eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/inaki-martinez-de-luna ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2317/normalkuntzaren-argi-itzalak ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2299/euskararen-trenen-talka ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2278/gainbehera-ala-egokiera http://www.argia.com/argia-astekaria/2262/euskarafamilia-bikotearen-dibortzioa http://www.argia.com/argia-astekaria/2220/euskara-bai-baina-nola http://www.argia.com/argia-astekaria/2202/afganistarren-tankerako-euskaldunak http://www.argia.com/argia-astekaria/2185/argi-gorria-kulturgintzarako http://www.argia.com/argia-astekaria/2168/euskal-armarriaren-goiburua  
Izan ere, herri xelebrea gara. Munduko garatuenetakoen artean kokatzen garen arren, aurre-historiako tribuen antzera jokatzen dugu sarri askotan. Begi-bistakoa da gizarte eragile gehienak ezin ados jarri dabiltzala; zatituta eta elkarri mokoka. Eztabaidagai dauden auziak txikiak izan edo potoloak izan, desadostasuna beti nagusi. Adibideak, barra-barra ditugu, berriak edo aspaldikoak: futbol selekzioarena, abiadura handiko trenarena eta abar.
 
Bere-berez, iritzi ezberdinak edota kontrajarriak egoteak ez luke kezkarako motibo izan behar. Hori bera baita osasuntsua den gizarte garaikide baterako ezinbesteko baldintza: ñabarduretan aberatsa, kolore, xehetasun eta bereizgarri askokoa. Ez da kasualitate hutsa erregimen autoritarioek erabateko berdinkeria bilatu izana; gizartea eta herritarrak dimentsio bakarreko ideiatan hazi eta hezi nahi izana.
 
Hala ere, gure aniztasuna kezkarako motibo bihur daiteke, antzu bihurtzen bazaigu; gure arteko ezberdintasunek eta jarrera kontrajarriek gauden ataka txarrean blokeatzen bagaituzte. Eta beldur naiz puntu horretaraino ez ote garen iristen ari, ez ote dugun eztabaiden labirintoko irteera bilatzeko ardura erabat galdu; ez ote gauden hika-mokoka suntsigarrian murgilduta.
 
Gakoa da nola gobernatu, nola bideratu ditugun aniztasun eta diferentziak, benetan aberasgarriak izan daitezen. Nire uste apalean, bi gako daude horretarako: bata kulturala eta bestea politikoa.
 
Kulturalki ezinezkoa zaigu, gaur egun, besteen iritziei patxadaz erreparatzea, gure planteamenduen aurkakoak direnean, bereziki. Hala politikan nola egoera edo bilgune sozial eta herritar gehien-gehienetan, kontrako iritziak entzun ahala piztu egiten gara eta, besterik gabe, uko egiten diegu. Ez diegu pentsatu bakar bat ere ematen ea nolabaiteko ekarpenik egiten ote diguten ikusteko.
 Azken buruan, aniztasuna ez dugu onartzen; pairatu egiten dugu. Benetako iraultza kulturala gertatu beharko litzateke gurean, ezberdina zaiguna onartzetik lekutan gaudelako, une honetan.
 
Politikagintzan ere aldaketa sakona behar dugu. Jarraitu beharreko eredu berri ezin hobea da Erramun Baxokek Iparralderako egiten zuen gobernantzaren aldarrikapena, Bat Soziolinguistika aldizkarian: “… gobernantza (gouvernance) ez da gobernua (gouvernement). Alabaina, antolaketaren dinamikan parte hartzen dute bai gizarte politikoak, bai eta gizarte zibilak ere. Gobernua da erabakiak toki batean hartzen dituena eta egiketa beste toki batean eramaten duena. Hori da kudeantza klasikoa. Aldiz, antolaketa dinamikan erabakiak gune askotan moldatzen dira. “(…) Gaurko hiria gobernagarri da, ez botere zentralizatu baten bidez, baina gobernantzaren bidez. Diskurtsoak, interesak eta harremanak negoziatu behar dira, hitzarmen batera heltzeko…”.
 
Ezin da argiago esan. Euskal Herria gobernagarria izango da, gobernantzaren bidetik abiatzen bada eta, aldi berean, iraultza kulturala burutzen badu. Izan ere, antolamendu politiko berri hori eraiki ahal izateko, gure kultura ere irauli beharra dugu. Horrela bakarrik joko nuke egokitzat “Zazpiak Bat” leloa; edo, pluraltasunaren izenean, “Hamaika Bat”. Baldintza berri horietara iritsi bitartean, “Zenbat-buru-hainbat-aburu” askoz egokiago dugu, gure armarrian.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2150/euskalgintzari-eta-gizarte-mugimenduei Lege zaharreko militantea zen: sindikalista, abertzalea, herri mugimenduetako kide aktiboa (izena asmatua da, gertaera, zoritxarrez, ez). Erabaki tragiko horren arrazoiak? Militantzia-ildotik jarraituko duen ondorengorik ezak eta bizitzaren ipartzat zituen idealek gizartean pisua galtzeak eragin zizkioten porrot sentsazioa eta frustrazioa. Beste hainbat militante ohi ere, Koldo bezala, erreta daude, horren erabaki tragikoa hartzera ez iritsi arren.

Gogorarazi behar dugu, garai batean gizarte mugimenduek jarraitzaile andana zutela, baina gaur egun ez. Garai horietan, alderdi politikoek ere areto handiak erraz betetzen zituzten eta gaur egun, betetzekotan, nekez.

Zer dela-eta? Akabo idealak? Mundu hobe bat aldarrikatzen duten baloreak galtzen ari dira? Akaso, indibidualismo berekoiak irentsi du gure gizartea? Ez dut uste horren irakurketa ezkorrik egin behar denik. Hor dihardute, adibidez, Gobernuz Kanpoko Erakundeek, gazte zintzo eta eskuzabal batzuen lekuko. Halaber, ekologia edo genero berdintasuna bezalako kezkak inoiz baino hedatuago daude gurean.

Kontua da, trantsizio politikoaren garaian Euskadik behar zaitu! bezalako leloak nagusitzen zirela, herri edo klase-interesak pertsonen aurretik zeuden; alegia, ikuspegi kolektiboa lehenesten zuten balioak nagusitzen zirela. Amestutako paradisua kolektiboa zen (komunismoa, Euskadi askatua…). XXI. mendean gauzek aldatu dute. Adibidez, duela aste pare bat poeta euskaldun gazte batek –irratian egindako elkarrizketan– pertsona jartzen zuen bere lehentasunen erpinean, bestelako ardura kolektibo eta sozialen aurretik. Balio kolektiboetatik igaro da pertsonarengan eraikitako balioetara; modernitateko balioetatik post-modernitateko balioetara. Oraingo paradisua norbanakoarena da. Balioen paradigma aldatu da!

Hortaz, XX. mendeko euskal gizartea eta gaurkoa ezberdinak dira eta jendea orain masiboki ez mobilizatzearen arrazoia horretan datza. Jendea mugiarazten zuten ideologiek, duela berrogei urte, herri, klase edo gizatalde batzuentzako bizimodu hobea eta zoriontsuagoa lortzea zuten helburu. Gaur egun, jendea mugiarazten duenak helburu bera du, baina beste bide ezberdin bat urratuz: garapen pertsonalarena. Pertsonaren zoriontasuna, inolako talderen bitartekaritzarik gabe.

Adibide bat: 2008ko EHUko uda ikastaroetan jendez gainezka egon diren ikastaroak Aprender a identificar y manejar las emociones en la vida cotidiana eta Optimismo para una vida mejor izan dira. Hori pentsaezina zen duela hamarkada batzuk, entzuleriaren arreta erakartzen zuten ideiak talde-ideologiak zirenean: Marx, Sabino Arana...

Balioen paradigma aldatu denez, gizartegintzan lan egiten duen orok eraginkorra izaten jarraituko badu, planteamendu berriei ekin beharko die; ez joan zen mendekoak errepikatzeari.

Egoera berri horri darraion arazoa, honakoa da: pertsonarengan eraikitako balio-sistema berrian nola txertatu herri, klase edo gizatalde baten oinarritutako aldarrikapena? Inon irakurri dudan (non? nori?) euskalgintzako adibide bat emango dut: euskararen aldeko aldarrikapena orain arte Euskal Herriaren izenean egin bada, gaur egun hizkuntza horrek gizabanakoari ekar liezaiokeen onuran ere oinarritu beharko da, aldarrikapena helburu kolektiboetatik, indibidualetara ere zabalduz. Euskalgintza izan edo beste gizarte mugimendua izan, estrategiak balioen paradigma berrira egokitu ezean, baliteke Koldorena kasu bakarra ez izatea.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2133/euskal-herria-izeneko-herri-galdu-bat
Gaurko irratsaiorako gai bitxia aukeratu dugu, zuen interesekoa izango delakoan, gure arbasoak Lur planetan bizi ziren garaiei lotuta dago-eta.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2119/indar-politikoak-alderdiak-ala-fakzioak http://www.argia.com/argia-astekaria/2103/alavatik-arabarantz
Biltzar Nagusietako eserlekuei erreparatuta, ezin da esan aldaketa handirik gertatu denik; izan ere PPk eta PSE-EEk, 2007an, 29 batzarkide lortu dituzte eta indar horiek gehi Unidad Alavesak –orain desagertuta– beste horrenbeste atera zuten 2003an ere. Bestalde, Euskal Herriari izaera propioa eta etorkizuna erabakitzeko eskubidea onartzen dizkioten gainontzeko indarrek 22 eserleku izan dituzte guztira, 2007an, hau da, 2003an bezain beste. Hortaz, indar korrelazio orokor horietan aldaketa nabarmenik ez.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2086/euskal-herri-paradoxikoa País Vasco/Pays Basque hobekien identifikatzen dutenak, Nafarroa eta Iparraldea bazter utzirik. Horrela diosku kaleratu zen Euskal Kultura eta nortasuna XXI. mendearen hasieran izeneko ikerlan soziologikoak. Azken buruan, datu horietan komunitate edo herri bat osatzearen kontzientzia eta eraketa politiko-administratiboa ditugu, aurrez aurre; gemeinschaft versus gesellschaft, nolabait.

Lurraldetasunaren inguruko auzi horrek beste ikuspuntu kontrajarri batzuk agerian uzten dizkigu, era berean: euskaltasun prototipikoko lurraldeak versus Euskal Herri anitzaren aldarrikapenarena, hain zuzen. Izan ere, batetik, EAEko biztanlerien %22rentzat Bizkaia eta Gipuzkoa dira Euskal Herria hobekien definitzen duten lurraldeak eta, Iparraldeko %31rentzat, aldiz, bertako barnealdea (Lapurdiko barnealdea, Nafarroa Beherea eta Zuberoa). Halako iritziak dituztenentzat, gainontzeko lurraldeek ez omen dute ongi betetzen Euskal Herria tipikoaren eta topikoaren eredua. Non gelditzen dira gure gizartearen egungo aniztasun kulturala eta lekuan lekuko berezitasunak? Amestutako eta begibistako Euskal Herrien arteko norgehiagoka, berriz ote?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2071/nola-jakin-euskarak-bide-ona-ala-okerra-hartu-duen http://www.argia.com/argia-astekaria/2054/euskararen-komunitatea-bide-ertzean-ahaztuta http://www.argia.com/argia-astekaria/2040/euskalduntzea-araban http://www.argia.com/argia-astekaria/2024/unidad-alavesa-bizirik-ote http://www.argia.com/argia-astekaria/2008/yemen-eta-glokalizazioa http://www.argia.com/argia-astekaria/1989/gidoi-historiko-ankerretatik-ihes-egiteko-aukera http://www.argia.com/argia-astekaria/1971/euskara-birpentsatu-beharra http://www.argia.com/argia-astekaria/1955/demokrazia-partehartzailea-araban http://www.argia.com/argia-astekaria/1939/eta-araba-zer http://www.argia.com/argia-astekaria/1925/historiaren-haize-berriez-baliatu http://www.argia.com/argia-astekaria/1872/gipuzkoako-bost-herriren-ikerketa-konparatzailea