eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/josemari-velez-de-mendizabal ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2316/bizitza-nomadak http://www.argia.com/argia-astekaria/2295/europa-batua ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2279/pertsonaren-sasoiak ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2276/barrundia-bailara-araba ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2264/iii-errepublika http://www.argia.com/argia-astekaria/2246/desgraciada-espana http://www.argia.com/argia-astekaria/2229/bozkarioan http://www.argia.com/argia-astekaria/2215/ilea-eta-aristofanes http://www.argia.com/argia-astekaria/2197/gasteiz-takolotik-aurrera http://www.argia.com/argia-astekaria/2179/identitatea-pertenentzia-eta-abar  
Amerikako Estatu Batuetako gizarte poliformikoan isla genezake identitatearen gaineko adibiderik urtuena. Non datza estatubatuar izatezko mamia? Zein sakontasuneko identitateaz mintzatzen ari gara? Hamaika hiritar mota, hamaika jatorri desberdin baina oihu bakarra: gu estatubatuarrak gara, beste edozein kalifikatiboren gainetik. Esentzialismoaz ahaztuta –zer den ere pentsatzen jarri ez direlarik, kasu gehienetan– mugak estu-estu dituen identitatearen aldeko jarrera identifikatzailean bat egiten dute, pertenentziazko sentimendu linealarekin lerrotuz. Ikuspegi desberdinetik neurtzen dute pertenentziaren sentimendua Arkansasera heldu berri den siriar jatorriko norbanakoak eta zazpi belaunaldi Minnesotako herrixkatxo batean daramanak. Baina babestuta eta harro sentitzen dira estatubatuar maindirearen azpian, eta horrexek ematen die bi subjektu desberdinei kohesioa. Egia da ere, zenbat eta kohesioa biziago izan, inguruko ideia eta diskurtsoek intzidentzia handiagoa dutela gizarte hartan.
 
Gure artean, gogo-muga distantziak oraindik txikiagoak daitezkeen arren, perspektiba diferentearekin ikusten dugu herriarekiko atxikimendua eta sentimendua batzuek eta besteok. Non datza, beraz, marra bereizleak? Ba al dago zubirik pertenentziaren aldeak lotzeko? Garbi asko, zubiak antzematen ez dituztenek, nahi ez dutelako da. Pertenentzia eman dezake, hiri beretsuan erroldatuta egoteak, futbol ekipo berdineko jarraitzaile izateak, talde politiko berdinak... Baina baita eman dezake, pertenentzia gogozko ariketa delako, nor beraren jarrerak ere. Orduan, luze hitz egin daiteke identitateaz, gure gizartean luze eta zabal hitz egiten den moduan. Hitz egiten dela? Bai horixe! Ikusi besterik ez da egin behar, zenbat mugaketa ateratzen zaizkigun medioetan, liburuetan, gure arteko elkarrizketetan... apur bat arakatuz gero. Zerk ematen digu, ordea, identitatea? Hizkuntzak? ADNk? Erlijioak? Zortzi abizenek? Estatuak? Horiek guztiek batera?
 
Begi bistakoa da gizarte multzoak –masak?– inguruko sinesmen eta iritziek baldintzatzen dituztela. Ezin gaitezke horietatik libra, eta gizaki bakoitzari dagokio noraino egiten dien men kanpo indar eragileei. Askatasun horretan baina, aldi berean, askatasunaren ezerosotasunean eraiki behar du pertsona bakoitzak bere talaia propioa identitatearen gaineko pertzepziorako. Bi norbanakoren artean egon daiteke ados %90ean baina gainerako %10ak pikutara bota dezake bien arteko erlazioa, identitate kontzeptuari begira jartzen direnean. Zergatik eta, mugaketa zehatzerako bilakuntza formula matematikoa ez delako, eta logika, kimika eta sentimenduak koktelontzian sartuta behin astinduz gero lortutakoak zapore desberdinak edukitzen ditu, esku eragilearen arabera.
 
Oharra: gaur ez nuen politikaz hitz egin nahi; ala bai?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2161/joxe-letona-ehun-urte
Espektroaren mutur osasuntsuan ditugu herriarenganako atxikimendua erroetaraino barneratua daramatenak, herriaren usainik ezean bizi ezin daitezkeenak. Herri guztiek eman dituzte horietakoak, gizon emakume herrikoiak. Pertsonaia herrikoiak, gizarte ondarearen zati nabarmen aberatsa gertatu ohi dira, zein arlokoak diren berdin diolarik. Pertsonaia herrikoia herri oroitzapenaren protagonista izaten da, solasaldietako subjektu pasiboa, txaskarriletako aktorea eta herri fantasiaren eragilea. Baina bada beste nolakotasun bat, normalean pertsonaia herrikoiekin bat etortzen dena, eta –nik behintzat– ezagutu ditudan kasu guztietan aurreneko planoan ageri dena: eskuzabaltasuna. Nik ez dut uste izan daitekeenik herrikoi zekenkeriatik. Ospetsua bihur daiteke pertsona bat, hori bai, maitatua edo gorrotatua –bi sentimendu horiek ezin dira ezkondu herrikoitasunarekin– eta gainera, lasai asko, ospea ergelkeria eta zitalkeriaren praktikatik jaso daiteke. Beharbada, eskuzabaltasunari apaltasuna gehitu behar zaio gizartearen substratu guztiek onartua izateko.

Iragan azaroaren lehenean bete ziren ehun urte, Arrasaten Joxe Letona Arrieta jaio zela. Joxe gizon herrikoia izan zen, ezagutu genuen guztion iritziz. Joxe Letonari herritartasunak azalaren poroetatik aldegiten zion, etengabe. Gizon intelektuala genuen –frogatua geratzen da ez dela arlote izan behar herriaren hatsarekin bat egiteko–, XX. mendearen lehen hereneko Arrasate hartan intelektuala izateak adierazten duen mugekin, batez ere sendi langileko semea denean. Udal artxiboaren arakatzaile nekaezina izan genuen, bere aurretik Esteban de Garibay, Miguel Madinabeitia eta Juan Carlos Guerraren gisako pertsonaiek irekitako bideari jarraikiz. Haiek ez bezala, Letonak uztartu egin zituen lan intelektuala eta herriarekiko ukipen zuzena. Horrexek eta bere eskuzabaltasun neurrigabeak bilakatu zuten herrikoia.

Liburuak idatzi zituen, makina bat ikerketa lan burutu zituen eta beste hainbestetarako materiala eskaini zion, bila joan zitzaionari. Arrasateko Udalak 1987ko urtarrilaren 30ean ekitaldi txiki bat eratu zuen Joxeren omenez eta brontzezko herensugea eskaini zion. Herritar askoren ustez, ekitaldia ez zen Letonak merezitakoaren araberakoa gertatu. Urte hartako uztailaren 4an hil zen Joxe.

Orain, gizon jator hura jaio zenetik ehun urte bete direnean, Arrasateko herritarrek gogora ekarri dute, brontzea eta marmola ongi daudela, baina giza kolektibo gisa eskerrona aurkeztu nahi ziola Letonari. Erakutsi nahi izan dute, modu xume-xume batez, omenezko keinua posible dela, eta herri kulturaren iturrietatik edan zuen pertsonaia herri kultura-ondarea gau eta egun aberasten saiatu zela oroitarazi gura izan dute, belaunaldi berriek erreferenteak behar baitituzte. Herri markarekin zizelkatuta dauden gizon-emakumeak ezinbestekoak ditugu, gure herri honek –hizki xehe zein larriz– aurrera joko badu.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2146/tamayo-fromm-eta-espainiar-selekzioa Antropologia Sexual barne– oharrez josita. Gogoratzen dut ere, bere estilo pertsonalean, kristau liberalismoaren bikaintasunez aritzen zitzaigula, pairatzen ari ginen frankismoaren amaierako zurrunbilo itxaropentsu hartan bizitza modelo aske gisa aurkezten zigula.
 
Siempre de vuestro lado liburu berri bat aurkeztu digu orain Tamayok, eta irakurtzeko asmorik ez dudan arren, egileak berak zerbitzatu dizkit oraingo ekarpenaren nondik norakoak, prentsan eskainitako elkarrizketan. “Bigarren frankismo batean bizi banintz bezala sentitzen naiz” dio jesuita donostiarrak, eta bere adierazpenek ez nautela harritu aitortu behar dut, azken urteotako idazkietan ageri duen irizpide lerroa kontuan izanda. Bitxia egin zait, dena den, euskal nazionalismoa “talde narzisista kaltegarria da” Tamayoren aitorpena, eta definizio hori Erich Frommen ideietatik atera duela dio. Eta horrela da, baina Tamayok ahaztu egin bide du Frommek “maitasunak narzisismorik eza adierazten duelako, umiltasuna, objektibitatea eta arrazoia behar ditu” ere dioela. Eta horretan euskal nazionalismoa garaitua gertatzen da, inguruko beste nazionalismoekin alderatuta. Horietaz, nik dakidanez, Tamayok ez du ezertxo ere aipatzen. Labainkada bat iruditu zait, bestalde, Ibarretxeri errealitatearen zentzurik eza leporatzea, “iluminatu”-tzat hartzen duelarik. Ibarretxeren defentsa egitea ez dagokidalarik, bere zintzotasun politikoa egotzi ahal izango zaio, nonbait, baina inondik ere Frommen hiru baldintzetatik, umiltasun, objektibitate eta arrazoirik eza. Antzinako beste “iluminatu” bati –Jesukristori– gertatzen ez zaiona, objektibitatea eta arrazoia, bederen, demostratu gabe utzi baitzituen. Eta kristau kontzientziatik idazten ari naizela azpimarratzen dut.
 
Alfredo, gauzatxo bat kontatuko dizut: poztu naiz espainiar futbol selekzioak Europako txapelketa irabaztearekin. Badakizu zergatik? Finala galdu izan balu ez genukeen izango egungo espainiar nazionalismoa noraino hel daitekeen frogatzeko aukera. Historikoki zer egin duen eta indarraren arrazoia nola erabili duen hamaika aldiz erakutsi digun arren, benetan irrikan nengoen beste erakuspen baten zain. Futbolak ekarri digu abagunea eta orain garbi baino garbiago daukat zer espero dezakegun espainiar nazionalismoa errotik bizi duen gizartetik: “Divinos”. “Europa a los pies de España”. “Nuestro corazón es de la roja”. “La multitud enmudece llorosa con las notas del himno nacional”. Gisa horretako titularrek ez didate zalantzarako zirrikiturik uzten: gaizki daukagu euskal nazionalistok. Izan ere, Frommen hiru kontzeptu horietatik, batean bederen irrist egiten baitute espainiarrek, umiltasunean, hain justu, besteak bete egiten dituzten arren: objektibitatea (txapeldunak dira) eta arrazoia (euskaldunak baino gehiago eta boteretsuagoak ditugu).
 
Beraz, nire txokotxo honetatik eta ez didazula irakurriko suposatzen dudan arren, esan nahi dizut nik ere sarritan sentitzen dudala frankismo berri bat bizitzen ari garela. Bi subjekturen arteko harremanetan aurrera jo ahal izateko, ez da oinarrizko baldintzetan Frommen maitasuneraino heldu behar. Nahikoa dugu borondatearekin (umiltasunetik gertu dagoena). Eta kualitate hori ez dut europar futbol txapeldunen zalegoan antzematen. Iribar eta konpainiak 1964an txapelketa irabazi zutenean bezalaxe gaude. Ala ez?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2131/nazionalismo-baztertzailea-faxismoa-da http://www.argia.com/argia-astekaria/2114/arrazoia-emango-ala-kontra-egingo http://www.argia.com/argia-astekaria/2098/aventuras-de-un-maketo
Sarrera horretara eraman nau, oharkabean, Aventuras de un maketo deritzan liburuaren irakurketak. Nire adiskide adindu baten etxeko liburutegitik eskuratu nuen. Liburua Kaliforniako Orfeo argitaletxeak eragin zuen, argitarapena, 1957an, Madrilen egin bazen ere. Egilea, Pedro Fernandez Ormaetxea (PFO) da, Burgosko Vadocondes herrixkan 1888an jaioa. Eta egileak berak aitortzen duenez, bere euskal jatorri biologikoa oso data urruti batean ezkutatzen zen, gutxienez zazpi belaunaldi lehenago. PFOren sendia Burgosko Fuentemolinos herrira aldatu zen, eta bertan PFO amaz umezurtz geratu zen. 1900 urtea zen.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2081/agurain-estiloa-eta-gainirabaziak  
Aguraingo alkateak besotik heldu eta San Juan elizako atze aldera eraman ninduen. Bertatik, hiribildutik berrehun bat metrotara eraikitzen ari den urbanizazioa erakutsi zidan: “Begira; bostehun etxe eraikitzen ari gara; 90 metro karratu, garajea eta ganbara. Zenbatetan uste duzu?”. Erantzunarekin ez nuela asmatzen ikusita berak eman zidan zifra: hemeretzi milioi pezeta VPOkoak, eskaintza askekoak 25 milioi eta familia bakarrekoak 34 milioi.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2066/actto-para-la-noche-buena http://www.argia.com/argia-astekaria/2053/utzi-mugak-gainditzeari http://www.argia.com/argia-astekaria/2039/justizia-ezartzea-ez-da-jainkoaren-betebeharra http://www.argia.com/argia-astekaria/2025/patriotismo-ekonomikoa http://www.argia.com/argia-astekaria/2009/bushen-begirada-ergela http://www.argia.com/argia-astekaria/1996/egiaren-aldaerak http://www.argia.com/argia-astekaria/1980/diferentzia-guztien-defentsan http://www.argia.com/argia-astekaria/1969/begirunetik-begirunera http://www.argia.com/argia-astekaria/1957/oporretan-ere-hankamotz http://www.argia.com/argia-astekaria/1944/manipulazioa http://www.argia.com/argia-astekaria/1934/galderak-euskararen-inguruan http://www.argia.com/argia-astekaria/1734/tantoa