eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/dabid-anaut ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2310/erositako-prezioan ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2296/sakontasunak-ba-ote-du-jaberik ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2283/adi ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2268/emozioen-hizkuntza http://www.argia.com/argia-astekaria/2244/lasai-motel-gu-ere-zahartuko-gaituk http://www.argia.com/argia-astekaria/2227/oiloen-kakara http://www.argia.com/argia-astekaria/2211/paranormala-lagun
1. Masura Emoto japoniarrak dioskunez, urari ahoz nahiz idatziz pentsamendu positiboak igorriz gero, izozteko garaian uraren kristalizazioak forma ederrak hartuko ditu. Pentsamendu negatiboekin, berriz, forma zakarrak. Gutxi gorabehera. Eta hizkuntzarekin zer lotura du horrek? Bada, Emotok ez duenez aipatzen urari ideiak transmititzeko hizkuntza jakin bat erabili behar denik, pentsatu beharko dugu urak munduan diren hizkuntza guztiak ulertzen dituela: estatus ofizialekoak nahiz minorizatuak, hedadura handikoak nahiz txikikoak, euskara batua bezala Gorritiko hizkera... Emotok urari atxikitzen dizkion memoria, ulermena eta borondatea kontuan izanda, ur horretatik edo ur horrengandik, hizkuntza guztietan aisa moldatzeko formula erabatekoa eskura genezake, akaso.

2. Deabruaren posesioak. Baditu posesioak alde txarrak, jakina: burua 380ko bihurtu beharra, poseituek izan ohi duten piura eskasa... Baina baita alderdi onak ere: deabruaren esku hartzeari esker, poseituak gai dira bat-batean hainbat hizkuntzatan aritzeko, Asiako, Europako, Elfoen lurraldeko nahiz Zuberoko ekialdeko. Beste tresna bat, hizkuntzen (ez)ezagutzak ekarri ohi dizkigun ezintasunak saihesteko.

3. Hildakoekin komunikatzeko garaian, “medium” izenekoek lagun egiten digute. Entzun al diozue inoiz medium horietako bati euskaraz ez dakiela eta Zugarramurdiko elebakar harekin edo Gizaburuagako beste harekin ezin dela komunikatu? Haien botere harrigarria dela medio, ziur nago euskara hutsean komunika daitezkeela gure hildako horrekin; edo, akaso, hildako elebakar euskaldun hori bera, gaztelania, frantsesa edo ingelesa bezalako nazioarteko hizkuntza batean adierazteko gai eginen dutela.

Tira, hiru adibide, hiruak ere iradokitzaileak. Hizkuntza aniztasuna kudeatzeko tresna berriak lor genitzake hortik. Fede handia behar dela ura, deabrua eta “medium” horiengandik ahalmen edo botere magiko horiek guregana genitzakeela sinesteko? Beno, uraren inguruko Emotoren hipotesia, Vatikanok exorzismoez esandakoak eta tunikadun bitartekari esoteriko horien jarduna sinesteko prest baldin bazaude, ez zaizu gehiegi kostako bestelako mesede hori ere eginen digutela sinestea.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2195/hodeiera
Hodeiera 3 urteko gure seme Hodeiren euskara da. Leitzako gainerako 3 urteko umeen hizkera beretsua, Leitzako euskalkia-edo, baina bereizgarri batekin. Iraganeko aditzak osatzeko sistema propio eta erabat erregularra dauka: orainaldiko aditzari “n”a gehitu, eta segi aurrera. Aditz guztiei, gainera. Analogia horiek ohikoak dira edozein hizkuntzatan, noski, baina gure txikiak erakusten duen sistematikotasuna harrigarria gertatzen zait, ez baitzait inguruan suertatu hainbesteko erregulartasunez jokatzen duen beste inor.

Zehaztuko dugu, hobeki uler dadin. Horrela egiten ditu iraganeko aditzak Hodeik. “dozo” (duzu) →“dozon” (zenuen). Alegia, orainaldiko forma + “n” (dozo + n). Honatx jasotako batzuk: “daukezo (daukazu) → “daukezon” (zeneukan); “dot” (dut) → “doten” (nuen); “dizot” (dizut) → “dizoten” (nizun); ga (gara) → “gan” (giñen); “zattot (zaitut) → “zattoten” (zintudan), “zait” → “zaiten” (zitzaidan)…

Hodeik ez du inoiz horrelakorik entzun. Entzuten duena “ziñun”, “ziñauken”, “nun” edo antzekoak dira, baina hala ere erabateko konstantziaz bere sistema propioari eutsi dio. Aditz-formaren batetik ondorioztatu du araua zein den, eta berdin aplikatzen die gainerako guztiei.

Eta zergatik esan dugu arestian gertakari bera aldarte edo jarrera ezberdinez har dezakegula? Bada, aditz horiek entzutean, nire barruko zuzentzaile-errepresoreak tarteka aditzak zuzentzera bultzatzen nau. Gehienetan, ordea, sufritu baino gehiago gozatu egiten dut Hodeierarekin. Harrigarria eta ederra iruditzen baitzait hiru urteko ume batek aditz berriak erregularki sortzea, entzuten duena alde batera utzita.

Oso oker ez banago gertaera hau ongi samar ezkontzen da Chomskyren hipotesiekin-eta, alegia, gure dotazio genetikoan badugula, besteak beste, nolabaiteko gramatika. Beste azalpenen bat ere izan lezake Hodeierak, akaso, baina horrek ez dio nire plazer txikiari deus ere kentzen.

ARGIAko espazio honetan gure seme-alaben berri lehenago ere eman izan dut. Izan ere, aitortu beharra daukat euskararekin azken urteotan hartzen ari naizen gozatu handienetako bat seme-alaben hizkuntza-jabekuntzak eragin didala, eta gozatu horrek agerbidea aurkitzen du beti handik edo hemendik.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2181/hizkuntzari-begiratzeko-moduez http://www.argia.com/argia-astekaria/2169/ametsetan-leial  
Kalean, ametsetan ez bezala, solaskidea euskalduna denean behintzat, gerok erabaki dezakegu, kontzienteki, euskaraz eginen dugun edo ez. Hizkuntza-leialtasunean, beraz, arau eta adostasun sozialez gainera, geure kontzientziak edo erabaki kontzienteak ere eraginen du.
 
Ametsetan, berriz, hizkuntzarekiko leialtasuna “benetakoagoa” delakoan nago, eta iruditzen zait ametsetako hizkuntza-erabilera neurtuz gero gure leialtasuna askoz modu errealagoan ezagutu genezakeela. Ametsak izan bailitezke hizkuntzaren gaineko arau sozialek eta konbentzioek gutxien agintzen duten lurraldea; beldurrak, aurreiritziak, konplexuak, debekuak, kontzientzia… errazen gaindi litezkeen eremu librea. Eta bertan, euskara gehien gorrotatzen duen euskararen aurkako militanterik sutsuena ere euskaraz egiten imajina dezakegu. Eta, aitzitik, euskaltzalerik euskaltzaleena ere erdaraz ari daiteke gure ametsetan.
 
Auskalo; agian bakarren bati morbosoa irudituko zaio euskalgintzako militantzia konpartitzen duen kidearekin ametsetan erdara gordinean aritzea: “Venga, tío, ¿Nos hacemos un txosten y un manifiesto?”. Baliteke debekuak, bekatuak edo tabuak sortzen ohi dituen morbo horrek euskaltzale finen bat erdaraz zipriztindutako amets lizunetara eramatea: “...Mmm! Qué bien hablas en euskañol, cómo me gustaaa, háblame másss!”.
 
Tira, zaila da ametsen lurralde horren gaineko ondoriorik ateratzea, baina nire susmoa honakoa da: ametsetan, normalean, bizitza errealean erabiltzen dugun hizkuntza bera erabiltzen dugu. Alegia, bizitza errealean euskaraz egiten dugun horrekin, ametsetan ere euskaraz egiten dugu. Eta erdaraz egin ohi dugunarekin erdaraz.
 
Baina susmo horretaz gainera, galderaren bat ere badut: zer egiten dugu ezezagunekin? Lehendabiziko hitza euskaraz egiten al diegu ametsetan? Eguneroko bizitzako proportzio berean eta konstantzia berarekin? Eta euskaldunak nahiz erdaldunak tartekatzen direnean? Eta ezezagunek guri nola egiten digute lehendabiziko hitza?
 
Hizkuntza-leialtasunaren eta hizkuntzaren osasunaren adierazle indartsua lor genezake ametsetan. Baina zoritxarrez edo zorionez, informazio hori oraingoz ez dago gure esku. Hala den bitartean ohiko adierazleetara joko dugu, eta bestelako adierazle fantastikoekin ametsetan jarraituko dugu.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2149/jakin-nahi-konta-nahi Berria egunkarian Andu Lertxundik honako pasartea ekarri zigun, Senekak Luziliori idatzitako gutunak berrirakurtzen ari zela aurkitutako azpimarra batetik berreskuratuta: “Dena komunikatu nahi dizut. Horixe dut, hain zuzen ere, gogoko: zerbait ikasi orduko, nik bildutako oparia zuri eskaini ahal izatea. Doktrina batek, litekeen goratsuena eta osasungarriena izanda ere, ez ninduke sekula beteko, baldin nik bakarrik ezagutuko banu. Jakituria baldintza batekin eskainiko balitzait, dakidantxoa ez zabaltzeko eta ezkutuan gordetzeko baldintzarekin alegia, uko egingo nioke delako jakituria horri: konpainiarik gabe, ondasun baten jabetza ez da sekula atsegina”.

Ideia horrekin oso lotua ikusten dut nire oso gustuko den esaera zahar bat, idatzi honen izenburuan ageri dena: Jakin nahi, konta nahi. Rosa Sestorainek bildu zuen Leitzan, eta 1990eko Plazaola aldizkarian argitaratu. Ondoren, Mikel Olanok jaso zuen Leitzako hizkeraren inguruan osatutako liburuan.

Gustukoa dudala esan dut, iruditzen baitzait egia handia dela. Esaera zaharra ezagutu baino lehen, makina bat aldiz galdetu izan diot neure buruari zerk bultzatzen gaituen honako hau edo harako hura ikastera edo jakitera. Badira, jakina, eguneroko gure bizimodua aurrera aterako badugu ezinbestean jakin eta ikasi beharko ditugun kontuak. Baina badira, izan ere, nekez atarramentu praktikorik emanen diguten jakintza eta ikasketa ugari, eskuratzeak berak izerdia edo nekea besterik ekarriko ez digutenak askotan. Eta horiek ere jakin nahi izaten ditugu sarritan, hala ere.

Gizakiaren betiereko kuriositate eta jakin-min sonatu hori ote da? Zer da jakitearen jakiteaz gizentzen dena? Gure nortasuna? Gure adimena? Gure egoa? Jakin nahi hori bere horretan, huts-hutsean, ulertu al daiteke?

Bada, uste dut esaera zaharraren bigarren zati horrek erantzunaren zati bat bederen ematen digula. Jakin nahi izaten dugu, ondoren kontatu ahal izateko. Ez da egoera bakarra, dudarik ez dena, askotan kontatu gabeko sekretuaren edo jakintzaren jabe izateak eta ez konpartitzeak ere emanen digulako akaso nolabaiteko poza edo botere sentsazioa. Baina sinetsita nago askotan jakin-minaren eta jakin nahiaren sortzailea, gehienbat, kontatu ahal izate hori dela. Informazioak edo jakintza hutsak, maiz, erre egiten digu. Hurkoari kontatzerakoan ematen diogu zentzua hau edo hura ikasteko eta jakiteko ahaleginari, baita kontatu behar ez geniokeela dakigunean ere agian.

Eta orain, horiek esanda, neure buruari egiten diodan galdera: zertarako ari naiz ni hau dena kontatzen?]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2131/apalogia-edo-apalaren-apologia http://www.argia.com/argia-astekaria/2116/erdaldun-fededun http://www.argia.com/argia-astekaria/2100/euskararen-ilunpeko-adierazleak Leyre, 20 años, pelirroja, garganta profunda y griego a tope”. Eta telefono zenbaki bat. Horrela zioen, hitzez hitz, Nafarroako egunkari bateko iragarkiak.

Gisako iragarkiak norberari eragiten dion erreakzioaz harago, hizkuntzaren ikuspegitik behintzat zenbait galdera eragiten du.

“Euskalduna” hitzarekin, zer esan nahi ote du? Euskal hiztuna ote da Leyre? Edo euskal herritarra? Euskaldun hitzaren definizioaz ohikoa dugun eztabaida planteatzen digu ilegorriak. “Griego a tope” dioenean, bistan da, ez da hizkuntzaz ari; “Vasco a tope” jarri balu ere, ez genuke aisa asmatuko zer den hori. Eta “euskalduna” horrek zer esan nahi du?]]>