Argia.com :: Joseba Agirreazkuenaga

Onartu al zen Euskal Herrian?

1812ko Cadizeko konstituzioak nazio bakarra aldarrikatzen zuen espainiar erresumako lurralde guztientzako. Euskal Herri osoa frantziar inperioren zati zen bitartean, penintsulako beste puntan erabakitzen ari zenak berebiziko garrantzia zuen euskaldunontzat, eta bi jarrera nabarmendu ziren gurean: konstituzioarekin baldintzarik gabe bat egiten zutenak eta euskal lurraldeen izaera foralarekin uztartu nahi zutenak. Izan ere, euskal foruak antzinako askatasunaren inspiraziotzat zituen konstituzioak.

Noiztik, zergatik eta zertarako Europazaletasun federalista

Euskal europeismoa XX. mendearekin ernatu eta Bigarren Mundu Gerraren ostean loratu zen erbesteko Euskadiko Gobernuko kideen eskutik. Besteak beste, Europa federalaren egitasmoarekin bat eginez, Europako Mugimenduaren Euskal Kontseiluan islatu zen europazaletasun hori, eta federalismoa izan zen haren zutoin nagusietako bat.

Ikertzaileen ernamuinera bidaia

Eusko Ikaskuntzaren sorrerak badu ekimenetik asko eta akordiotik gehiago. 1918ko Kongresuak euskal ikasketen etxe izango zenaren zutoina jarri zuen eta lehen aldiz erakunde ofizial batek komunitate zientifikoa batu zuen.

Mitoaren haritik tiraka

Independentzia Gerra omen zen, herritarren bat-bateko erreakzioa. Espainiar nazioaren sorreratzat duten data-giltzarriaren bigarren mendeurrena hots handiz ospatuko da egunotan. Baina non amaitzen da egia eta non hasi mitoa? Europako gerra bat izan zen, neba-arreben artekoa gainera; askatasunaren eta ongiaren izenean, arrazoiak munstroak sortu zituen.

1933ko Autonomia Estatutua, euskaldunen lehen plebiszitoa

1933ko azaroaren 5ean, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako herritarrek Autonomia Estatutuari baiezkoa eman zioten gorabehera askoren ondoren. Parte-hartze harrigarria izan zuen galdeketa hark, baina herritarrek emandako erantzunak ez zuen askorako balio izan, Espainian eskuindarrak gailendu bezain pronto ezabatu baitzen Estatutua onartua izateko itxaropena.

Busturiako zazpi fusilatuen oroimen harriak

Bizkaian, 1937ko abuztuaren 5ean Busturiako 6 gizon fusilatu zituzten frankistek Derion. Lehenago, Galiziako Ferrolen, itsasontzi bateko bidaiari guztiak ere fusilatuak izan ziren, Santiago Gondra Zigorraga busturiarra tartean. Hona haien oroimen hariak.

Westminster 1807-2007

Esklabo trafikoa debekatu zutela bi mende pasa ondoren, ekitaldi garrantzitsua egin zen Britainia Handiko Wesminsterreko Parlamentuan. “Lotsatuta egon behar zenuke!” esan zion garrasika Toyin Agbetu aktibista beltzak Ingalaterrako erreginari. Barkamen eta kalteordainen eztabaida lehertu den honetan, esklabotzaren historia berrikusteko aukera paregabea agertu zaigu. Eta bide batez, euskaldunok giza abere salerosketan izan genuen papera gogoratuko dugu.

Euskal Herriaren �Konstituzio politikoak� XIX. mendean: 1852

Katalanismo eta euskaltzaletasun politikoen arteko begiradak (1876-1919)

Sabino Arana Goirirenamodio gutunak (1898-1900)

Konstituzio Foraletik (1808) Autonomia Estatutura (1919): �Euskal Estatua, batua eta hirukoitza�

Nikolasa Atxikallende. Sabino Aranaren emazte ahaztua

Alboan ipini dugun argazkia aski ezaguna da; argazkiaren eskuineko zatia bederen. Sabino Aranaren inguruko testu eta liburuetan behin eta berriro agertu da. Guk, esaterako, LARRUN aldizkariko azken azalerako aukeratu genuen. Bertan Aranaren profila garbi ikusten da, serio, infinitura begira balego bezala. Argazki osoaren kopia bat eskuratuz gero, ordea, Aranaren begiradak badu helmuga: Nikolasa Atxikallende Iturri emaztea, argazkia atera zenean oraindik emaztegai zena. Oso gutxi dakigu, ordea, euskal nazionalismoaren sortzailearen emazteaz. Ahaztua izan da, edo propio baztertua. Ezkondu aurretik Aranaren inguruko gutxik eman zuten ontzat Sabinoren hautua. Honen heriotzaren ondoren ere ez zuen babes handirik lortu eta egiatik urrun dagoen zurrumurruren bat ere zabaldu da urte luzez. Aranaren heriotzaren mendeurrenean, emazteari eskaini dizkiogu ondorengo orriak.