eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/gorka-moreno-marquez ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2309/fiskalitatea-kirolariak-eta-asmakizuna ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2295/iritziaren-leihoa-2 http://www.argia.com/argia-astekaria/2277/aldaketa-garaia ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2263/nas-baten-beharra http://www.argia.com/argia-astekaria/2251/karrusel-bizitzak http://www.argia.com/argia-astekaria/2233/benetako-dei-efektua http://www.argia.com/argia-astekaria/2218/malgusegurtasuna-malgu-eta-segur http://www.argia.com/argia-astekaria/2202/jainko-yogurrak laikoak topatu genitzake.

Gaur egungo jainkoak aldiz, erabat aldatu dira. Geure gizarte kontsumistan garrantzitsuena etengabe kontsumitzea da eta erlijioa ere kontsumo-ondasun bilakatu da. Horrela bada, denbora oro kontsumitu behar dugu eta halabeharrez, ondasunak iraungikorrak izan behar dira kontsumitzen jarraitu ahal izateko. Gure gizartearen beste ardatz batzuk bezala, erlijioak ere ezaugarri hauek erakusten ditu eta lehen betierekotasuna nagusi zen tokian behin-behinekotasuna da. Pentsatu daitekeenez, Jesukristo, Yahvé, Marx edota Lenin bezalako jainkoak jokoz kanpo gelditu dira. Akaso Che Guevara da hauen artean hobeto zahartzen jakin izan duena, bere bertsio potsmoderno-kontsumistan bederen.

Gaur egun indarrean dauden jainko berriak Jainko yogurrak dira. Iraungitze-datarekin jaiotzen direnak eta momentuko arrakastaren ondoren azkar desagertu –kontsumitu– egiten direnak, gero inor ez delarik hauetaz oroitzen. Jainko kleenex bezala ere izendatu ditzakegu, erabili bezain pronto bota egiten ditugulako. Hauen artean, futbolari, aktore eta musikariak topa ditzakegu. Hor ditugu, Beckham, Megan Fox edota azken uda honetan bogan egon diren Cristiano Ronaldo edota Michael Jackson bera ere.

Hauek guztiek, euren jarraitzaile taldea izaten dute eta askotan hauen itsas-argi ere bihurtzen dira, nolabaiteko izaera mitiko-profetikoa bereganatzen dutelarik. Eredu erlijioso berri hau hoberen islatzen duen fenomenoa triunfitoena da: askotan obran edota supermerkatuan lan egiten duten neska-mutilak ospetsu eta famatu bihurtzen dira egun batetik bestera eta urtebete beranduago inor ez da hauetaz oroitzen. Denek izan dute fan taldea bere momentuan eta orain hirugarren mailako diskoteka edota herriko jaietan ikuskizunik ematen badute gaitzerdi... Dena den, lasai egon beharko ginateke, urtero jainko belaunaldi berria izaten dugu eta hauek kontsumitzeko aukera izango dugu.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2187/pentsioen-krisia-dela-eta-ez-dela  
1990. hamarkadan ere gaur egun ematen ari diren hainbat argudio agertu ziren pentsioen inguruko eztabaidan. Batzuek 2020. urtean sistemak porrot egingo zuela aurreikusi zuten jada. Oraingo honetan ere, ez dira gutxi porrot hau aurreikusten ari direnak eta susmoa dut, petrolioaren desagerpena bezala, azkenean ez ote den beti eztanda atzeratzen.
 
Lehenik eta behin, esan beharra dago epe motz-ertainera begira Gizarte Segurantzaren etorkizuna bermaturik dagoela. Are gehiago, gaur egun –eta azken urte hauetan ere– superabita ematen da Gizarte Segurantzaren kutxan. Bigarrenik, eta aurreko pasartean esandakoaren aurrean, nabaria da azken urte hauetako tendentzia demografikoak zeintzuk diren eta populazioaren zahartze prozesua agerian dugula, eta argi eduki behar dugula etorkinen etorrerak ez duela egoera hau konponduko. Gainera, ez dezagun ahaztu gaurko etorkin kotizatzaileak pentsioen onuradunak izango direla. Beraz, bi tendentzia dauzkagu. Alde batetik, egoera koiunturala daukagu: krisia dela eta kotizatzaile gutxiago eta desenplegu prestazio gehiago ordaindu beharra. Bestetik, nabaria da epe luzera begira Gizarte Segurantzaren inguruko gogoeta egin beharko dela egiturazko arazoa den demografiari aurre egin ahal izateko.
 
Bigarren eztabaida hau da interesgarriena eta landu beharrekoa, denbora dagoenez gainera sosegu dezentez egin daitekeela uste dut. Zentzu honetan, orain arte sakratutzat eta tabutzat jo diren hainbat elementu birplanteatu beharko ditugula iruditzen zait. Bat aipatzearren, erretiroak 65 urterekin izaten jarraitu behar al du? Akaso interesgarriagoa izan daiteke 65rekin baino 67rekin erretiratzea eta bi urteko denbora-txekea izatea lan ibilbidean nire formakuntza hobetzeko edota nire seme-alaben zaintzaz arduratzeko? Era berean, 65 urte izateak gauza bera esan nahi al du gure garaian edo Bismarck-en garaian? Galdera hauen inguruan hausnartzea ezinbestekoa iruditzen zait. Lehenengo harria botata dago.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2172/gazteak-eta-etxebizitza trilogia beltzarekin bukatuko dut, nolabaiteko graduazio goranzkorra eginez, arinetik larrienera. Ezkontzekin hasi nintzen, urteko aurrekontuan sortu ditzakeen gorabeherak aipatuz. Enpleguarekin jarraitu nuen, gaurko enpleguak gure lan-ibilbidean duen eragina aipatuz. Honako honetan etxebizitzaren arazoa jorratuko dut, edo hobe esanda hipotekaren arazoa, etxebizitza berez ez baita arazoa, ordaintzea baizik. Azken kasu honetan arazo ekonomikoa –eta bere ondorioak– ez dira urte batera edo lan-ibilbidera mugatzen, baizik eta bizitza osora, edo gutxienez hipoteka osoa ordaindu arte, gaur egun ia-ia sinonimotzat jo daitezkeenak.
 
Ikusi dugun bezala, ezkontza edota enplegua bezalako instituzioek geure bizitzari egonkortasuna eta segurtasuna ematen zizkioten, modernitatearen baitan zutabe eta euskarri gisa jokatuz. Bata zein bestea bizitza osorako izaten ziren eta horrek ziurtasuna ematen zion geure bizitzari, maila sozialean zein ekonomikoan. Orain, aldiz, ezkontza eta enplegu asko izaten ditugu eta gutxitan betirako. Eta hara, kasualitatea ote? Betirako izaten dena gaur egun hipoteka da. Are gehiago, banandu nahi diren bikote askok ez dute urratsa emango pisuaren hipoteka dela eta.
 
Bizpahiru aldiz ezkonduko gara, baina hasierako hipotekak gurekin jarraituko du, zazpi edo hamazazpi enplegu izango ditugu, baina beti gure bizkar gainean harriz –edo euriborrez– beteriko motxila eramango dugu. Hau bai dela bizi osorako bide-laguna. Enpleguaren kasuan bezala, oraingo honetan ere gurasoen adibidea jartzea edozer baino esanguratsuagoa da. Beraiek etxea erosi zuten eta hiruzpalau urteetan ordaindu zuten hipoteka, ordu asko lan eginda, konforme. Baina, gure kasuan nahiz eta hurrengo hogei urteetan lanean eman egunero hamasei ordu, ez genuke hipotekaren erdia ere ordainduko.
 
Ondorioa? Beleak baino beltzago: 27-37 urte bitarteko belaunaldiaren etorkizuna desagertu da. Hauxe da XXI. mende hasierako belaunaldi galdua, belaunaldi hipotekatua. Eta ez gerra bat gertatu delako edota heroinaren erruz, ez, hipotekak euren bizitza hipotekatu duelako baizik. Edo ez al da guztiz baldintzatuta gelditzen etorkizuna hilero 1.000 edo 1.200 euro ordaindu behar dituzunean hurrengo 40 urteetan?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2156/bizkarrezurra-hautsi-zaigu
Hauen seme-alaben garaian aldiz, gure garaian alegia, lehen aipatutako ezaugarri gehienak hankaz gora daude. Horrela, gaurko lanaldiak askotan hiruzpalau ordukoak izaten dira –batzuk ordu batekoak ere!– eta askok nahi izango lukete urtean 11 hilabetez lan egitea. Honi “lan-bizitza” asko murriztu dela gehitu beharko genioke bai behetik –ikasketak– zein goitik –aurrejubilazioak–.

Ondorioak nabariak dira, gero eta zailagoa da langabeziarako diru-laguntza jasotzeko kotizazio nahikoa lortzea, gero eta zailagoa ere urte asko kotizatzea pentsio on bat bermatzeko, eta borobiltzeko, guzti honi mileurismoa gehitu behar zaio. Pentsa daitekeenez, enplegu mota honekin oso zaila da egonkortasuna lortzea, ez da gizarte segurtasunik ahalbidetzen eta iraganean goranzko lan ibilbidea eta lineala baldin bazen ere, gaur egun gorabehera handikoa da, hurrengo enplegua ez delarik zertan bestea baino hobea izan. 

Enpleguak lehen gure bizitzan zuen eragina desitxuratu egin da, beraz. Eragina izaten jarraitzen du, baina eskaintzen diguna ez da egonkortasuna, kontrakoa baizik, eta lehen gure bizitzen ardatza eta bizkarrezurra bazen, orain askotan indar hori galdu du.
Adibidez: lehen gure gurasoei zer ziren galdetzen zenienean, igeltseroa edota erizaina zela esango zizuten, dudarik gabe. Gaur,
aldiz, galdera bera botata zer erantzungo du urtean laupazbost lanpostu eta ofizio ezberdin izan dituenak? Baldintza hauetan zaila da etorkizunean pentsatzea, eta lehen enpleguak hiritartasuna blindatzen bazuen ere, gaur egun hiritartasuna bera da gazte askorentzat zalantzan jartzen dena enpleguaren prebarikazioaren ondorioz.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2139/gazteak-eta-ezkontzak petit suisseak edota donutsak bezala– baino mikatza izaten da hauen zaporea. Aurten bi ezkontzetara gonbidatu gaituzte eta zoritxarrez –bai zoritxarrez– hurrengo urterako perspektibak ez dira hobeak.

Zenbat balio du gonbidatu batentzat ezkontza batek? Lehenik eta behin azkenaldi honetan hain modan jarritako despedidak: asteburu pasa nonbaitera, tartean zezenketen bataioa edota Irakeko soldaduak imitatu beharra, hauei noski gainontzeko osagarri etilikoak eta abar gehituz. Ez bagara Tenerife edo Río de Janeirora joaten, dena erraz samarra: 300 eurotan –akaso 600 bikotearentzat ere–. Bigarrenik, ezkontzarako arropak erosi beharra. Mutilek gehiago disimulatu dezakegu arropa berak berriz ere eramanez, baina nesken kasuan –are gehiago koadrila bereko ezkontzak badira– estreinatzea behar-beharrezkoa izaten da.

Gutxi-gutxienez, demagun, bikoteak 300 euro gastatu behar duela. Gero, ezkontza-menua ordaindu behar, Adriá edo Arzakera joan gabe, 300 euro bikote bakoitzeko, eta pentsatzekoa denez, egun horretan zenbait gastu gehiago egongo da. Jarri dezagun 100 euro. Kopuru guztiak batuta, eta nahiko ikuspegi agarrategi batekin, denera bikotearentzat 1.300 euro ezkontza batengatik.

Ez naiz orain hasiko gazteon soldatei edota mileurismoari buruz hitz egiten, baina argi dago zer suposatu dezakeen ezkontza batek hipoteken garai hauetan. Urte berean ezkontza bat edo bi izateak oporrik gabe gelditzea dakar aukerarik onenean eta txarrenean arazo are larriagoak sortzea. Hori edo gonbiteari ezetza esateko, aitzakia bilatu behar duzu edo guztien aurrean zure egoera ekonomikoa zein den azaldu behar duzu. Ez bata ez bestea ez dira aukera batere erakargarriak. Ez dakit nik ezkontzen maldizioei buruz hitz egin dezakegun, baina askotan aspaldiko lagun batek gelditzeko deitzen dizunean, niri behintzat, beldur ikaragarria sortzen zait, beste ezkontza batera joateko behartuta izango naizen pentsatuz.

Bukatzeko eta aldizkari honek ematen dizkidan lerro hauek aprobetxatuz, berri on bat nire inguruko lagun eta senide guztientzat: nire ezkontza ez da ohikoa izango. Eta ingurukoei ere erregu bat: argi izan egun modan dauden ezkontza erraldoiez gain beste bizitza bat badagoela, beste ezkontza batzuk posible dira, kontutan hartu ezazue, mesedez.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2125/gizarte-politikak-soilik-pobreentzat http://www.argia.com/argia-astekaria/2112/self-made-man-diskurtsoaren-iruzurra Self made man bezala ezagutzen den diskurtso tipiko-topikoa. Pobre eta baliabiderik gabeko familia batean jaio eta hazi egin den pertsonaren kasua. Bere jatorrizko jakintza eta dohain naturalei esker bizitzan aurrera egin duena, klase sozialetan zein gizartearen estatusean gora egin duena.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2098/karoshi-hiltzeraino-lan-egin boom ekonomikoari lotuta– sendotu zen. Gaur egun, batzuek dioten arabera urtero 10.000 eta 20.000 langile dira Karoshiagatik edo gehiegi lan egiteagatik hiltzen direnak, oro har gizonezkoak (40-60 urte bitartekoak) eta bihotzekoak edota antzeko gaitzek jota.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2078/mantsotasunaren-laudorioa supersonikoa, azkarra eta ase ezina dela biztanlegoaren gehiengoarentzat –guztientzat?–. Baina, ba al dago alternatibarik honen aurrean? Honen inguruan asko eta sakonean eztabaidatu dezakegu.
 
Artikulu honetan Slow mugimenduari erreparatuko diogu soilik. Honen arabera, presa alde batera utzi beharko litzateke eta denboraz gozatzea izan beharko luke geure bizitzen ardatzak, betiere, ahal den heinean. Mugimendu honen adibide dira azkenaldi honetan modan jarri diren hurbileko slow cities edota slow food bezalakoak. Horrela bada, ikuspegi hauetatik geldotasunaren edertasuna eta beharra bezalako elementuak azpimarratzen dira, gizarte eta pertsonen garapenerako mantsotasuna ezinbesteko osagaia dela defendatzen delarik.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2057/hikikomori http://www.argia.com/argia-astekaria/2046/neoliberalismo-alardistikoa http://www.argia.com/argia-astekaria/2030/oinarrizko-errenta-unibertsalaren-alde http://www.argia.com/argia-astekaria/2012/amerika-amerika