Argia.com :: Jose Ignazio Ansorena eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/jose-ignazio-ansorena ARGIA: Euskal Herriko astekaria <![CDATA[Hator, mutil, etxera]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2309/hator-mutil-etxera ]]> <![CDATA[Jai jasangarriak]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2291/jai-jasangarriak ]]> <![CDATA[Enfasia]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2274/enfasia ]]> <![CDATA[Amenzaleak]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2258/amenzaleak <![CDATA[Libertadea]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2240/libertadea <![CDATA[Hermana Ixabel]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2223/hermana-ixabel <![CDATA[Txutxupe]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2205/txutxupe <![CDATA[Denboralea eta txalupa]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2188/denboralea-eta-txalupa desagertu egiten direla. Euriak txalupa urez bete, pisuaren eraginez lokarriak puskatu eta hondoratu ostean, azpiko korronte indartsu batek itsas handira eramaten ditu. Han, txikituta, betirako desagertzen dira.
 
Euskaltzaleen artean astindua sentitu da PSEk hitzarmena sinatu duelako PPrekin eta Euskadiko lehendakaritza lortu duelako. Denborale politiko honek abertzaletasunaren txalupa piskana desagertuz joatea lortuko al du?
 
Euskaltzale-abertzale sentitzen garen gehienok uste dut horrelaxe, hurrenez hurren, dugula gogoa. Euskaltzale aurrenik, ondorioz abertzale. Badira noski euskaltzale izanik abertzale ez direnak, eta abertzale aitortzen diren baina euskaltzaletik ia ezer ez duten ugari.
 
Laburbilduz, euskaltzale abertzaleok uste dugu euskal kultura lasai, garapen normalizatuan bizi dadin estatu independente baten beharra dugula. Teoria hutsean ez da beharrezkoa. Baina urteetako jardunak ere zerbait irakasten du. Frantzia eta Espainiako estatuetan sakonki erroturik dagoen kultura politikoak ez du beste aukerarik ematen.
 
Horraino nire uste xumea. Ez nuke inor akabatuko kontrakoa irizten diolako, ezta zaplazteko txiki bat emango ere. Baina funtsik ez duela sinestarazteko, dugun eskarmentuarekin, lan handiak egin beharko lituzkete abertzale ez diren horiek. Ez zait iruditzen, ordea, oraingoz –itxurakeriak kenduta– lanean hasteko asmorik dutenik. Erraturik izango ahal naiz!
 
* * *
 
Abertzaletasunak zer ekarri dio herri honi azken ehun urteetan? Inork sinesten baditu Madrildik etortzen diren mezuak, ezer txukunik ez. Bereziki aipagarria da hainbat intelektualek egindako lan eskerga –ondo ordaindua noski, horretarako baitaude Fundazioak, Institutuak eta hainbat hedabide– nazionalismoa berez, era intrinsekoan, gaizto maltzurra den sineskeria zabaltzeko. Zaku berean sartuta diren eta izan diren nazionalismo guztiak. Sozialismo edo liberalismo guztiak ere poltsa berean sartuz gero, maltzurkeriaren erpineraino iritsiko ginatekeela ahaztu egin zaie jakina.
 
Nik, aldiz, uste dut, oro har, euskal abertzaletasunak mesede handiak ekarri dizkiola gure gizarteari askatasunean bizitzen ikasteko bidean. Akatsak ere izan dituela aitortuta. Geurean, beste hainbatetan bezala, fanatismoa sortzen utzi dugu.
 
* * *
 
Gure txalupari zerbait gertatu zaio. Ustez ondo lotuta, baina ez hainbeste? Toletak ustelduta? Euri jasaz babesteko estalperik jarri ez? Edo besterik gabe, gauez etorritako gaizkileak lokarriak askatu al ditu? Itsas handira iritsi aurretik gauza izango al gara berriro azaleratzeko? Agian ez du merezi. Txalupa berriak jarri dituzte salgai, itxura berrizaleagoa dutenak eta itsasoan arin-arin ibiltzen direnak. Erosle berrizaleak sortuko dira nonahi. Guk ere gure merkantzia zaharra berritu beharko dugu eta bildutako zama astunak gainetik kendu. Hortxe dago koska: zein da benetako zama?
 
Alderdi ez abertzaleen nagusiak gogaitu egin dira gurekin. Gehiegi eman diguten sentsazioa dute. Horixe baitago beren usteen oinarrian: eman egiten dizkigutela hainbat eskubide. Euskaldun abertzaleok, ordea, asezinak garela eta ez ditugula behar bezala eskertzen, exijitzen jarraitzen dugula. Horregatik gehiegikeriak konpontzen hasteko garaia heldu dela. Gauzak beren puntuan kokatzekoa. Horretan PP eta PSE azkar batean jarri dira ados, aurrerazale omen den partiduko ordezkariak eta, aurrerazaleen hitzetan, alderdirik atzerakoienekoak. Alderdi abertzaleak ez bezala. Disimulatu egingo dute ahalik eta gehien, PSEk bereziki, baina adi egon.
 
“Gezurra esan nuen Getarian, ni baino lehenago zen atarian”. Esaera zaharra.]]> <![CDATA[Mikel guria]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2171/mikel-guria Mikel, Mikel, Mikel guria,
zaindu, zaindu, Euskal Herria.
 
Horrelaxe kantatzen genuen mutil koskorretan, esaten ari ginenaz guztiz jabetzen ez ginelarik. San Migel goiangeruari erregu egiten baikenion gure herria zain zezan. Eguneko Euskal Herri laikoan askok horixe bera kantatuko zioten abendu hasieran joan zitzaigun Mikel Laboa artista eta sortzaileari.
 
Mikel Laboaren heriotza, lanbroak estali gintuen egun luzeen amaiera aldera, astindua izan da euskaldun askorentzat. Horrelako emozio sortzaile handi batek, alde egiten duenean, umezurtz ugariak uzten baititu. Emozio horiek utzi dizkigu ondare. Txoria txori abestiak esaterako, milaka aldiz abestuta ere, badu, bere laburrean, zirrara eragiteko ahalmen ahitu ezina.
 
Donostiako Aurrera jatetxe zaharrean, Juanita Mendiola –Goenaga Mendiola artista familiaren ama– zenak ohitura berezia zuen: paperezko mahai zapietan olerkiak inprimarazten zituen, bezeroen gozagarri. Francoren garaietan horrek bazuen euskaltzaletasun aldarri zentzua eta matxinada txikiaren ukitua. Horregatik biltzen zen, besteak beste, hainbeste jende euskaldun taberna hartan. 1969. urteko egun batean, Marisol Bastidak, Mikel Laboaren emazteak, Joxan Artzeren poema ikusi zuen mahai-zapi horietako batean. Etxera eraman eta Mikeli aipatu zion abesti baterako egokia zela. Harrigarria, Joxan Artze adiskide izanik, Ez dok amairu taldeko jardunkide, zeharkako bide horretatik ezagutu zuen poema Mikelek. Berehala doinua sortzeari ekin zion.
 
Haize hegoa-k ere badu jatorrian bitxikeria. Doinua Philippe Oihanburuk sortua da Aldudeetako herrixka galdu batean Bigarren Gerrate Mundialaren garaietan. Han zen Oihanburu, naziengandik ihesi, erretore etxean gorderik. Emakume judu batekin maiteminduta, bertan zegoen piano zahar batean doi-doi bi hatz erabiliz doinu hunkigarria josi zuen. Urte batzuk geroago, Etorki dantza taldeko zuzendari zela, pas de deux baten koreografia garatu zuen aire horretan eta taldearen ikuskizunetan eskaintzen hasi. Horietako batean Telesforo Monzonek, doinu eta dantzaren xarmaz liluratuta, hitzak egokitzea deliberatu zuen: Haize hegoa, gau epela, ilargiaren argi... Kate honi Mikel Laboak jarri zion errematea. Grabatu egin zuen eta euskal jendeari oparitu.
 
* * *
 
Euskal Telebistan Funtzioa saioa egiten genuen garaietan, noizbait Mikelekin topatu eta gurera etortzeko gonbitea eginda, aitortu zigun bere gogo bizietako bat zela, pailazo jantzita –edo bihurtuta–, publikoaren aurrean agertzea eta pailazokeriak egitea. Berehala erantzun genion: nahi zuenean, guretzat ohorea izango zela. Zoritxarrez kontu bat edo beste katramilatuz joan ziren eta ez zen burutu ahal izan. Mikel artista eta pertsona ulertzeko hari garrantzitsua da hau, nire ustez, nola maite zituen pailazoak: Charles Chaplin, Buster Keaton... Bera ere pailazokume sentitzen zelarik.
 
Xabier Leteren Izarren hautsa bertsionatu zuenean, pailazokumetzaren goia jo zuela egingo nuke:

Izarren hautsa egun batean bilakatu
zen bizigai...
Eta indarrak ongi errotuz, gure sustraiak lurrari lotuz...
Saia gaitezen ikusten: amets eroak
bazterturikan...
Gu sortu ginen enbor beretik s
ortuko dira besteak...
 
Nolako lokarriak sortzen diren kultura baten baitan. Nolako lokarriek sortzen duten kultura baita.
 
Mikel biak (goiaingerua eta pailazokumea)
Juanita, Marisol, Joxan, Philippe, Telesforo, Xabier guriak, zaindu, zaindu
Euskal Herriak. ]]> <![CDATA[Trijeminoa]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2153/trijeminoa Asueroterapia teknika miragarri horren sona ez zen auzoan geratu. Espainia osoan hedatu zen, baita Ameriketan ere. Abestiak sortu ziren (Miguel Matamoros ezagunaren El paralítico esaterako), film dokumentalak, liburuak... Plaza bat ere sendagile ospetsuaren izenez bataiatu zen Errioxako Cihuri herrian.

Askorentzat salbatzaile eta itxaropen bakarra izan arren, Asuero doktorea pertsona eztabaidatua izan zen eta istiluak sortu zituen, espetxetik ere pasa zelarik. Primo de Rivera jeneral diktadorearen babesa zuen eta horri esker hainbat kinka larritik onik ateratzea lortu zuen. Baina gaur egun inor ez da Asuero doktore harekin oroitzen, barre murritza egiteko ez bada. Txerpolaria besterik ez omen zen.

Gaixo dagoenak osasuna amets. Garai eta egoera nahasietan salbatzaileen beharra eta desira areagotu egiten da bizitzan. Horregatik edozer onartzeko prest egoten gara horrelakoetan. Badakigun arren salbatzaile gutxi etorriko zaigula, gu geu ez bagara.

* * *


“Etsipenezko garaiak bizi ditugu euskaldunok. Nekea handiegia da, zama ezin pisutsuagoa, ez dugu bidearen amaieran helburu txukunik somatzen... Ni eta beste asko ere, etsita gaude”. Horrela mintzatu zitzaidan bihotzez maite dudan adiskide bat joan den batean. Beldur naiz sentimentu hori zabaltzen bada ez ote garen salbatzaileak bilatzen hasiko.

Espainiako Zapatagin Nagusiak ere salbatu nahi gaitu. Konpainia txarretatik libratu. Ondo eta zuzen ibil gaitezen oinetakoak egokitu dizkigu. Bere neurrikoak ordea. Penduluaren jokoa eginez, ETArekin negoziatzetik beste muturrera pasa da bat-batean. Ez kontsultarik, ez EAErik, ez Amnistiaren Aldeko Batzorderik, ez EHAKrik. Lehen ere beste batzuek Batasuna, Egin edo Egunkaria gizartetik ezabatu zituzten era berean. Trijeminoa ukitu digu euskaldunoi. Ez du osaketarik lortuko. Txerpolarien arazoa da.

Zerbait lortu du baina. Askoren etsipena. Ez berak bakarrik, ETAren kolaborazioa bikaina izan da horretan. Etsipena hortxe dago, ezker abertzalean ere, ez dago ukatzerik. Oraintxe, hau idazten ari naizela, gazte tropa bat dabil inguruan manifestazioan. Eusko Gudariak kantatzen hasi dira eta, beste garaietan ez bezala, behetik, do minorrean, hasi dira. Oso tonu baxuan. Itxaropen ezaren tonuan.

Ezker abertzaleko hainbat buruzagik guzti honen aurrean hiritarren erantzuna eskatu dute. Eskasa izango da eta beraiek ere jakitea espero dut (okerragoa izango litzateke ez konturatu izana). Zenbatetan eskatu diegu bada hiritar gehienok beraiei zerbait eta gorrarena egin dute? Hauek ere trijeminoa ukitu digute sarri.

* * *


Hala ere, itxaropenerako zirrikitua badago. Ez da inozokeria, ez da batzuk fede txarrez saltzen duten itxaropenaren irudi mengel mindulina. Filosofo eta intelektual askoren iritziz, bizitzari aurre egiteko modu intelijente bakarra da. “Esperantza gauzen ezagutza osoa da” gogorazten du Claudio Magrisek. Itxaropenak ez baitu bakarrik gauzak eta gertakarien itxura eta azala ikusten, beren baitan dauden aukerak eta ahalmenak nabarmentzen ditu, eta konpromisoa hartzen hobera garatzeko.

Ni ere Arnaldo Otegirekin bat nator. Bigarren atala jokatzeko dago oraindik. Eta, partida gehienetan bezala, jokalariak gutxi batzuk dira eta ikusleak milaka.

Eskaera bat jokalari guztioi. Tematuta baikaude asko eta asko esperantzari eusten. Ez dugu txerpolaririk nahi, ezta erositako epailerik ere. Mesedez, ez jarrai publikoari trijeminoa ukitzen.]]> <![CDATA[Pagoarteko soinuak]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2141/pagoarteko-soinuak Euskal artearen laborategia. Horixe zen Pagoarte: euskal artearen inguruan laboratu egiten zuten, aprobak, esperimentuak, dastaketak... Igarri da artisten sena zegoela atzean. Dagoeneko, hamar urte beteta, amaitu du ibilbidea. Utzi du, ordea, amaiezina den arrastoa. Pagoartek egindakoek oihartzuna izango baitute Oiartzundik kanpo ere. Freskagarria eta laharrik hazten utzi ez duena.

Batzuen artean: Oiartzungo Cavaillé-Coll organoarentzako musika
Pagoarte Elkartea
Iraupena: 53’50’’ (CD1) / 44’56’’ (CD2)
Prezioa: 23,50 euro

Erreparatu nahi diot bereziki musika arloan egindako lan bati: Oiartzungo Cavaillé-Coll organoarentzako musika deitzen den grabazioari. Ondo mamitutako kultur ikuspegia dago lan honen oinarrian. Aurrenik, pagoartezaleak ondo konturatu dira herriaren aberastasun handia dutela organo horretan. Eta zaintzeko modu onena eguneko musika jo eta entzun araztea dela.

Horrela ba, abiatu dira gure garaiko konpositoreei bereziki organo horretarako sortutako obrak eskatzen. Organozale ez denak agian ez du jakingo, baina tresna honek duen konplexutasunarengatik, obra guztiak ez dira berdin ematen organo guztietan. Zein garaiko, tamaina eta organogileren lana den, aukerak ere halakoak. Sortzaileak hautatzerakoan ere begi zorrotza izan dute: Gorka Cuesta, Ramon Lazkano, Peio Zabalette eta Loïc Mallié.

Hurrengo urratsa jotzaile egokiak bilatzea. Zerrenda ez da inondik ere makala: Loïc Mallié bera eta Oskar Candendo organoan, Urko Arozena eta Iñaki Telleria txalaparta eta perkusioan, Aitor Arozena txistuan, Fernando Latorre baritonoa kantari....

Grabatzea ondoren. Mikel Fernández teknikari probatua jarri zuten lan horretan eta honek eginkizuna ederki bete ere.

Azkenik, argitara ematea. Liburuxka ezin txukunago batez hornitua. Obra guztien aipamenak Pello Zabalaren eskutik. Organoaren historia Xabier Alberdik atondua. Organoaren ezaugarri guztien zehazpena eta organo jotzaile famatuen iritziak berari buruz. Egile eta jotzaileen curriculumak eta obren testuak orriak borobiltzeko. Dena paper atseginean, ongi diseinatua eta argazki egokiez apainduta.
* * *
Hori guztia hasiera besterik ez da. Inor bazkaltzera gonbidatu denean egiten zaion harrera bezalakoa. Horren ondoren janariak datoz. Hortxe dago –aurreko guztiari esker bere neurrian estimatu ahal izateko moduan– lan honen benetako balioa. Esperientzia berria da. Punta puntako sukaldaritza berriaren menua.

Niretzat, noski, txistu eta organo obra da bereziki kuttuna. Aitortu behar dut, baina, grabazio osoa dela garaiko artearekin birradiskitzeko aukera. Eta topiko asko birrintzekoa ere bai.

Topiko oso zabalduak badira: organoaren indarra aipatzen da. Honetan, indar boteretsu horrekin batera, leuntasun sarkor eta irakigarria ere nabaritzen du entzuleak. Organoa orkestra bat dela irakurtzen da sarri. Ez da egia. Organoa ez da inondik ere orkestra baten imitazioa. Organoa tresna jatorra da, orijinala, ez dago bera bezalakorik. Musikaren misterioarekin topatzeko hamaika era desberdin eskaintzen ditu eta komunikazio artistikoan murgiltzeko bide ezin oparoagoa ematen. Gure garaiko musika aspergarria dela eta ezin uler daitekeen topikoa ere deuseztatuta geratzen da grabazio hau entzunda.

Jar zaitez entzutera, ez autoan zoazela edo zerbait irakurtzen ari zarela. Horretara bakarrik. Esperientzia benetan berritzaileari zabaldu iezaiozu zure gogoa. Emaiozu lan honi merezi bezalako aukera. Berak ondo baino hobeto ordainduko dizu.
* * *
Mendi bideetan barrena urte luzeetan hazitako pagadia eskertzekoa izaten da. Pagoarte Elkartearen lan mardul, zirikatzaile eta kalitatezko honek esker gutxi jasoko du agian gure egunotan. Etorkizuneko lana delako.]]> <![CDATA[Han urrun etxe pospola]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2137/han-urrun-etxe-pospola tximinitik gora kea dariola, hola, hola.
Gaintxoan arbola, zelai erdian,
erreka pospola etxe atarian,
eta tralala, eta tralala,
dena txiki, txiki, txikia, hola.
 
1936ko urriaren gau batean, matxinoek Arrasateko hiru apaiz –Jose Joakin Arin, erretorea, Joseba Markiegi eta Leonardo Guridi laguntzaileak– afusilatu zituzten Oiartzungo hilerriaren ondoan euskaltzale eta abertzaleak zirelako. Markiegi zen haur abesti eder eta zirraragarri honen hitzen egilea. Doinuak Emile Jaques-Dalcroze, musikaterapia eta erritmikaren aitzindari izandako suitzar musikari handia, du egile. Bere ikasle Joan Llongueresek egokitu zuen katalunierara eta hortik hartu omen zuen Markiegik Pospoliña mugimenduaren bertsiorako.
 
Abesti honek, hitzen eufoniaren jolas ederraz gainera, badu alegoria tankera. Garai hartako abertzale sutsu haiek nolako etorkizuna nahi zuten Euskal Herriarentzat umetxoei erakusteko era soil bezain eraginkorra: etxe pospola.
 
* * *
 
Arrasaten berriro odola protagonista azken garaiotan. ETAk hildako langile baten odola. Berriro entzun dugu denetarik ETAkoengatik. Hitz gehiegi eta maiz desegokiro erabilita. Horrelakorik egiten duena fanatikoa da, ez du beste hitzik behar.
 
Zer gertatu da abertzaletasunean azken urte luze hauetan? Nola bihurritu da bidea hainbeste? Agian pentsatu genuen ultraespainolen fanatismoa larrutik ezagutu genuelako ez zegoela arriskurik gurean horrelakorik sor zedin. Inor ez dago, baina, amildegi horretatik urruti. Israel eta Palestinako kasua adibide.
 
ETAk gizarteari ekarri dizkion kalteak ugari eta handiak dira. Biktima zuzenei aurrenekoak noski. Baina abertzaletasunari ere erruz ekarri eta ekartzen dizkio. Lortu du abertzaletasunaren eremuan –ezkerrekoan ere bai– gorrotozko erretena sortzea. Ahal izan duen neurrian, baita euskal kulturan ere. Eta asmo abertzaleen perzepzioa nahastea gugan eta gizarte osoan. Azken honetarako kolaboratzaile finak izan ditu estatu eta estatusaren propagandaren aldetik.
 
Horregatik, besteak beste, ez dut uste ETA abertzale jendeak gobernatzen duenik. Ekintzaileak ustezko abertzale fanatikoak dira, zalantzarik gabe. Bihar buruzagiak ni edo zu akabatzea komeni dela esaten badie, itsu-itsuan horixe prest betetzeko daudenak. Baina zer, nor, nola, non, noiz erabakitzen dutenek abertzaleenak ez diren beste interes batzuk dituzte.
 
* * *
 
Kaltea eginda dago. Nola lortu ahalik eta azkarren kalteak ez handitzea? Ez da lantegi erraza. Ez dut uste Espainiako gobernuak abiatutako neurririk gabeko errepresio bideak ere ezer onik ekar dezakeenik. ETAk esan eta egiten duen guztiari amen esateak ere ez. Aurrena etxekoa konpontzen hasi behar dugu. Denok, baina bereziki ezker abertzaleko jendeak berak ETAri eskatu behar dio, modu eraginkorrean, bere jardun garratza geldi dezan.
 
* * *
 
Abertzalea... hitz ederra zen. Aberria maite duena. Ez du gorrotoaz ezer adierazten. Ni abertzalea naiz. Baita independentziazalea ere. Uste sendoa dut horixe dela bide bakarra Euskal Herriak herri gisan etorkizun ona izan dezan.
Baina abertzaleaz gainera, bestelako usteak ere baditut bizitzan. Oinarrizkoenetako bat Txillardegik, hizkuntzaz ari zela, aspaldi formulatu zuen hobeto ezin: “Bideak erakusten du helburua eta ez alderantziz”. Nahiak ere baditut: gizartean eta munduan kupida lege izatea esaterako.
 
Joseba Markiegik zer esango zuen ETAren aurrean? Ez dut dudarik: “Ez, horrela etxe pospola gero eta urrunago”.]]> <![CDATA[Heriotza atarian]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2119/heriotza-atarian <![CDATA[Himnoak: ederra eta beharra ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2101/himnoak-ederra-eta-beharra <![CDATA[Atzo Ttunttun]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2072/atzo-ttunttun <![CDATA[Etorkin euskaltzalea edo euskaltzale etorkina]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2055/etorkin-euskaltzalea-edo-euskaltzale-etorkina <![CDATA[Gauez saguzarrak ederrez]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2041/gauez-saguzarrak-ederrez <![CDATA[Ez naiz saltzailea]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2027/ez-naiz-saltzailea <![CDATA[Joan zen uda]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2011/joan-zen-uda <![CDATA[Zaharrak]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1995/zaharrak <![CDATA[Ongi etorri, berandu]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1978/ongi-etorri-berandu <![CDATA[Soka dantza]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1964/soka-dantza <![CDATA[Aņo Mariano]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1952/ano-mariano <![CDATA[Begira nago, begira]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1941/begira-nago-begira <![CDATA[Altza, Pelipe!]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1927/altza-pelipe <![CDATA[Sara zara]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1918/sara-zara