eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/baleren-bakaikoa-azurmendi ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2321/norabide-ekonomiko-zuzenago-bat ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2307/txillardegi-inkonformista-baten-bizitza-aberatsa http://www.argia.com/argia-astekaria/2301/euroa-irabazleak-eta-herritarrok ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2281/ebko-sozialdemokraziaren-porrota ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2276/aurrezki-kutxen-etorkizuna ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2247/ongizate-estatuaren-ordezko-bila http://www.argia.com/argia-astekaria/2230/krisialdiari-aurre-egiteko-bide-okerrak http://www.argia.com/argia-astekaria/2212/krisiari-aurre-egiteko-gizarte-ekonomia http://www.argia.com/argia-astekaria/2193/hau-al-dugu-ezagutzaren-jendartea
Ezagutzeko ikasi egin behar da, etengabe gainera. Eta ezagutzaren maila gorena, oro har, unibertsitatean gauzatzen da, non irakasle-ikertzaile prestatuenek protagonismoa duten. Izan ere, ikerlari hauen buruetan egon behar luke finantza eta ekonomia sistemaren ezagutza eta gidatzeko neurrien diseinua, behar den unean praktikan jartzeko. Azken finean, sendagilearen lanaren antzekoa egin behar du ekonomilariak: ahal bada gaixotasunari aurre hartu edo gaixo dagoenaren arrazoiak aurkitu eta sendabidean jarri. Baina, tamalez, ekonomia arloan ez da horrela gertatzen.

Finantza sisteman etengabe produktu berriak eskaintzen jardun dute, egunetik egunera konplexuagoak gainera, eta berauek arautu gabe egoteaz gain ez dira ezagutzen. Haatik, esan daiteke jendeak finantza produktuak eskuratu dituela jakin gabe zer ari ziren erosten; jokaera honek edozein merkatuaren teoria xumeena ere ukatu egiten du. Teoria ekonomiko eta zuzenbidearen aurretik egon dira finantzetako produktuen diseinatzaileak.

Ekonomia errealean pentsamendu ofizialak merkatua mitifikatu eta jendartearen gainetik ipini du: dena merkatua da eta hortik kanpo ezer ez. Baina merkatuak erakunde edo boteredun gutxi batzuen lobbyek kontrolatzen dituzte; bestela begirada bat eman nekazaritzan, autogintzan, petrolio sektorean, energia nuklearrean, eta abarretan dauden lobbyak. Horiek manipulatzen dituzte merkatuak eta prezioak eta erosle gehienak prezio hartzaile besterik gara.

Merkatuen aitzakiarekin, jendarte zibilak ongizatea garatzeko urteetan zehar sortu dituen erakunde oro (langile sindikatuak ahuldu, ezkerreko alderdiak erosi, eta abar) suntsitzen ari dira estatu gehienak, Europako Batasuna (EB) aitzindari delarik. Bestalde, interes ekonomiko boteretsuek antolatutako erakundeen protagonismo eta eragina areagotzen ari da (EBko Kontseilu eta Batzorde, EBZ, MME, NDF, MB, eta abar). Azken finean, merkatu librearen aitzakiarekin, mundu guztiko langileriaren baldintzak parekatzen ari dira eta horren ondorioz bizimodu maila beherantz bidean doa, elite boteretsu baten aberastasuna etengabe hazten den bitartean. Azken hau egiaztatzeko nahikoa da estatistikei begirada bat ematea, non gardenki frogatzen den langileriak herrialdeko aberastasunetik eskuratzen duen zatia murrizten ari dela, merkatuak desbabesten hasi zirenetik.

Krisialdiaren garaietan aldaketarik ez dela egin behar aholkatzen digute, baina horrek ez du horrela izan behar. Aldaketak egin behar dira ekonomia eta finantzen kudeaketan, sakonak gainera. Jendartearen zerbitzuan egoteko printzipio zorrotzak ezarri behar zaizkio bai finantza sistemari, baita ekonomia errealari ere. Arau zehatzak eta eraginkorrak ipini behar dira jendartearen kontroletik ez dezaten ihes egin. Beraz, jendarte zibilak badu zeregin erraldoia ekonomia ezagutzen hasi eta berorren norabidea zuzentzeko. Itxaron dezagun hurrengo krisialdirako gauzak aldatzen hasiak egongo direla.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2174/krisialdiari-aurre-egiteko-ez-dakite-zer-egin  
Bestalde, merkatu orotan edozein herrialdek merkatuko zatiari, gutxienez, eutsi nahi dio, eta ahal bada handitu, eta horretarako emankortasuna hobetzeko lasterketa etengabean murgilduta egongo da. Eta oro har, ondorioa, ondasun eta zerbitzu ugariago aterako dira lantegietatik. Azken finean, sorgin gurpil zoro batean murgilduta dago planeta mugatu honen ekonomia.
 
Halaber, ekoizpen ahalmena handituz doa eta ondasun eta zerbitzu gehigarri horiek kontsumitzeko planeta hau osatzen dugun populazioa, beraz kontsumitzaile potentzialak, ugariagoak izan arren, ez da nahikoa ekoizpen hori guztia irensteko, are gutxiago krisi garaitan.
 
Zenbait daturi begirada bat ematea besterik ez dugu. Hor dago Espainiako Estatuko etxebizitzaren sektorea: 45 milioiko populazioa duen herrialde batean etxebizitza gehiago eraikitzen dira Alemania, Britainia Handia, Frantzia eta Italian baino, –horiek 270 milioi inguru dituzte–. Autogintzarekin ere horrelako zerbait gertatzen da: errepideak saturatuta daude, eta berriak etengabe egiten ari dira, ingurumena hondatzen, eta abar. Hala ere, autogileei eta erosleei diru laguntzak emateko prest daude gobernuak. Bi sektore hauen kasuetan gobernuaren eta finantza sistemaren politikak aipagarriak dira krisialdi honen errudunak azpimarratzerakoan. Izan ere, Espainiako Estatuko hazkunde paregabeak, agintarien ustetan Europako Batasunarekin konbergentziara generamatzanak, oinarri ustelak zituen eta orain guztiok ordaindu beharko ditugu ondorioak.
 
Gainera, ekoiztearen truke erdiesten den errentaren banaketa dago: denboraren poderioz, populazioaren gehiengoa, oro har langileria, diru sari murritzagoa eskuratzen ari da. Hori dela eta, betiko kontsumo mailari eusteko, maileguak eskatzera behartuta daude oporretara joateko, ezkontzeko, bataioetarako, autoa erosteko, eta abar. Mailegu bat bestearen atzetik. Eta soka honek ezin du betirako iraun eta azkenean puskatu egin zaigu.
 
Bestalde, negozioen kudeatzaileak daude. Eta estatistiken arabera, kapitalak eta bere kudeatzaileek eskuratzen duten errentaren zatia, etengabe ari da hazten eta kasu batzuetan, BBVAren presidenteak adibidez, urteko 20 milioi euro lotsagarrietara eta gehiagora ere heltzen da. Baina errenta erraldoi horien zati txiki bat besterik ez dute kontsumorako erabiltzen eta gainontzekoa espekulaziora edo paradisu fiskaletara zuzentzen da. Neoliberalen teorien arabera, errenta garaiko pertsonak gogorki zergapetzeak, inbertsio errealak urritzen omen ditu, nahiz gero, behin eta berriro gardenki demostratu den, dirudun hauek egiten dituzten inbertsioak espekulaziorako izaten direla, ez aktibo errealak eskuratzeko. Beraz, ekonomia errealari ekarpen eskasak egiten dizkiote.
 
Pertsona hauen diru-sarrerak zehatz-mehatz zergapetzen ez diren bitartean eta paradisu fiskalak desagerrarazi, oso gutxi aurreratuko dugu. Krisialdi honek, eredu kapitalista basatiak dituenez gain, erantzule zehatzak ditu eta pertsona hauei erantzukizunak eskatzen ez zaizkien bitartean, sistema ekonomikoak orain arteko hutsuneak eta kontraesanak izaten jarraituko du.
Aurreikusten den egoera gogorraren aurrean –horren lekuko Japoniako hazkunde negatibo erraldoia–, gobernu oro zer egin ez dakiela dabil. Horren adierazgarri: G-7ko agintariak. Krisialdi honi irteera zaila ikusten zaio eragile politiko, sindikal eta ekonomikoak ados jartzen ez diren bitartean, errenten bidezko banaketa eratzeko eta kontsumo mailak kontrolatzeko.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2157/eredu-ekonomikoaren-aldaketarantz
Politika ekonomiko neoliberalak indartsu aplikatu zituztenak, batik bat, Reaganek eta Thatcherrek zuzendutako agintaritzak izan ziren eta mandatari hauek utzitako ildoa herrialde gehienetara iritsi zen; disfuntzio ekonomiko guztien konponbidea merkatu libreek eta arautu gabeek ekarriko zutela aldarrikatzen zen foru ekonomiko eta unibertsitate gehienetan. Eta horrela funtzionatu du ekonomiak azken 25-30 urte hauetan eta funtzionatzeko modu horren ondorioak orain ari zaizkigu azaltzen, nahiz aspaldidanik susmoak egon bazeuden burbuilaren gainean hazten ari zitezkeelako zenbait herrialdetako ekonomiak.

Denboraldi honetan guztian, hogeita hamar urte inguruan, merkatu libre honek ahalbidetu du zenbait enpresa erraldoietako langile eta zuzendarien arteko sarrera aldeak 1/30etik 1/500era igotzea, gehiago ez denean. Bestalde, finantzak, enpresak eta politika lotzen dituzten pertsonen sarea indartu egin da, eta erraza zaie sektore batetik bestera jauzi egitea, zaila izanez kasta horretan sartzea, hautatu batzuentzat besterik ez baita; izenik eman gabe ere geure artean baditugu horrelako hainbat pertsona.

Orain, aldiz, harrigarria egiten zaigu agintari horiek, ekonomia hondamendira eraman duten bitartean onurak besterik eskuratu ez dituztenak, proposatzea kapitalismoa birformulatu egin behar dela. Azken finean, azeria oilategia zaintzen jartzea bezala izango da. Nork sinetsiko du Bushen administrazioa, Europako Batasuneko agintariak, Errusiako magnateak edo Txinako diktadoreak zerbait egiteko prest daudela kapitalismoak ematen dizkien abantailak banatzeko? Bada, hauen esku geratuko da kapitalismoaren birformulazioa, besterik egiten ez bada behintzat.

Beraz, datozen hamarkadetan jendarte zibilaren erronketako bat agintari kasta hau kontrolatzeko bideak urratzea izan beharko luke, agintari politiko etikodunei indarra emanez. Norabide honetan, pozgarria izan da Paul Krugman bezalako ekonomialari bati Nobel Saria ematea, teoria ekonomikoan haizeak aldatzen hasi bailiran. Izan ere, aspaldidanik ari da ekonomialari hau esaten jendartean ematen diren alde ekonomikoetan daudela arazoak, errenta zuzenago banatu behar dela eta horretarako estatuak protagonismoa irabazi behar duela ekonomian. Badirudi, pentsamendu neoliberalen alternatiba eratzen ari dela eta hori da seinale ezin hobea eredu ekonomikoa aldatzeko edo daukaguna gizatiarrago eta demokratikoago bihurtzeko.

Norabide honetan, Obama presidente hautatzeak ere ekonomian etika pixka bat irabazteko ondo etorriko da, nahiz AEBetako lobby ekonomikoek erraz ez dioten jarriko. Hala ere, gaur egungo agintariengandik baino gehiago espero dezakegu, batik bat jendarte zibilak, antolatuta, etengabeko presioa egiten baldin badio, hor baitago gakoa.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2141/erabakitzeko-eskubidea-zertarako
Beste aldean, eskubide horren aurkari sutsuak, espainiar estatuaren batasuna aldaezina dela eta, erabakitzeko eskubidea ukatzen digun elite politikoa daukagu, PSOE (PSE-EE barne) eta PPren inguruan bildutakoa. Hau guztia galarazteko, Lehendakaria bera espetxeratzeko lege bat ad hoc egiteraino heldu da elite politiko hori “demokrazia”ren izenean. Halaber, ikusi da zer nolako errespetua dion Espainiako Presidenteak Eusko Legebiltzarrari edo Loiolan bildutakoak adostear egon ziren testuari, “ateraldi” bezala definitzera heldu baita. Azkenik, ahalezko kontsultaren atea ere itxi egingo dute.

Hauek demokratak baldin badira, zer izango da Evo Morales Boliviako Santa Cruz eskualdean eginiko erreferendumaren ondoren bere aurkari politikoekin mahai batean esertzeko onartu baldin badu? eta Evo Morales diktadorea omen da! Edo zer ez dute esango suitzarrek zerga bat ezarri nahi denean erreferendumerako deialdia lasai demontre hartzen baldin badute? edo quebectarrek? Zer esanik ez eskoziarrek.

Kuxidade honen guztiaren ondoren euskal gizarte zibileko zenbait erakundeetako ordezkariek erabakitzeko eskubidearen aldeko plataforma bat eratzea pentsatu genuen. Berau Bilbon urtarrilaren 18an aurkeztu zen hedabideen aurrean, halaber ekitaldi bat antolatu genuen Donostiako Kursaalen eta 1.200 bat pertsona bildu. Maiatzaren 14an, Bilbon, Bakea, Askatasuna eta Erabakitzeko Eskubidea izeneko dokumentua azaldu zitzaien komunikabideei. Hemendik aurrera ere zenbait ekitaldi gehiago aurreikusten dira hiriburuetan, are gehiago Eusko Jaurlaritzaren proposamenak aurrera egin ahala.

Erabakiren lehenengo lanak erabakitzeko eskubidearen mamia jendarteratzea izan nahi du, jendarte zibilak barneratu behar bailuke, motibatuta egon dadin. Baina jendea motibatzeko eta kasu honetan erabakitzeko eskubidearen alde egoteko eta eskubide hau gauzatu ahal izateko hiritarrok onurak ikusi behar ditugu, alegia, demokrazia sakontzeaz gain, eskubide hau gauzatu ostean hobekiago biziko garela, ongizate, ekonomikoa barne, sakonago eta indartsuagoa izango dugula geure artean eta gainekoentzat solidarioak izaten jarraituko dugula.

Zertarako nahi dugu erabakitzeko eskubidea aitortzea, gero geure bizitza kalitateak apurka-apurka endekatzen jarraitzen badu edo geure agintari politikoek nahi dutena egiten jarraitzen badute? Adibidez, lan publiko erraldoiak bultzatuz eta hiritarren eskaera guztiei muzin eginez.

Erabakitzeko eskubidearen alde onak azaltzeko bide lagun ugari eta sendoak behar ditugu, indar metaketa burutu behar baita. Horretan arrazoi zeukan Rafa Diezek esan zuenean erabakitzeko eskubidera heltzeko Lizarratik igaro behar zela. Niretzat benetako egia da, baina Lizarrara berriro iristeko, ezker abertzale zibilak bere baitako zuzendaritza hartu behar du eta burdinadunak beren lekuan utzi, Europa aberats honetan armaz lortutako helburu politikoek iraupen laburra izango baitute.

Norabide honetan, bestalde, ELA ezinbestekoa da. Sindikatu abertzale hau erabakitzeko gurdian ez bada sartzen jai daukagu eta badirudi, zenbait agintari politiko gurdi horretan sartzeko oztopoak nahita jartzen ari zaizkiola. Haatik, ez gara oso urrun joango ELArekin elkarlana gauzatzeko gai ez garen bitartean.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2003/ebn-nahaste-borraste-ugari http://www.argia.com/argia-astekaria/1754/alderdi-popularraren-garaipena