun heterosexual abertzale honetatik aterako gintuzkeen edozein ongi legoke: marikita izan, edo emakume gizon jalea, lesbiana kamioi bat, emakume beltz transa, diasporako euskaldun estatubatuarra. Bai, zuritasun heterosexualaren parodia eginen lukeen edozein.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2159/ttakun-herrenka  
P. J. Harveyri buruz, zer esan, niri ere gustatzen zait, 70. hamarkadako Patti Smith gogoratzen dit, nahiz eta, beharbada, Harvey leunagoa eta eztiagoa izan. Patxi Lopezi gustatzea edo ez garrantzigabea badirudi ere, ez da horrela.
 
Fernandoren egia bat da esatera noa baina musikak ez gaitu hobe egiten. Eta adibidea ere betikoa paratuko dut naziek Schuman eta Schubert entzuten zituztela tortura saioen ondoren.
 
Orduan, berehala dator galdera, musikak ez bagaitu hobe egiten zertarako goaz eskolara? Beno eta hemen modernitatearekiko kritika guztiarekin topo egiten dugu Adornotik hasi eta Vattimorekin –zer prentsa txarra duen gizon honek iraultzaileen artean– bukatuz.
 
Batzuek diote Ilustrazioaren baloreek beraiek –musika entzunez hobeak izanen gara– sustrai-sustraitik direla ustel. Horrenbestez hezkuntzak, arteak, literaturak ez gaitu hobe egiten, berez daukagulako gizakiok halako hondo ilun eta krudel bat, zeinak izugarrizko sarraskiak egitera bultzatzen gaituen. Esperantza gutxi, beraz. Beste batzuek, aldiz, diote oraindik ez dela gauzatu ideal ilustratua eta, esanen genuke, bidean gertaturiko akatsak edo izan direla XX. mendeko barrabaskeriak: deportazioak, kontzentrazio zelaiak, nazismoa, stalinismoa eta abarrak.
 
Ondorioz, arrazoi duzu, amets –errealitate ere deitu beharko nioke– ilustratuak zutik zirauenean P. J. Harvey entzuten genuen guztiok balore berdintsuak konpartitzen genituen eta P. J. Harvey entzutea bera balore horietan aurrera egitea izan zitekeen baina, gaur egun, ariketa horrek, zuk ongi adierazi bezala, Ur, bere zaleen taldeko egiteaz gain ezer gutxi esan nahi du, ez, behintzat balore berdintsuak partekatzea.
 
Zuen aurreko artikuluen irakurketa maltzur bat eginez –barkatu– iruditzen zait Francisco Lopezi horixe egozten diozuela, ez dituela zuen baloreak partekatzen; eta segur aski, halaxe da, izan ere, Patxi Lopezen Ilustrazioaren ideia, ez da ni daukadana: izan ere, Patxi Lopez eta bere partidua, Ilustrazio “bakarraren” adibide dira, alegia gizartea estatu bakarra, hizkuntza bakarra, balore bakarren inguruan egituratzen dituen tradizio horretakoak, eta horretan euskaldunok gure salbazio hutserako besterik ez bada ere, beste tradizio bat aldarrikatu dugu: deitu Ilustrazio anitza –ez da oximoron bat?– edo Posmodernitate ilustratua.
 
Argi dagoena zera da: Patxi Lopez ere gure herrikoa da. Lastima ez egotea Toribio Etxeberria bezalako jende gehiago PSOEn. Aspaldi da haren Ibiltarrixanak irakurri nahi dudala eta artikulu honen idazketa aitzakiatzat harturik, horretara paratuko naiz, PSOEn ere euskaldunak bazirela eta badirela egiaztatzeko besterik ez bada ere.
 
Izan ere, askotan topikoek ez digute basoa ikusten uzten. Zer euskaldunago pilotari bat baino? –gaur ez gara haien erotikaz arituko–. Ba, horra, hori ere gezurra da.
 
Zergatik ez diete ez Fernando Arretxek, euskalduna euskaldunik bada, ez Julian Retegik, euskalduna euskaldunik bada, haien seme pilotariei euskara irakatsi?
 
Ez du balio errua Ilustrazioari botatzeak!]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2156/erotismoa-eta-politika garzonkeriatan, bereak eginez.

Horregatik interesatu zait Sarah Palinen erotismoari buruzko eztabaida, nahiz eta niretako politika eta erotismoa lotzea ia oximorona izan. Badirudi, ordea, beste askorendako botereak baduela bere erotika. Segur aski Palinen erotika gizon heterosexualek domeinatuak izateko duten desio inkontzientean oinarritzen da, areago, krisi garaietan zer hobe aitaren legea deuseztatu eta amaren sabelean bizitze amoltsuarekin amestea baino, bide batez, krisia bera ukatuz.

Gizonen erotika, demagun Putin batena, gordinagoa da, nahiz eta onartu behar dudan haren aurpegi zurrunak, begi urdin hotzek beldurra eta desioaren arteko zer edo zer iradokitzen didatela, ziega eta zigorrak ageri diren eszenatoki bat.

Fidel (Mari) erotismoarekiko deuseztaturik, ezkerreko jendeoi Cheren erretratu fantasmatikoa, zeinak gabezia seinalatzen baitu, eta Hugo Chavezen nahigabeko imintzio komikoa baino ez zaizkigu gelditzen.

Ez dakit gehiegi Venezuelari ekarri dizkion onurez, baina Don Juan iraultzailearen karikatura moduan ageri zait erotismo kontutan. Borrokak, batzuen ustez, izan beharko lukeen sex appeala, ez didazue ezetz esanen, istriokeriak erabat itoa dauka. Buztana jasotzen zaiola aldarrika eta aldarrika ari den irendu zahar bat ematen du.

Silvio Berlusconik, bere aldetik, boterearen erotismoa erotismo kloniko bihurtu du kirurgia estetikoaren bitartez, erotismo horren bakartasuna eta berezitasuna modako aldizkarien populismo xehera beheratu eta erabat deusezaraziz.

Sarkozyren eta Carlaren artekoaz gehiegi hitz egin da, ez gara arituko beraz, gizon txikiek altuagoak direla emateko duten erotismo puztu hori adierazten duela esateko ez bada.

Eta gureez zer esan? Miguel Sanzen erotismoa, beharbada hurbilegi nagoelakoz, ikusteko ez naiz gauza, baina izan izanen du. Paletoa behar du izan, hori bai, eta pixka bat makarra, petxuko ile artean urrezko katea distiraka eramaten dutenen horien antzekoa.

Ibarretxeren erotismoak sotilagoa izan nahi du, gorputzean beharrean adimenean oinarriturik dagoela eman nahi du aditzera, baina hori bera du ahuldade, izan ere, erotismoak gorputza behar du helarazteko eta Ibarretxeren gorputza estalita dago, bahitua, esanen genuke.

Askok egin zuten suspirio Arnaldo Otegi HBko Mahai Nazionaleko buru izendatu zutenean. “Horren da goapo” esaten zuten. Eta ezin ukatu dut bazuela zerbait haur bihurri, heldu zentzudun arteko aurpegiak baina hitzek zein errealitateak deuseztatu egin zuten.
Beste batzuk uste dute Patxi Lopez dela euskal politikaren arteko gizonik desiragarriena. Aire inozentea du, eta aldi berean sendotasun alai bat iradokitzen du anteojuen atzean, gorputzak beste zerbait lohiago prometatzen duen bitartean.

Niri, dena den, martxa gehien sortzen didana Idoia Zenarruzabeitia da. Goritasuna igartzen zaio jaka estu eta zurrun horien barnean, euskal ama irentzaile airea eta emearen epeltasun urrumagarria darizkio aldi berean. Diru kontuez asko daki, gainera, oso erotikoa krisi garaian.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2153/hollywood-eta-gu spin doctor ingelesezko esaerak eta Wikipediara jo dut: “1. Egoerei bira baikorra eragiten dien pertsona. 2. AEBetako rock taldea. 3. Jende garrantzitsua aholkatzen duena”.

David Palmer nor den ere begiratu behar izan dut. Wikipediako artikulua irakurri ahala 1. aldia... 2. aldia... 3. aldia agertzen delakoz izan ez balitz David Palmer benetan AEBetako presidentea izan zela sinetsiko nuen. Xehe-xehe ageri dira bizitza eta ekintzak, hori bai kulebroiegi nire gusturako. Alaba bortxatuak... Hirugarren Mundu Gerraren arriskua. Birus hiltzaileak gehiegizkoak iruditu zaizkit.

Dena dela, Katixa, Ur, Obama, lehendakaritza eta fikzioa aipaturik, nola ez akordatu Airbag filmeko lehendakari beltzaren zirt-zarteko agerpenarekin! Baina arrazoi duzu, Ur, guretako, beno haiendako, ni nafarra naiz, zu lapurtarra, erraz irenstekoa litzateke lehendakari beltza. Erreala, trauma alegia, beste nonbait dugulako, ez arrazan baizik eta nazioan. Ongi diozunez, digestio txarragoa eraginen liguke Fernando Rubiok lehendakari espainolazoak beltz batek baino.

Dena dela, ez baduzue Fernando Rubiorik aurkitzen, nik badut lehendakari gai ederra EAEn bizi zaretenondako. Argi e! Ez dizuet ezer txarrik opa. Miguel Sanz bera. Jaurlaritzako buru dotore gelditzeaz gain, braust batean sendatuko lizueke Errealarekin duzuen trauma hori. Postindependentziarako pauso bat iruditzen zait.

Horri ez badiozue egoki, fikzioa eta errealitatea bereiztea ia ezinezkoa egiten zaigun garaian bizi garela kontuan izanik, ez legoke gaizki (berriz ere ez dizuet ezer txarrik opa) gure EAJ-PNV maiteak hauteskundeak galdu eta PSOEko (nik ez nieke bozkatuko, jakina) lehendakaria izatea: Francisco Lopez.

Haizeeee! Haize hogeita hamar urteko boterearen ondorioz sortu bizio eta ohitura txar guztiei! Haize, adibidez, Euskal Telebista kate hiper kistcha izateari!

Bi aukera horiek edo Urrek iradokitzen duen bezala Hollywoodeko spin doctor bat kontratatu eta Jaurlaritza zein ETAko langile bihur dezatela.

Francisco Lopez lehendakari espainolazoak PNVko emaztea du baina pasio sutsuko harreman sekretu batean korapilatuko da etar batekin. Harremanak Negoziazio Mahaia osatzea bideratu baldin badu ere, bere funtzionamendua pasioaren gora-beherei lotua izanen da. Orain maite zaitu, negozia dezagun; orain ez, altxatu eginen naiz. Horrela jarraituko dute, ez luze, gauza luzeak usteldu egiten baitira, urte pare bat edo harik eta lehendakariaren PPko alabak harrapatzen dituen arte. Orduan dena lehertu eta azkenean Franciscok eta etarrak bikote arrunta osatu eta elkarrekin bizitzen jarriko dira. Azken eszenan bien arteko ezteia islatuko da dagokion sinbologia eta patrifilio guztiekin, bi banderak, dantzariak eta sebillanak triki flamenkoaren airera hanka-besoak mugitzen, PNVko emaztea, orain bai, aizkora sorbaldetan daukan kristoren mutikote beltz baten besotik zintzilik, PPko alaba ikurrinez egindako soineko luze batekin, euskal idazleak eta Euskal Herrian bizi diren erdal idazleak euskainolez poemak errezitatzen, bertsolariak Aragoiko joten doinutan kantari eta abar eta abar. Oinarri-mito ona izan zitekeen, Amerikako pioneer-rena bezain ona, erailketak, kartzelak, Parot legeak, erasoak, mehatxuak. Partiduen legez kanporatzeak ez balira.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2150/itzulera lightaren kontuarekin, Ur, Katixa, beste nonbait ere aipatu dudan idazle bat ekarri nahi nuke hona, Paulo Coelho, zeina Euskal Herriko Unibertsitateko uda ikastarotan aritu baita... hizlari idatzi behar nuen baina maisu hobe doakiola erabaki dut.

Hemen sumindu egin beharko nuke, nola liteke jakintzaren esparru izan beharko lukeen erakunde batek halako idazlea ekarri izana eta abar eta abar, baina ez dut eginen, ez dakit nire zinismoaren seinale, edo jada gauza gutxik harritzen nautelako arrasto.
Kontua da Paulo Coelho aritu dela bertan. Eta kontua da Paulo Coelho hau iruzurti bat dela, edo makurrago, esaten dituenak sinetsi egiten dituela.

Paulo Coelho jakintza lightaren adibide argigarria da. Berriako berria nola bukatzen den kopiatuko dizuet hemen: “Jendearen harremanetik ateratzen ditut istorioak eta gogoetak”. Santiagora erromes egindako bidaia garrantzitsu hartan, duela hogei urte inguru, “bakardadea” ere sentitu zuen beste zenbait gauzaren artean. Jendearekin harremanetan jartzeko hainbat herritan liburu sinadurak egitea otu zitzaion. Deitu zuen herri horietara: “Hasieran ez zidaten sinesten neu nintzela, eta nire argitaletxera deitu behar izaten zuten ni nintzela egiaztatzeko. Bitxia da: nik ezin nuen esan ni nintzela, nire argitaletxeak baizik”.

Pasartea, onartuko didazue, Katixa, Ur, zukutsua da, eta klausura fraileek bakarrik ematen dituzten orduekin alderatzea baino ez dago Coelhori buruz lehen esandakoa berritzeko.

Beharbada jakintza eta dirua nahasteari buruzko arbuioa nire aurrejuzku bat baino ez da, nire aspaldiko garai marxista haietako aztarna aldrebes bat.

Gora beraz merkatua! Euskal kritikari batek dioen bezala, jauziak jauzi, jakina, Euskal Literaturako belaunaldi xaharkoa, tropelekoak deitutako horiek, eta gazteagoak desberdintzen gaituen ezaugarri bat horixe da hain zuzen: merkatuarekin (hedabideekin) dugun harremana.

* * *

Ur, ni ere aritu naiz Olinpiadak ikusten, eta egia aitortu behar baldin badut gutxi kezkatu naiz Txinan egiten dituzten giza eskubideen urraketekin. Niri Txina arrotza egiten zait, oso. Bertako gertakariak ezin irudikatzeko adina eta horrek, jakina, urrundu egiten nau bertako politika ulertzetik. Badakit, hala ere, denok mandarina ikasten hasi beharko ginatekeela, Rafa Egigurenek aspaldi egin zuen moduan.

* * *
Abuztua irakurtzen eman dut, denbora bizitzeko modurik hoberena, baina ez lan liburuak baizik eta sudurraren puntan paratu zaidana, horretarako geunden udan. Eta halaxe irakurri ditut Lizarralderen Iragaitzaz, Larrepetit baino gutxiago gustatu zaidana; Gabilondoren Nazioaren Hondarrak gomendagarria, J. I. Basterretxearen Mandatariaren Gerra, Harkaitz Zubiriren Zakur Kale, ipuin irakurle txarra izanik gustatu zait hala ere; Joseph Rothen Judios errantes; Roman Gariren La vida ante sí, eta Abraham B. Yehoshuaren La novia liberada, besteak beste. Zain gelditu zaizkit batzuk, Castillo Suarezen Souvenir, esaterako.

Eta orain mahaia garbitzen hasi behar dut, aurreko proiektuko liburuak bildu, paper zaharrak bota, hautsa kendu, batez ere hautsa kendu.

Bihar jarriko naiz leitu beharreko liburuen zerrenda egiten. Mahaiaren eskuin aldean zintzilikatuko dut, iazkoa dagoen toki berean zeinetatik erdiak ere ez baititut irakurri: Ashbery: bukatu. Divina Comedia: bukatu. Sofia de Melo: bukatu. Seduzitzaile baten egunerokoa (Kierkeegard): bukatu. “Ez estutu motel –lasaitu natzaio nire buruari–, gaur egun ezinezkoa duk jakintsua izatea. Ez zegok modan, gainera”.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2148/post-jakintza  
Nik ere, Ur, postmodernitatearen beste irudi bat ikusi dut egun hauetan, edo hala interpretatu dut. Zurea baino gaiztoagoa da, halere. Bada Israelen Tsafat deitzen den herri bat non Isaak de Luriaren itzalera bildu baitira judutar deboto pila bat. Isaak de Luriak Errege Katolikoak atzerriratutako ama zuen rabinoa izan zen, mistika judutarraren sortzailea eta ondorengo judutartasunean eragin handia izan duena.
 
Egun hauetan herri horretan gabiltza, hasidimez inguraturik. Badakizue kiribil bana belarritatik behera, traje eta sonbreiru beltza, alkandora zuria, errezo oihalaren txintxilikarioak agerian gerri parean, bizar luzeak askok, izugarrizko musika ozena darion furgoneta bat dago plaza parean, etengabe ailegatu eta alde egiten duten turisten autobusez inguraturik.
 
Iragan garenean erreparatu diogu bi hasidim gazte direla barnean daudenak, buruak (eta kiribilak) mugituz dantza eta dantza. Furgonetako letra hebraitarren artean rabino baten argazkia dago, besoak jasota munduari oihuka ari bailitzan. Gure gidari arabiarrari galdetu diogu zer dioen kantak eta nor diren bertan erdi dantzan ari diren bi mutilak: “Rabino horren jarraitzaileak dira eta kantak Lur Saindua haientzat dela dio” esan digu gidariak.
 
Gero jakin dut Luriaren mistikaren altzora herri mistikoa izan dela Tsafat hau Berpizkundetik hona. Eta milaka izan direla inguratu diren judutar fededunak, Israel sortu denetik gainera gobernuak pagatzen omen die bizimodua. Torah-a aztertu, eta noizean behin kafea hartzera plaza txukunera biltzean datzana.
 
Horretan, nongoak garen galdetu digu hasidim amerikarrak. Bera Brooklyngo judutarra izanik, gurasoek federik erakutsi ez ziotenez fedearen bila etorri omen da hona. Esaten didan guztiari new age kutsua hartu diot: fedeak salbatu duela, Biblian dena dagoela, espiritualtasuna, mundua ona dela, The Holy Land, denok garela anaia-arrebak. Enyaren kanta bat ematen du denak.
Ni rabinoa banintz eta mutil amerikarrak benetako mistikoa izan nahiko balu oso argi daukat zer eskatuko niokeen: zoaz lehendabizi bost urtez Afrikara, txiroak laguntzera, sartu gero etxe horretan eta irakurri ahal dituzun liburu guztiak (hizkuntza guztietako literatura gomendatuko nioke) hartu ondoren Biblia eta bota beste bost aztertzen. Orain prest zaude mistika judutarrarekin hasteko (esan beharrik ez dago, ez dut ideiarik ere mistika judutarraz). Horretan beste hamabost urte emanen ditugu. Orain prest zaude mistikoa izateko.
 
Paulo Coelho gehiegi dabilenez munduan, uste izaten dugu mistika eta filosofia pitin batekin, istorioak kontatzeko xamurtasun amini batekin nahikoa dela munduari buruzko ezagutza osoa eta betea jasotzeko. Ez da egia. Ezagutza oso bide labaina da, mutil amerikarrak jakin beharko luke, edo bestela norbaitek adierazi.
 
Uste hori da postmodernitateak ekarri diguna, ezagutza lighta, alegia. Baina jakintsua izatea oso gauza serioa da, lan asko egin behar da, nekeza da, sufritu egin behar da. Niestzchek, hala ere, Sokratesen filosofiari buruz ari zela bestela uste zuen: gure betebeharra ez dela jakintza baizik eta bizitza. Eta horrek ere lana eskatzen du, izugarria.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2145/turistak
Gabilondok bere argudioan Jon Juaristiren aipu bat dakar bukaera aldera, hauxe dioena: “Zertarako galdu denbora David Livinstone doktorea bilatzen, batek bizi badezake exotismoaren esperientzia bere etxetik bertara, eta batere arriskurik gabe?”.
Etxetik bertara, jakina, Euskal Herria da, bai Iparraldekoa, bai Hegoaldekoa, zeini, gainera, Livinstone ibili zeneko lurraldeetako biztanleen ezaugarriak erantsi zitzaizkion Euskal Herriko biztanleei: salbaia onaren ezaugarriak, alegia.

Galdetuko didazue zertara ekarri dudan Gabilondoren artikulu hau literatur kanonaz ari garenotan. Beno, badu zer ikusia, ez pentsa. Dena dela, goiko horrekin loturik beste pasadizo bat ekarri nahi dut hona.

Behin lagun batzuekin afaltzen ari nintzela Bernardo Atxaga eta xingola urdina (akordatuko zarete) mahairatu ziren. Nire elkarrizketa kidea, ezker abertzaleko sutsua, Atxagaren kontra ari zen jo eta su xingola urdina jantzi zuelako. Elkarrizketa kideak, nahiz euskalduna izan, Atxaga zuen Euskal Literaturako idazle ezagun bakarra, eta ezagutza hori “kanpotik” egin zuen, alegia, Atxaga Sari Nazionalari esker Madrilen ibili eta handik bueltan edo. Turismoaren kasuan bezala gure buruez “kanpotiko” botere batek seinalatzen zion nire lagunari bere “etxeko” on zer zen.

Seguru aski gure sistema literarioak, Ur, subalternoa delakoz, antzeko parezido funtzionatzen du, baita gure buruak irudikatzeko moduek ere.

Zer dira bestela euskalduntasunaren Iparraldeko elaborazio zuri-berde-gorri kitsh horiek guztiak? Edota Hegoaldeko abertzaletasunak edozeinen larrekotasuna eta zata handitasuna azpimarratzeko joera? Edo zenbait girotan lan intelektualarekiko dagoen mesprezu harroxkoa?

Juan Antonio Mogelen Peru Abarkan argi eta garbi adierazten da, bai maisu Juanek duen begiradan bai Peruren salbaia onaren ezaugarrietan: ona, inozentea, azkarra, naturan baitaratua, garatu gabea, benetako jakintzaz jantzia, alegia, gizon ilustratuak, Jean-Jacques Rousseauk, bere mundua oinarritzen duen gunea; autentikoa.

Esan liteke neurri batean geuron buruen turistak garela, eta joera hori ageri da euskal literaturak izan ditzakeen bi adarretan: natibismoan eta modernismoan, hots “bertakoa” erakusteko joeran eta “kanpokoarekin” bat egiteko joeran. Izenda dezagun Atxaga, bat, eta Saizarbitoria, bi, adibidez.

Zer nahi duten gugandik kanpora joaten garenean? Ni oso gutxi ibili naiz idazle moduan kanpoan, badaude horretarako ni baino hobeki prestatuak (Kirmen Uribe, Atxaga bera, Zaldua eta abar), baina iruditzen zait neurri batean entzuleez bestelakoak izatea nahi dutela, alegia, bereziak, exotikoak, salbaia onak, inozenteak, ez modernoak, alegia, modernotarako, demagun Madrilen edo New Yorken, badaudelako haiek.

Zentzu horretan Gabilondok dioen bezala post-kolonialak gara, El Paísko Babeliak Saizarbitoriari egin zion elkarrizketa luze bateko izenburuan –“Erabat modernoa”– argi ikusten zen bezala.

Beraz, bai, Ur, uste dut gure sistema literarioan “kanpoak” oraindik agintzen duela. “Barnekoari” buruz zer esan... Zure eta nire komunitateak, Ur, dezente diru gutxiago paratu dute Josirenak baino eta neurri horretan seguru aski gutxiago daukate esateko, askotan dirua izaten baita interesaren erakusle.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2142/tradizioen-sorrerak Amazonen, beste zerbait arakatzen ari nintzela pantailaratu eta erosi nuena: The Invention of Tradition/Edited by Eric Hobsbawm and Terence Ranger du izenburu (Jon Juaristi zerak Cambio de destino oroitzapen liburuan bere bizitzarekiko iraulgarri deritzona).

Eta horretaz dihardu, alegia, tradizioen sorreraz eta ezartzeez. Eskoziako High-land eremuaren sorrerak bertako nazionalismoarekin duen esteka aztertzen du, esaterako (kilta gizon eskoziarrek daramaten gona hori garai horretako asmakizuna omen); edo Inperio Britainiarrak Indian bere boterea zilegiztatzeko sortu zuen zeremonia eta kondaira ikertzen ditu (etor daitezela gero hondarribi-irundarrak Alardearen berezko izaera intrintsekoarekin!), edota masa-kulturak XIX. mende bukaeran sortutako tradizioak xehatzen.

Liburuaz akordatu naiz zuen artikuluak irakurtzean, izan ere, Axularren irakurketa jarraia eta Axularren, eta hedaduraz, gure tradizio literario osoaren, balorazioa egitea tradizioen sorrerarekin loturik baitago, kanon literarioak tradizioaren ezartzearen bidez sendotzen eta finkatzen baitira atzean indar eginez normalean botere bat, askotan nazionala, izan dutelarik.

Ez hori bakarrik, ikerketa post guztiek (postkoloniala, postmarxista, postfeminista, postgenero, postposta) ongi asko azaldu duten bezala, kanonaren sorrera kanon horren baloratze arauekin batera gauzatu da, bata bestearengatik bereizi ezin ditugula.

Oso argi dugu Shakespeare eta Cervantes onak iruditzen zaizkigula, eta Axular “txarra”, baina argi eduki behar dugu, esaten digute postek eta halaxe da, Shakespeare eta Cervantes ez dituztela aingerutxoek aldaretaratu baizik eta kalitateak, hizkuntza jakin baten aldeko hautuak, botere ekonomiko jakin batek, gizarte klase baten aldeko apustuak, bizitzeko modu batzuen gainetik beste batzuen goratzeak eta abar eta abarrek. Hitz batean, hastapenetako Elizabethen Inperio Britainiarra zuela Shakespearek atzean, Felipe II.aren gainbehera hasitakoa Cervantesek.

Ombre, klaro, aporia bat litzateke tradizio hori gertatu ez balitz bezala egitea, nahiak nahi garena baino ez garelako, baina beharbada komeniko litzateke guretzat baliagarri izanen diren tradizioak sortzen hastea, ondokoei erreparatu gabe.

Literaturan arazo bat daukagu, bai, izan ere, gure klasiko gehienak arrotz dira gure sentsibilitatearekiko, ez gara kristauak eta are gutxiago belaunaldi gazteak, eta nahiz Leizarraga gizajoa ez aritu sorginen erreketen alde, eta erlijioaren alderdi irekiagoa erakutsi (aztertu beharko litzateke) ez digu balio, Axularrek balio ez digun bezala.

Beraz Txomin Agirrek, demagun, ez baditu gure nahiak asetzen, berrinterpreta dezagun. Izan ere, aisa froga daiteke Garoa irrika homoerotikoz josirik dagoela eta Malen komentura sartu aurretik familia osoa meza entzuten ari delarik, han dagoen Jainkoaren ia deskripzio mistikoa sartuko den komentuko ama superioraren gorputzarekiko desio lesbikoa dela.

Hori, edo Urrek proposatzen digun klasikoen goi-etorreraren zain gelditzea: “Lehenbailehen hil daitezen itxarotea baino ez zaigu geratzen”.

Eta gero batzarretik batzarrera, kongresutik kongresura, omenalditik omenaldira itobeharrean (edade bat izanen dugu ja) ibiltzea, autobusa gora, autobusa behera klasikoa kanonera goratzen saiatuz. Joder ze lanak! Hau jubilazioa datorkiguna!]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2139/katalunia Gueroren irakur-maratoiari buruzko e-postarik. Euskal Idazleen Elkarteko bazkide ez naizelako izanen da, seguru aski; ez galdetu idazle izanik zergatik ez naizen bazkide, neronek ere ez dakit eta. Nire aspaldiko “ezetza garaietatik” zahartzaro aldera berbisitatu beharko dut bekatuak-eta kitatzeko, gorde dudan aztarna da. Badut gehiago, ez pentsa.

Niri printzipioz ez zait gaizki iruditzen –arrazoia duzu, Ur, kontra-erreformaren kontu horrekin–, baina ez dakit noraino den zilegi Axular gure balore eta sistema moralarekin neurtzea. Zalantzak ditut. Egia da bestalde Axularren euskara zoragarria dela, baina dioena garai hartarako hainbatetan esan izanak unibertsaltasuna kentzen dio, Kixotea edo Ausias Marchen lanei ez bezala.

Zergatik ez garen Katalunia!? Ai nola esan! Milaka dira arrazoiak. Koldo Izagirrek Lokuzio hiztegiaren sarreran dioen bezala, beharbada hemengo burgesia, oro har, ez delakoz euskaltzalea izan katalana izan den moduan. Horri eransten baldin badiogu hizkuntzaren egoera soziolinguistikoa, zailtasun objektiboa gazteleratik abiatzen den batendako, duela gutxi arteko batasun eza eta abar, panorama hortxe dago. Gainera, hemengo burgesiari –kontzeptu honek ez dakit balio duen dagoeneko– boterean paratu denean, kultura ez zaio gehiegi interesatu, benetako euskal izaerarekin oso ongi ezkontzen ez den zera islatzen ez duelako; izan ere euskal izaera definitzen duen ezaugarri nagusia lana baita, baina lan fisikoa, objektuak sortzearena, eta ez kultura bezalako gauza airezko bat.

Beste nonbait idatzi dut baina PNVri, Iban Zalduak dioen bezala, makina-erraminta interesatzen zaio batez ere eta ez, demagun, liburuak.

Iaz, Frankfurteko azokan, diru gehien mugitzen duen azoka, Herrialde Katalanak izan ziren gonbidatu (aurrekoan Nazio Arabiarrak, alderatzearren diot). Zer uste duzue, hori berez etorri zela? Ezta pentsatu ere. Generalitateak bi urtez izan zuen pertsona bat Frankfurten horrelako nazio txikia gonbidatua izan zedin eta lortu ondoren beste urtebete eman zuen dena antolatzen; seguru aski milaka bazkaritara gonbidatuko zituen kultura eragile deitzen diren horiek (kazetariak, idazleak, kritikoak eta abar), mila elkarrizketa eginen zituen, milaka euro joanen ziren kandidatura lortzeko. Inbertsio etekindun horrek harrotasunez beteko zuen Reusko ehun enpresari txikia, baina halaxe beteko zuen Goierriko erraminta enpresaria? Duda.

Hogei urte baino gehiago daraman zuen Gobernuko (neurri batean nire aldarrikapen hau faltsua da, zuk, Ur eginen bazenu bezalaxekoa, izan ere guk zergak beste toki batean pagatzen ditugunez ez dakit noraino dugun esatera noana esateko eskubidea) Kultura Sailak gutxi egiten du bertako kulturetako bat mundura zabaltzeko. Nola ez da oraindik antolatu Etxepare Institutua? Zer uste duzue Acantilado argitaletxean irakurtzen ditugun Europa ekialdeko (Letonia, Polonia, Estonia, Eslovenia...) liburu horiek guztiek ez dutela haien gobernuek emandako itzulpen-argitaralpen laguntzarik?

Zergatik ez da goi mailako itzultzaile ikasketak izanik, beste unibertsitate batzuekin akordiorik erdietsi euskara-beste hizkuntza baterako itzultzaileak prestatu eta itzulpenak egiten hasteko? Zergatik ez dira atzerriko argitaletxeak halako kongresu batera gonbidatzen hemengo argitaletxeekin harremanetan jarri eta itzulpen-argitarapena errazteko? Zergatik ez da Eusko Jaurlaritza urtean behin edo Madrilera eta Parisera erromeriyan abiatzen Euskal Astean hemengo kulturaren aurkezpena egitera?

Badakit, galdera gehiegi. Baina iruditzen zait kanporako jauzi hori derrigorrezkoa dugula, bestela usteldu eginen gara. Euskal Idazleen Elkartean izena eman behar baldin bada...]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2136/pertsonaiak Hamaika pausoko Abaitua malenkoniak ezgauza uzten du oraineko bizitzarako, horregatik ez da heroi bat, heroiak, Euskal Herrian bestela uste badugu ere, ez baitira iraganean bizi baizik eta orain puntu-puntuan, bakarrik ordu horrek eskain dezakeen axolagabeziaz; Abaitua gizajoa, aldiz, gauzei (erlojuak, gatzerdiak) eta hitzei loturik bizi da, Urrek esaten zuen bezala, Ortiz de Zaratek egiten dizkion irainak kaka bezala gorderik.

Burura etorri zaizkidan beste malenkoniatsu bi –ez dakit haiek edo inguratzen dituen giroa– Dama txakurtxodunako Ana Sergejevna eta Gurov dira. Haien borondatearen kontra bada ere amodio triste batean kateatu dira, eta senar-emazteak utzi gabe aurrera egitea erabakitzen dute atzera egitea eginen balute bezala. Maitasunak ez ditu pozten, ez daude alai, elkarrekin daudenean halako griskara bat dario denari, eta badirudi, azken esaldiak ongi laburtzen duen bezala, iragana datorkiena baino askoz hobea izan dela: “Eta biek argi zeukaten bukaera artean urrun-urrun zegoela eta korapilotsuena eta zailena hasi besterik ez zela egin”.

Aurrera, zuen sailkapenarekin segitzearren, begira bizi direnekin, aldiz, birekin akordatu naiz: Zhivago doktoreko Viktor Komarovsky, Strelnikov (filmekoa, nobelan desberdina da) eta Gatsby handiarekin. Batak nola besteak etorkizuna dute amets. Sobietarra, perfektua, zurruna, ordenatua, makina bat bezain zehatza Strelnikov; ia karikatura bihurtu zuten filman bere trenarekin Errusia handian aurrera-atzera; lana balore nagusi paraturik, enpresez eta emakume ederrez beterikoa Gatsby.

Eta orainean bizi direnei buruz Houellebecqen pertsonaiekin akordatu naiz. Orainean bizi dira ezertan ez dutelakoz sinesten, baina haien inguruan jendeak sinetsi du, areago haiek ere sinetsi dute, eta ondorioz dira edo hutsal ezdeus estupidoak (Guda zelaiaren hedatzea) edo zinikoak (Plataforma, Irla baten aukera); izan ere, orainean bizitzeko, iraganik eta etorkizunik gabe, mundua dagoenean egonda, hori izan behar duzula iradokitzen digu Houellebecqek batere moralinarik gabe, estupidoa ala zinikoa.

Baina Ripley ez da zinikoa ez eta estupidoa. Ez digu behintzat horrela aurkezten Highsmithek. Ripley orainean baino bizi ezin den amorala da. Zinikoak iraganarekin edo etorkizunarekin sinesturik orainean bizi behar dela ikasi dutenak dira, behartutako malenkoniatsu batzuk edo zapuztutako utopikoak, alegia. Baina Ripley ez; Ripleyk ez dauka iraganik, eta ez du izango, eta etorkizuna hurrengo oraina bermatzeko dirua baino ez da.

Niri Ripley gustatu egiten zait, kristautasunak erraietaraino iltzatu digun erruaren batere zentzurik ez izateaz gainera Schopenhauerren hura ekartzen didalako gogora: “Oraina da bizitzeko modu bakarra, iragana eta etorkizuna ez dira existitzen”.
Onartu beharra dut, hala ere, orainean bizitze horretarako izaerak ez nauela laguntzen, nire ahaleginak ahalegin.

Paradoxikoki, oraina betirako dela gogoratzen digu Borgesek Funes oroimentsuan (Juan Garzia Garmendia handiak itzulia). Dena gogoratzen du baina gogoratze horrek ezer ez gogoratzera behartzen du halako betirako orainean bizitzera eramanez, oro gogoratzea oro ahaztea bezala dela, alegia, beste handi hark esan zuen bezala, DANAk eta NADAk. Hobe beraz hirutatik pixka bat, nahiz eta izaeraz malenkoniara jo. Zoritxarrez, esan beharko nuke, Josi, Ur?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2136/vatikanoaren http://www.argia.com/argia-astekaria/2133/malenkonia posmoa baduzula, zuk ere baduzula zure baitan Txillardegirena egiten hasten den zeure zu horri keinu esajeratuak egiten dizkion beste zu trabestia!]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2129/barrikadak http://www.argia.com/argia-astekaria/2126/txolinkeriez http://www.argia.com/argia-astekaria/2123/boterearen-historikotasunaz http://www.argia.com/argia-astekaria/2120/ez-dakit