eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/angel-erro ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2321/parodia ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2315/sei-aipu-autore-bila ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2309/munstroa ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2304/aurrerakina ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2298/bakearen-soinu-banda http://www.argia.com/argia-astekaria/2292/pasahitzak Scarlett Johansson aktorearen intimitatea hackeatu izan den honetan aitorpen bat egin nahi dut. Ni ez naiz izan. Baina gaiak interesa piztu dit, ni ere hackerra naizen neurrian. Hacker amateur edo, nahiago bada, erromantikoa, informatikaz tutik ere ez baitakit, baina bestelako metodoak, literarioagoak, garatu ditut.

]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2282/arte-pornografikoa ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2276/ezusteko-azterketa ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2271/eszeptikoaren-estrategia ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2264/gezurtiaren-estrategia ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2258/lagun-bat http://www.argia.com/argia-astekaria/2252/txakurtzaindia http://www.argia.com/argia-astekaria/2246/horoskopoa Aries. – Aita hilko zaizu aste honetan. Baina ez alde tragikotik hartu. Zure amak, alargun gaixoak, berehala topatuko du hutsunea (zentzurik hertsienean) norekin bete: zure osaba; aitaren heriotza berak eragin ote zuen zalantzak loa galaraziko dizu. Ez ahaztu pilulak hartzea, edo ahotsak entzun ditzakezu.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2239/errezitaldia http://www.argia.com/argia-astekaria/2233/iruna-veleia-bibliografia-bat http://www.argia.com/argia-astekaria/2227/on-queer-bertsolaristics http://www.argia.com/argia-astekaria/2222/subordinazioaren-alde http://www.argia.com/argia-astekaria/2216/hau-mundu-zonbi-hau http://www.argia.com/argia-astekaria/2211/lerroen-arteko-solasak Tristes Tropiques lana atera berri da euskaraz, aurten, pozgarriki, argitaratu diren itzulpen ugarien artean. Jakin minez nengoen Jon Alonsok nola euskaratu duen liburuko lehen esaldia: “Je hais les voyages et les explorateurs”. Eta erosi nahi nituen nobedade askoren kaltean lehentasuna eman diot, ez soilik bidaiekiko gorrotoa nola adierazten duen ezagutze aldera, baita liburu hau nolabaiteko oparia badelako ere. Baina irrikari eutsi eta etxean egon arte ez irekitzea erabaki dut.

Behin nire logelan, eroso jarrita, liburu berri bat lehenengoz irekitzearen erantzukizun ia erotikoaz lotsaturik, leitu dut: “Hastio ditut bidaiak eta esploratzaileak”. Ordubetera iritsi ez den saioaren ondoren, orrialdeak itxi eta liburua apalategian utzi dut, arreta gabe bezala, baina berariaz harentzat prestatu dudan toki batean. Louis-Ferdinand Célineren Gauaren muturrerainoko bidaiaren ondotxoan.

Nobela horren hasmentan oso bestelako hitzak ageri zaizkigu: “Bidaiatzea oso da probetxuzko gauza, irudimenari eragiten dio. Gainontzeko guzia desilusio eta neke hutsa”. 1992tik euskaraz daude, Matías Múgicak itzulita. Lévi-Straussen bidaiarekiko hastioaren zain zeudela iruditzen zait, bi liburuak XX. mendeko 50ko hamarkada hasieran –hiru urteko aldearekin– argitaratu zirenetik, hizkuntzatik hizkuntzara luzatu duten eztabaida gurean ere segitu ahal izateko.

Tentatuta egon naiz bidaiaren alde edo kontrako gerran muturra sartzeko eta gelditzen zaidan tartea kontu hari buruzko nire iritziarekin betetzeko, bidaietako literatura auzian sartuta. Zorionez erreflexu onak izan ditut eta ez naiz hortik irristatu. Lévi-Straussen eta Célineren adibideak beste norabait eraman nahi ditut, liburuek beraien artean duten ezusteko solasetara, hain zuzen.

Lan egun arrunt eta astun baten ostean, Dantek aitortzen digu, hildako lagun onekin hitz aspertu goxo bat egitea atsegin zuela. Esan izan da irakurtzea gure aitzindariekin solastatzea dela. Quevedok ere diosku, begiekin entzun ahal ditugula hildakoak. Kulturak gu –gure bakardadean– lehenagokoarekin lotzen gintueneko garai bateko lekukotasunak dira. Ni bestelako ohituretara emanagoa naiz. Liburu paseatzaile definitu dut inoiz nire burua, literatur lan bakoitzak eskatzen duen topografia, marrazten duen nondik norakoa, oinekin bilatzen baitut –Quevedorena orekatzeko, bere etsaiaren hitzetan adieraziz: “Liburu libro (libro, alegia, zentsuretatik) gutxi batzuekin pasatu eta paseatu ohi naiz”.

Ariketa honi beste bat gehitu diot: liburuak euren artean hitz eginaraztea. Elkarren berri ez duten bi adiskideak aurkeztea bezain laketgarria izan daiteke.

Nire apalategian, Céline eta Lévi-Strauss bezala, elkarren ondoan dira aspalditik Kavafis eta Joachim du Bellay poetak, bidaiez mintzo hauek ere. Lehenak irakatsi zigun inportantea ez dela inora iristea, bidea bera baizik: “Itakara itzultzeko bidaian abiatzen zarenean, / egizu otoitz bidea luze izan dadin, / menturez betea, ezagutzez betea”. Erantzunezina lirudike, nik neuk hala sinetsi dut luzaro, baina Bellayk aurka eginez erantzuten dio XVI. mendetik: “Zoriontsua, Ulisesek bezala, bidaia luzea egin duena / eta, hark bezala, urrezko ardi larrua lortu / eta, menturez, ezagutzez betea, etxeratu egin dena gero”. Du Bellayren Les Regretsetako 83. sonetoak eta Kavafisen Barbaroen zain poemak ere orduak –urteak– eman dituzte gure inperio honen suntsipen salbatzailea eztabaidagai.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2204/publikoa
Aurreko egunean azaldu nintzen X hiriko Y erakunde prestigioduna antolatzen ari den eta publiko porrot ikusgarria izaten ari den jardunaldietara, Z idazle ospetsuaren testu irakurraldi batera. Z, giza haragian, ikusteko aukera gutxi dauzkat. X-ko hitzaldi-areto handi batean izan zen: 500 bat eserleku eta sarrera libre zen arren, ez ginen, asko jota, berrogei ikusletik gora izanen, erdiak baino gehiago antolakuntzakoak edo jardunaldietan lehenago hitzaldia emanak. Idazle ospetsuak lehenagotik ezagutzen nion testuren bat edo beste irakurri zuen, batzuk ezezagunak; denak infernuaren ideiarekin lotuak: beraz, hainbeste maite omen duen eta bere liburuetan barra-barra agertzen den Bronx auzoa eta munduko gerrak eta etorkizun apokaliptikoa eta Dante haizatzeko aukera zabala izan zuen.

Hasieran testu ironikoak iragarri zituen: okerrenaren zain gelditu nintzen. Jendeari iragarpen hori ahazten joan zitzaion, hasieran kortesiaz irritxoekin erantzuten zuten arren (esaterako, ipuin edo pasadizo bateko politikarien zinismoa aipatzen zenean), aurrera egin ahala umore puntu hori ahaztu eta ikusleak jarrera estatiko edo extatikoagora pasatu ziren. Azken finean infernuari buruz ari ginen.

Oro har, ongi egon zen, irakurri besterik ez zuen egin, paperetik begirada igo gabe, testuen arteko lotura, poetikoa, idatzita zekarren-eta. Batzuetan izan nuen inpresio bat: Z, urte luzeetan hainbeste miretsi izan dudana, gaur, arina izan gabe ere, ez zaidala batere sakona iruditzen, eta ez dakit, eta agian ez dut jakin nahi, berak okerrera egin duen, adinarekin batera, edo nik. Gerraz mintzo, den-dena azaldu behar du, didaktizismoz: Danteren “hona sartzen zaretenok utzi esperantzak oro” espresioa, adibidez, xeheki iruzkindu, testuinguruan jarri eta esplikatu zuen. Nik (agian berezia naiz horretan) publikoa nolabait iraintzea dela uste dut, kultura minimoaren presuntzioa ere ukatzen digulako.

Nire aurrean A zegoen, irakasle eta poeta xahar-xaharra, eta ea holako azalpen infantilen aurrean zer aurpegiak jartzen zituen berari begira egon nintzen, morbo hutsez. Ez zuen, egia esan, hatzik mugitu. Esango nuke, hirutatik bat, edo hitzaldia aprobetxatuko zuen loak hartu eta digestio on bat egiteko, edo audifonoa itzaliko zuen, edo bertan hilda geldituko zen, infernuari buruzko hainbeste xinplekeria eta zirrara faltsu sufritu ordez, su eternaletara joan nahiago izan balu bezala, bere izpirituarentzat soseguaren bila. Bakean beza atseden.

Aurreko guztia gutxi balitz, hitzaldia amaitu zenean, egiaztatu nuen benetako publikorik ez zegoela; den-denak, berrogei ikusleak, mugitu ez eta aretotik irteteko nagikerian ari ziren, Z-rekin egoteko-poteatzeko-edo bezala.
Orduan, erabaki drastiko bat hartu nuen, euskalgintzaren salbaziorako, eta publiko izendatu nuen neure burua, eta handik atera nintzen.

X-ko areto hori barrutik eta kanpotik ezagutzen baduzue, jakingo duzue zein korridore luzeak dituen eta zein plaza luze-zabala, bada, zin egiten dizuet, lasterka egin ez arren (hori erraz sinetsiko didazue), atzera begira eta inork ez zidala jarraitu, ezta urrutitik ere.

Zeinen zaila den, eta bat zeinen bakarka sentitzen den publikoa izanik.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2198/hitz-hilik Abagune: Luzaro itxaro beharreko une egokia; hortik heldu da antzinakoek burusoil irudikatzeko ohitura.

Abantaila: Besteek eramaten diguten alde, oro har, eraman ezina.

Adierazpen askatasun: Komeni dena, nahi bezain ozenki, esateko eskubidea.

Apalategi: Libururen bat plazaratu duten idazle harro askoren otzan-tokia.

Argazki (makina): Uneen betikotzailea, bizipenen geroragailua. Ikusi ezin izan dituzun tokietan egon zarela lagun eta senitartekoei erakuste soilaz darabilen tortura-tresna.

Baina: Lokailurik gazi-gozoena.

Bekaizti: Irizpide onaz zure nagusitasuna ezagutzen duen laguna, eta hori ordain zintzo bakarrarekin erakusten dizuna, gehienbat aitortu gabe.

Bidaiatu: Bertan egon nahi ez duzula oraindik ez dakizun toki batera (komunzki, nekatuta) iritsi.

Buruko min: Herentziazko eritasuna, hala gurasoengandik nola seme-alabengandik kutsatua.

Demagogo: Zure argudioak modu argiagoan adierazten dituen izaki ahoduna.

Depresio: Tristura prebentiboa, bizitzak ezinbestean ekarriko dituen atsekabeen aurrean.

Dohainik: Oraindik ezagutu gabeko prezio altu batean.

Dokumental: Helduentzako alegia animaliaduna, zeinaren bitartez ikas baitezakegu nola harrapatzen duen zizarea apoak, apoa sugeak, sugea tigreak, tigrea gizakiak eta gizakia loak.

Doministiku: Birus eta bakterioen bizitza soziala.

Ezkontza: Dibortzioen kausa nagusia.

Gu: Pluraleko lehen pertsona gramatikala. Bi adiera onar ditzake, inklusiboa eta esklusiboa, entzulea bere baitan hartzen duen ala ez; nola erabiltzen ari den zehazteko, entzuleak erabaki behar du bietako zein den onuragarriena (singularreko lehen pertsonarentzat).

Hitzaurre: “Testu batean, ondoren idatzi, lehenago paratu, eta ez lehenago ez ondoren irakurtzen ez den zatia”. (D. Segre).

Homofobo: Adiskide homosexual ugari dituen pertsona, haien kontra esan beharrekoa eztitzearren (ala frogatzearren) ezer baino lehen beti gogoratu ohi duen modura.

Igogailu: Kasurik hoberenean jaisteko ere balio duen metereologia-estazio ibiltaria.

Internet: Eternitatearen azken interfazea; munduan den orok ezin du saihestu sub specie internetatis jardutea.

Izenburu: Obra bati ematen zaion izena; hizki handiagoetan idatzita egoten dena. Gaur egun izen sintagma batek osatuta dago gehienetan, aditz bat onar badezakeen arren; edonola, labur eta argia izatea lehenesten da, liburu dendaririk ezjakinenak ere gogoratzeko modukoa.

Kutxazain automatiko: Kapitalismoaren konfesatokia.

Maitasun: Gaizkiulertu (gehienbat izaera literariokoak) askoren metaketa. Delako egoera, elkarrenganakoan eta bi pertsonen artean, ematen denean, harreman bat ezarrita konpondu ohi da modu behin-behinekoan.

Olatu (segida): Itsasozko paisaietan, zeruertzaren mugagabetasun besarkatu ezina termino gizatiarragoetara itzultzen eta ulertarazten duten azpitituluak (behin eta berriz hasiak).

Parentesi: Erudizioaren aharrausia.

Plagio: Antzinako Erroman, esklabo baten lapurreta; gaurkoan, lapurreta baten esklabotza.

Sekretu: Bularrean sentitzen den zama pisutsua, konfiantzazko adiskide batengan deskargatu ohi duguna, gu baino indartsuagoa izan eta kontsolamendu berdina inor gehiagorengan bilatuko ez dezala alferrik itxaro izanik.

Txaloak: Baliabidea, zeinaren bitartez publikoak bere burua ezagutzen duen hautu, gustu oneko eta esna.

Zoriontasun: Norberaren hurbil baina beti gelditu gabe pasatzen den sentimendua.

Zuhaitz: Naturan lausoki inspiratutako hiri-hornigarria.
]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2191/bi-gaitzespen-eta-proposamen-bat
Orain bai, giza eskubideetan lehena –ere edo, nahi bada, batez ere– ez urratzean sinesten dudalako, eta gure herriko koldar eta epelekin ez nazaten nahas, polizia honen erailketa gaitzesten dut.

[Eta behin, nire analisi xinplistari esker, Estatuko diru berezietatik kobratzeko bidean naizela (cf. Eider Rodriguez, ARGIA, 09-03-01), ez dezadan euskal irakurlea gehiago nekatu inori interesatzen ez zaion gai batekin, eta –denon begikoa izan nahi baitut– pasa nadin kondena amableagoetara:]

Ekainaren 12an, Euskalerria Irratiko (E.I.) kolaboratzaileon afarian Mikel Bujanda zuzendari heroikoak hitza hartu zuen, hurrengo asteazkenerako berri pozgarri bat iragartzeko, norbaitek inoiz esandako hori gezurtatuko zuena: alegia, irrati hau lehenago iritsiko zela ilargira Nafarroako Gobernuak legalizazioa eman baino lehen. Asteazkenean, berriz, egunkarietako notizia, espero genuenaz guztiz bestelakoa izan zen. Traba gehiago Iruñerriko euskarazko irrati bakarra entzun ahal izateko. E.I.ren izena kapsula batean ilargiraino eramango zuen ekimen pribatuaren berria oharkabean pasatu zen.

[Denon estimua duten idazleek ez ohi dute lana alferrikaltzen. Nik, handiengandik ikasi bezala, testu zahar bat, justu orain urtebetekoa, berreskuratu eta hona ekarriko dut:]

“Euskalerria Irratia duela 20 urte hasi zen emititzen. Jakinda irrati uhinek argiaren abiadan –eta ez soinuarenean– mugitzen direla, horrek esan nahi du –Nafarroako Gobernukoa bezain– oztopo estratosferikorik ez badu bidean aurkitu, lehen emanaldi urrun haren oihartzuna hemendik hogei argi-urtetara dagoela. Berriki, Gliese 581 izeneko izarraren inguruan biraka planeta bat deskubritu dute, Lurretik dagoen planeta bizigarri hurbilena, omen. Hemendik hogei argi-urtetara. Orain bai hasi dela bizigarri izaten”.

Ez sinestekoa, Iruñean euskararekin dagoen herra. Ni ez naiz ohitzen. Hemengo euskaldunak ilargitarrak (edo Gliese 581-en inguruko planetaren batekoak) bagina baino arraroago sentiarazi nahi digute hemengoak ere diren beste askok. Eta nekaezinak dira. Hala ere, Bujanda eta bere ekipoaren lan itzelak nabarmen uzten du –hemendik ilargiraino ere bai– nafar horien jarrera harro eta zikoitza. Horretarako soilik balitz ere, merezi du.

[Eta proposamena:]
Soziolinguistek diotenez, hizkuntza gutxituen arazoa izaten da, mintzakide elebakarra agertzean, solasa hark dakien hizkuntza bakarrera lerratzen dela. Agian horrexegatik dauka horrenbeste garrantzia Euskalerria Irratiak Iruñean. Hemen, neurri askoan, euskara ariketa soliptista delako. Izaera horretan sakonduta, agian lortu genezake euskarak hiri sagaratu honetan presentzia gehiago izatea, garentxoaren indarra biderkaturik: antolakuntza zelularraren bidez.

Autobusean, kalean, eraikin publikoetan eskuko telefonoa hartu eta mintzatu. Ahalik eta gai interesgarrienaz –nazioarteko kultur izenak sartuta–, alaienaz –irri eginez tarteka–. Solaskideaz gain, iruindar guztiak seduzitu behar bagenitu bezala. Telefonoa itzalita ere. Trebatzeko ikastaroak laster Civican-en.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2185/poesia-lopez http://www.argia.com/argia-astekaria/2179/bi-mila-eta-hamabi  
“Luza daitezela botere borroketan. Independentismoak erronka handiagoak ditu: armak ehorztea, militanteak etxeratzea, zubiak eraikitzea eta batasuna, pertsonena (...) eta herrialdeena. Gero, 2012, Eskozia, Faroe. Iparrera begira” (Berria, 2009ko martxoaren 8a).
 
Ezin uka zutabeak itxiera kriptikoa duela. Ni 2012 horrek intrigatu nau gehien. Hasieran, Eskoziak independentzia lortzeko epea dirudi, baina, nik dakidala, bertako erreferenduma datorren urtean izanen da. Izan ere, balizko arrakasta horren ospakizunak eta –hala izango ahal da– metodoak ere Euskal Herrira hedatuko diren esperantza osoz, hanken giharrak lantzen hasi naiz –oinez irakurtzearena prestaketa fisiko horren partea da– honaino etorriko zaigun kilten, hau da, eskoziar gonaren moda ahalik eta modu duinenez eramateko –euskal independentistok, erakuts egizkidazue zangoak!–
 
Baina 2012 horretan zer da pasatzekoa, orduan? Urrutikoetxeak hurrengo igandean plazaraturiko zutabean argi gehiago bilatu nuen: “Aro berria, eta inongo porrotaz pozteaz haratago, aro berria prestatzea hobe”. Dioenez Gales abertzaletzeko plangintzak ere “aro berria prestatzeko lagun dezake”. Misterio.
 
Aro berri hori zertan datza? 2012an hasiko da? Mundu osora hedatuko da? Herri hautatu bateko independentzia da seinalea? Nafarroako konkistaren bosgarren mendeurrenari erreferentzia egiten dio?
 
Parentesi bat: ikusi dut Nabarralde elkartetik 1512-2012 urtemuga ospatu nahian dabiltzala. Ni kontu handiz ibiliko nintzen, ezer ospatu gabe, ahalegin bizia eginez bostehun urteko porrot nazionala inork gogora ez zezan; dudatan naiz ez ote dugun ordutik aurrera amore eman beharko betiko. Voltairek ere, juduek Lur Agindutik kanpo eman zuten bostehun urteak gogoan, bere Hiztegi Filosofikoan galdetzen du, hainbeste denboraren buruan, lurralde baten gaineko eskubide zilegizkoek ez ote zuten preskribituko. Ixten dut parentesia.
 
Nire aldare partikularrean 2012k berebiziko munta du, hainbestekoa non kutxazain automatikoan zenbaki hori erabiltzen baitut kode sekretutzat, gertukoenek egiazta dezaketenez, nahiz eta beraiek akaso balio sexometrikoei egotziko zieten. Nik, ordea, beste arrazoiagatik aukeratu nuen zenbaki hori. Maia egutegia urte horretantxe amaitzen da: maiek ez zuten 2012tik aurrerako denborarik aurreikusi; ondorengoa, beraz, Aro Berria izanen da, dudarik ez.
 
Krisi honek ekarriko duen, edo 2012rako kalkulatzen den lurraren gainpopulazioak (7.000 milioi lagunekoa); edo Hugo Chavezek –edo Obamak?–, herriaren amoreagatik, urte horretantxe bere burua berrautaketarako aurkezteak; edo Michael Phelps garaile olinpikoak, marihuanaren aferagatik sumindurik, Londreseko Olinpiadetan parte hartu nahi ez izateak... Oraindik ez dakigu zein den mundua goitik behera eraldatuko duen eragile ñimiñoa. Zorionekoak ezjakinak!
 
Baliteke munduko herritarren %0,05ak estatu independente bat eratzea izatea Aro Berriak, hasiko bada, gutaz itxaron duena. Edo, besterik gabe, zu edo ni bezalako marigorri baten hegal kolpe ezaxolatia, taberna bateko terrazan zerbitzariari kontua eskatzen diogun bitartean.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2173/kontrapuntu-eta-fuga Gaia. 1617an Trajano Boccalini idazle italiarrak irudipen bat izan zuen. Apolo jainkoak munduaren egoera kezkagarria –krisi latza, demokrazia ustela, kapitalismoaren gainbehera eta abar– aintzat hartuta, unibertsoa goiti-behera zaharberritzeko plan estrategiko bat abiatzeko asmoz, Greziako Zazpi Jakintsuei deitu die, edo beren buruari deitu ohi ziotenez, G-7 taldekoei. Banan-banan eskatu die nahaste-borrastearen analisia eta hura zuzentzeko proposamena azal dezatela.
 
Kontragaia. Aitonak beti eramaten ninduen zaldiak ikustera, feria hirira oraindik iristen zenean. Nik maite nituen zaldiak. Beraien larruaren ikatza baino ilunago eta pindartsuago begiratzen zidaten begi erraldoietan neure burua ikus nezakeen, neure izua. Holakoetan inoiz ez nintzen aitonaren eskutik askatzen. Gogoan dut egun batean jendea kalapita handian hasi zela, zaldietako bat, hesi eskasa jauzi eginda, ihesian joan zelako, Sadar errekako maldan behera. Horra jo genuen, nor baino nor jakin-minago, aitona eta biok.
 
Episodioa. Duela hamazazpi urtetik koman egon den Eluana Englaro bizirik iraunarazten dioten makinetatik familiakoek deskonekta ez dezatela nahi du Silvio Berlusconi Italiako lehen ministroak, eta horretarako eskura duen guztia egiten ari da, kosta ahala kosta, espresezko legeak tarte. Vatikanoak ahalegina txalotu dio. Hau idazten ari naizen unean ez dago jakiterik auzia nola amaituko den. Eluanaren aitak Berlusconi gonbidatu du alaba bisitatu eta zer egoeratan dagoen bertatik bertara ikus dezan.
Gaiaren berragerpena. G-7ko guztiek beren iritzia eman dute, baina arazoen erreforma errotikoa ekar lezakeen proposamen guzti-guztiak, hau dela edo bestea dela, beti botatzen dituzte atzera: ez omen daitezkeelako “mundu errealean” gauzatu, edo aurreikusi gabeko arazo handiagoak ekar litzaketelako. Parnasoko presidente txit lerden eta borondate txit handikoak ebazpen bat har dezaten estutu ditu jakintsuak. Osoko bilkurak ez dio erabaki irmoa hartzeari ihesik egin: hemendik aurrera, fruitu lehorren saltzaileek neurri egiazkoagoak erabili beharko dituzte.
 
Kontragaiaren berragerpena. Hortik berrehun bat metrora, jende multzo handia zegoen, estu-estu. Aitonaren eskutik askatu behar izan nuen, hor biribilean zeudenen hanketatik lehen lerrora iristeko. Hor ikusi nuena ez zait inoiz ahaztuko. Hor zegoen lurrean etzanda, oinazez marrumaka, lehenago ikusitako zaldi egoskorra, hanka bat hautsita zeukala. Begietara begiratu zidan, zuzenean, ihesi gogoa oraindik akitu ez zitzaiola adierazi nahi balit bezala. Aitonak ikuskizun latz horretatik apartatu nahi izan ninduen, tratularietako bat, eskopeta eskuan eta bihotza erorita, zaldiarengana hurreratzen zelarik. Aitonak kakahuete poltsa bat erosi zidan etxerako bidean. Inoiz jan dudan goxoena.
 
Koda. Ez dut uste Il Cavaliere deitu ohi duten Italiako lehen ministro apoliniarra Eluana bisitatzera joango denik, astebetez, egunbetez edo ordubetez zaintzera. Gobernarien egitez eta ez-egitez, hainbeste lagun hiltzen direnean, ez da sinesgarria pertsona bakar baten bizitza hainbesteraino inporta zaienik. Beraiek badakite, arazo guztiak konpondu antzean, fruitu lehorrak adabaki ona, ezin hobea, izan daitezkeela. Aitonek ere badakiten bezala. Iritzi artikulugile batzuek, batzuok, bezala. Musika aingerutarra noiz jo. Inorantz kiribiltzen ez den nota segida goxoan.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2167/diskurtsoaren-metodoa-haurrentzat
Jende gehiago sartu da. Haien artean punky gazte bat. Planoak edo margoak sartzeko erabiltzen den plastikozko tutu horietako bat darama. Arkitekturako edo, neure burua konbentzitu dut, arte ederretako ikaslea izanen da, G-ko fakultatekoa. Ez litzaidake inporta hurbil esertzea, eta are oso hurbil ere, nire ondoan, adibidez, asperraldian –ez baitut musikarik ez libururik ekarri– noizbehinka berari begiratu ahal izateko, eta haren planoak edo, seguruago, margoak ikusi, haiek ordenatzera edo baten bat ahantzi ote zaion ziurtatzera deliberatuko balu, eta horrela asmatu –ziurtatu– zer ikasten duen, nik bera ikasi bitartean.

Alabaina, urrun samar eseri da. Moja edo atsoengandik hurbilago niregandik baino. Eta nagoen lekutik gandortxoa baino ez diot ikusten, bost lerro aurrerago. Gero ez da inor gehiago igo. Ateak itxita autobusa abiatu da. Aspertuta, pasaiari begira jarri naiz baina kristala segituan lanbrotu da. Hemen oso bero da. Punkyaz ikus dezakedan gutxia behatzen dut. Behera ari da begiratzen. Zer eginen ote du? Ilea gaztaina kolorekoa du. Lokartu naiz.

Autobusaren astinaldi ezusteko batek, suposatzen dut, esnatu nau. Oraindik ordu erdi luzea falta da. Paisaia aldatu da. Iluntzen hasi da. Baina... ez dut... punkya non da? Badakit txorakeria dela baina ezinegona nabari dut nire baitan. Hor behar du baina ez dut ikusten. Eserlekuan etzan izan balitz, zertxobait, hanka, beso bat, zerbait, ikusiko zitzaion. Nire lekuan zutik jarri naiz. Ez dago bere eserlekuan. Eserleku guztiak arakatu ditut begiradaz. Atzealdekoetan ere ez. Jendeak arraro begiratzen nau.

Txoferrari abisu eman beharko nioke, bidaiari bat falta dela. Baina, ez dut ero eman nahi, hori baino lehen, neure burua lasaitu eta logika erabiliko dut. Diotenez, ezinezkoa behin baztertuta, gelditzen zaigunak, egiantzik ez badu ere, gertatutakoa izan behar du. Adibidez, ezin izan da autobusetik jaitsi. Autobus honek ez baitu geraldirik egiten, eta leiho irekigarririk ere ez dauka. Ergo, autobusean dago. Baina, non?

Ez dut denbora askorik. Metodoz behar diot arazoari ekin. Nire zentzumenez zalantza izan, ez utzi aurreiritziek tronparazi nazaten. Ez dut, azken batean, deus egiazkotzat hartu behar argi eta garbi neure adimenean hala dela ezagutu arte.

Horrela, gure zentzumenek batzuetan engainatzen gaituztenez, suposatu nahi izan dut ez dagoela ezer horien bidez irudikatzen dugunaren modukoa. Baina, berehalaxe ohartu naiz dena faltsua dela pentsatu nahi dudan bitartean, nik, hori pentsatzen duenak alegia, derrigorrean zerbait izan behar dudala. Eta ohartu naiz “nik pentsatzen dut, beraz, banaiz” delako egia hain sendoa eta segurua dela, non eszeptikoen aieru bitxienek ere ezingo zuketen ahuldu, eta hau bilatzen ari naizenaren lehenbiziko hastapentzat jo dezakedala kontuan izanik, kezkarik gabe iritzi diot.

Hamar minutu G hirira iristeko. Nire arrazonamenduek mantso baina geldiezin egiten dute aitzina, autobusak bezalaxe. Dagoeneko ondorioztatu dut Jainkoa badela eta gauza materialak ere –autobus hau, adibidez– badirela. Punky, punky maitea, zure bila nabil, ez kezka.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2160/oinezko-hiritarraren-dekalogoa 1. Ahal duzunean, oinez ibili. Horrek bereziki eginen zaitu oinezko hiritar. Edozein kausagatik ezinezkoa balitzaizu, bizikletaz edo garraio publikoan ibil zaitezke –inolaz ere zure auto partikularrean–, oinezkotasuna batez ere jendartean galtzean baitatza.
 
2. Etxetik atera. Horretarako edozein aitzakia bila ezazu, sinesgarria izan ala ez, baita lanera joatearena ere. Aukeran beste edozein hobetsi.
 
3. Bide guztiek Erromara daramate. Hortaz, kontu handiz ibil zaitezte, batez ere hiri betierekoa jadanik ezagutzen baduzu, hartu duzun bideak hara ez eramateko. Munduan Erromaz gain badagoelako zer ikusi eder asko.
 
4. Ibilaldia luzarazi. Bidaia delako inporta duena, eta ez hainbeste iristea. Sexuan gauza bera gertatzen omen da. Paseoa luzatzeko modu anitz daude. Batzuk oso zabalduak, erakusleihoen parean gelditzea, adibidez, barruan dagoena interesatzen zaigula antzeztuz. Antzezpena azken muturrera eramanda, dendaren barrura sartu ere egin gaitezke, eta are bertan zerbait erosi ere. Horrela egiten badugu, poltsek pisatuko digutelako bueltarako bidea luzaraziz. Adinak ematen duen jakinduriarekin ikasiko dituzu ibilaldia luzarazteko modu eraginkor gehiago, ekonomikoagoak, urratsa motelduz, zenbaitetan makila baten laguntzaz.
 
5. Zapata erosoak jantzi itzazu.
 
6. Ahalegindu zaitez zure ezagun eta lagunekin kasualitatez topatzen –kaleko egonaldiak luzeagoak izatera lagun zaitzakete lagunek–. Horretarako urteetako elkar ezagutza oso baliagarria izanen zaizu, haiek maiz egoten diren tokietara hurbildu ahal izateko.
 
7. Maitasunerako leku aproposak bila itzazu. Parkeak oso prestigio handikoak dituzu. Neguan hobe duzu kafetegietan aterbetzea, Kupidok hotzetik hanka egiten duelako, zuk zeuk ere, arku eta geziekin eta erdi biluzik bazenbiltza, eginen zenukeen modura.
 
8. Izan zaitez garbia eta ongi hezia. Ziudadean zaude, barkamena eska dezakezu, eskerrak eman, pilota umeei itzuli, goraintziak enkomendatu, eta dena lasai asko inork ez baitizu xiudadekeriagatik kargurik hartuko.
 
9. a) Atera liburu bat zurekin paseatzera, bidera maitasunik agertuko ez balitzaizu, denbora zertan pasa edukitzeko. Topatuko dituzun erdiek liburuaren izenburua daramazun jakin nahiko dutenez, eta zeharka ikustera ahaleginduko, zer daramazun ongi aukeratzen lehia zaitez, ondoko aldagaiak aintzat hartuta: ibiliko duzun auzoa, ordua, unean uneko modak, liburuaren hizkuntza, portada, tamaina, lodiera, autorea.
b) Ez atera libururik. Batere erosoa ez izateaz gain, mundu guztiak pentsatuko du ez duzula benetan irakurtzea maite, itxurati hutsa zarela baizik. Teknologia berriak desprestigiatzeko, pasealdi osoan ipod-a belarrietatik ez kendu.
 
10. Eraman beti, eguna bero sapak hartuta badago ere, txaketatxo bat, badaezpada, freskatuko balu. Ez balu freskatuko, eta komeni izatera, liburua ezkutatzeko erabil zenezake.
 
11. Ezertan pentsatzen ez ibiltzea hoberena den arren, zenbait momentutan, aringarri modura, ariketa ezberdinetan entreteni gaitezke, hala nola, arkitekturaren edergarrietan ohartu, beste oinazezkoekin mikromaiteminaldietan erori, ipod-eko abestien letrak murmurikatu. Asperdura eramanezina denean, hausnarketa sakonak edukitzea aholkugarria da, baten batekin topatuz gero norberaren aldetik uxatzeko balia daitekeena.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2154/eta-lurraldetasuna
Gauean irratia piztu ohi dut, munduko zaratak kulunka nazan. Batasuna alderdi politikoa Iparraldean legez kanpo ezarriko ote duten ari dira. Batek galdetu du honek guztiak Frantzia ETAren atentatuen jomugan jarriko ote duen. Inork ez du hala uste. Nik ere ez. Gaiaz aldatzen dute, galdera inozoak hoztuta bezala. Nik ere aldatu eta Radio Clásica bilatu dut. Alessandro Scarlattiren Giuditta oratorioko aria bat, musika barrokoaren ederrenetarikoa, iragarri dute: Dormi, o fulmine di guerra (Gerraren tximista horrek, egizu lo), Holofernes gudariari eginiko lo kanta, melismaren teknika hipnotikoaz ondua.

Trantzetik hurbileko egoera horretan, ETAren inkongruentzia, lurraldetasunari dagokionean, argi ikusi dut.

ETA sortu zenetik, Espainia¹ baino ez du jomuga izan. Pentsa daiteke diktadura bat zelako, konbatitu beharrekoa. Orduan Frantziako egoera politikoa inbidiagarria litzateke Hegoaldekoontzat, eta logikoa zirudien egoera okerragotik hasteak. Baina behin diktadura desagerturik, Frantzia Espainia baino zentripetoagoa denean, zergatik jarraitu du atentatuen jomugak Espainian soilik? Arrazoi logistikoak aipa daitezke –Santutegiarena, baina gaur egun holakorik ez dago–, arrazoi estrategikoak –Frantzia makurtuko da Espainiak Euskal Herriaz erabakitzen dena egitera, hots, behin Hegoaldea askatuta, Frantziak Iparraldea oparituko digu; sinesten zaila, Frantzia oso berea delako holako kontuetarako–, edo eskumen arazoak –Iparretarrak marjinal, epel eta, argi denez, ezgauzaren eskuetan lan hori utzita–.

Beraz, ETA lurraldetasunari uko egiten ari zaio (spanish product hutsa bihurtzeraino), Euskal Herriaren askatasuna, ohikoak dituen medioen bidez, borroka armatuaren bidez, Frantziari ere exijitzen ez dion heinean. Bere erantzukizunen utziera honek Euskal Herriaren izenean aritzea ipso facto galarazten dio.

Eta zergatik ez du, gutxienez, inoiz estrategiaz aldatu, 80etako hasieran, borroka armatua Frantziara mugatuz, Hegoaldea Santutegi? Frantziarako hiru probintziatxo horiek ez dira ekonomikoki ez bestela ere bitalak, eta txikiagoak dira, eta euskaldun jende gutxiagok sufrituko luke, horrek ekarri digun epeltze eta ezaxola nabarmena gutxiagoturik. Eta behin Iparraldea askatuta, Frantziak bai dauka Espainian eragina (eta ez aldrebes) askatasun egoera zabal zedin.

Bestetik, ETAk gatazka internazionalizatzea asmoa izan badu inoiz, zergatik ez da jabetu 1985etik (Euskal Herriko lurralde osoa Europar Batasunean sartu zenetik) edo, lehenagotik, 1982tik (NATOn sartu zenetik), erakunde supranazional horiek, dagoen estatus politikoa bermatzen duten neurrian, ekintzak nazioartean ere egin behar dituela?

Erdi lo horretatik itzuli naiz eta abeslaria oraindik zebilen guerra hitzaren lehen silaban gozoki trabatuta.

* * *

¹ Artikulu honetan espainiar estatua beharrean Espainia esateko baimena ematen diot neure buruari, espazioa aurrezte aldera, estatu bat den informazioa irakurlearen ezagutzari utzita. Modu berean, frantziar estatua, italiar estatua, sierraleonar estatua eta abar estatua, agertuko balira, Frantzia, Italia, Sierra Leona eta abar izendatuko dira.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2148/apostasia nola frogatu Jainkorik badela”. Iruñeko gay pride ez harrotuegiaren ondoko festan lagun batek apostasiaren aldeko pegatina eman dit. Paparrean paratu dut. Irailean kanpaina bat abiaraziko omen dute, Iruñean, fede katolikoari uko ofiziala ematen dion agiria eskuratzeko. Tristatu nau garaiotako histasunak; ez dut Juliano enperadorea bikarioaren idazkari aurrean irudikatzen, “ilaran jarrita”, fedegabetasuna aitortu ziezaioten. Hala ere, oso litekeena da, beste egitekorik ez dudan goiz batean, bihotz harturik eta karpetatxo urdin bat besapean, apostatatzera abia nadila.
 
Ez omen da lortzen erraza. Beste lagun bat ahalegindu zen eta apezpikutegian haren arrazoiak ezagutu nahi zituzten: apaizak aitorrarazi nahi zion homosexuala zelako hala egiten zuela. Berak ezetz, eta apaizak baietz eta baietz, lotsarik ez izateko, berari lasai esaten ahal ziola. Hirutan gauza bera galdetzeari ekin zion, azkenean ez dakit zer asmorekin ere.
 
Egoera berdinean zalantzak ditut nik nola jokatuko nukeen. Nekezia sortzen dit apaizaren eta nire arteko elkarrizketa irudikatzeak berak. Gainera, behin gay naizela aitortuta, zer beste tranpatan eroarazi nahiko ninduke
finezza vatikanoarrak? Denetarik espero dezaket, baita Jainkoaren existentzia frogatzen saia daitezela ere. Baina ia-ia seguru nago ez dutela bide horretatik joko. Frogabide ontologikoak aspaldi alde batera utzita daude.
 
Mistikak irekitako bidea da. “Zenbatenaz gutxiago entenditzen dudan, firmeago sinesten dut”, dio Santa Teresak. Senera, alde irrazionalera, larruazalaren bidezko ezagumenera jotzen du horrek. Propagandako iragarkiek gauza bera egiten dute, ez gaituzte konbentzitu nahi, sentsazio bat helarazi baizik. Literaturan ere: poesiari buruzko bi orduko hitzalditik poesia atzo goizean asmatu zelako inpresioa (eta asmakuntzan delako hizlariak parte handia hartu zuelakoa) eraman dezakezu, ez baitu beste egilerik, ez tradiziorik ez ezer aipatuko, literatura osoa haren onberatasunetik (edo errebeldiatik) paperera gainezka egindako isurkia balitz bezala.
 
Horregatik, agian, nik Jainkoari buruzko frogabideak maite ditut, Izaki Goren baten gaineko nire sentipenak guztiz hutsalak direlako, eta, batez ere, orokortu ezinak. Tomas Akinokoaren, Leibniz-en eta abarren frogapenek, noski, ez naute sinestun egingo, eta Sébastien Faure anarkistak bildu zituen Jainkoa existitzen ez dela frogatzeko hamabi moduek ere ez naute sinesgabetuko, jendaurrean ateoa izateko arrazoia Faure-ren lehenengo argudioan luzaro oinarritu dudan arren. Alde bateko eta besteko argudioak gordetzen ditut karpeta urdin batean eta guztiak iruditzen zaizkit ederrak. Umberto Ecoren bitxikeria bat, esaterako, An Deus sit izeneko hitzaldi bat, Jainkoaren existentzia Gramatika Sortzailearen bitartez frogaturik.
 
Apostasia eskatzera joango natzaiolarik, apaizaren aurrean aterako dut aspaldian paperezko zapi batean jasorik dudan argudio hau:
 
“Agnostiko ziniko batek (nik neuk) Jainkoaren existentziaren alde eta kontra argudia badezake lasai asko, logikak eskatzen du Naturari eta Jende Zintzoari higuin zaion egoera (fribolo) hau ebatzi dadila, bata ala bestea hautatuta, bi aukeren aldiberekotasuna ezinezkoa delarik. Sexuan bezala gertatu ohi da, batzuek pottotta, bestetzuek pitilina. Edo informatika binarioan, 0 ala 1. Konflikto sortutakoan, genero artean bezala logika bikoitian ere, faloa (1) gehi alua (0) berdin faloa (1). Ergo, Faloa bada, hots, Jainkoa bada, hots Aberria bada...
 
Horregatik, bikario jauna, behar dut apostasia agiri hau”.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2142/ezin-egileaz-fidatu
Nik ez dut, saiatuta ere, kontra egiterik.

“Mundua, nork bere begietatik ikusita, hartaz espero dugunaren neurrira egina dago. Oztopo nagusia ikuspegi ugaritasunean datza, bakoitzari arrazoia kentzen baitigu, zerbait handiago eta lausoagoaren mesede, gizartea edo morala izeneko zerbait eraikitzeko. Horri sekretuki buru egiteko, gezurra sortu zen, norberaren funtsezko egiari eusteko bitarteko bakarra. Hortik, denborarekin, literatura bera”.

Ez ulertzearen aurpegia geldituko zitzaidan, hark jarraitu baitu.

“Adibide bat jarriko dizut. Nathaniel Hawthorne idazlearen emaztea Bostongo ahaide batzuk bisitatzera abiatu zen, 1851ko udan, senarra landetxean bakarrik utzita, bost urteko Julian semeaz eta Little Bunny untxitxoaz arduratu beharrarekin. Hawthornek egun horietako gertakizunen egunerokora eramatea deliberatu zuen, haurrarekiko esperientzia bakartia jasorik. 1932ra arte ez zen argitaratu, Julianek 86 urte zituelarik, Twenty Days with Julian & Little Bunny by Papa izenburupean. Oso liburutxo atsegina da, aldarte onekoa. Haurtzaroaren gaineko begirada arretatsu bat, miresmenetik ez aski urruna, inauguratzen zuen, orduz geroztik tamalez ez diguna utzi. Emaztea itzultzen den unean bertan gelditzen da narrazioa, “Jainkoari eskerrak” batekin.

“Aita gaztea, azkenean, hasieran uste baino hobeki moldatu delako inpresioa hartzen du irakurleak. Emazteak ere irudipen hori hartuko luke irakurritakoan. Orduan –gehitu du Watsonek, begiak dizdiz, lokarria estutu didan bitartean– zilegi zaigu susmatzea kronika ez ote den xede horrexekin burutu, alegia, emaztea ez zegoen tartean egiatan gertatutakoa berari ezkutatzeko asmoarekin. Azken batean, hogei egun horien buruan, mutikoa gaixorik dago, untxia hilik, eta semeak, haurrek ohi duten egokierarekin, aitari bisita egindako eta berarekin paseoan ibilitako hainbat emakume ederrez hitz egin zezakeen. Azalpen logikoa emanez, ustekabe horiek guztiak lotzeko (eta, bidenabar, Sophia emaztea xotilki errudun sentiarazteko) gogoa sumatuko dio, arazorik gabe, gaurko irakurleak lan honi”.

Watson doktoreak, nire ondotik pitin bat aldendurik, dibanean eratzana den gizon lozorrotuarengana jo du. Flasko txiki bateko hautsak xiringan ongi disolbatu ondoren, makurtu eta besoan injektatu dio. Xiringa oraindik eskuan duela, nire ondora egin du:
“Bazenekien gauza bat? Julian Hawthorne ere, aitaren bidea jarraituta, idazlea izan zen, ez aita bezain handia, jakina, ezta zu zeu bezainbeste ere, nahiz eta biok genero bera jorratu izan duzuen: misterio eta hilketa nobelak”.

Gelako beste aldean plazerezko murmurio eldarniotsuak aditu dira. Lokarrietatik askatzeko mugimendu bortitza egin dut, alferrik. Watsonek xiringa aireaz bete du.

“Ikusten? Sherlock, nola iritsi den ere jakin gabe, bere etxean esnatuko denean, hona ekarriko dut berriz ere, krimen eszenara. Beti egin dudan modu berean. Orduan utziko diot berak hilketa hau argitu dezala. Ez da zaila drogazale bat bideratzea, gutxiago medizina dosifikatzen jakinez gero. Istorioa, gainera, nik neuk idatziko dut, Holmesen zorroztasuna, neure komenientziara, ongi goraturik. Krimen perfektua, idazlearena; ez duzu uste? Ez zenuen inoiz honen susmorik hartu?”.

Aurrez aurre jarri zitzaidan, begiak nireetan iltzaturik baina ikusezin banintzaio bezala.

“Ez al zenion zeure izenari ere erreparatu, Arthur Conan Doyle jauna? Anagrama bat da, Can't rely on author: Ezin egileaz fida”.]]>