eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/andoni-egana ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2195/badator-eta-banoa I
Dozena erdi bertso jartzera
nintzen behin konprometitu
kanpora noa eta maleta
egin gabe nor abitu.
Hementxe nabil bi lanak nahastuz
eseri eta zutitu
errima on bat bilatu eta
kantzontziloak aurkitu…
azken orduan lan egiteak
bentajak ere baditu!

II

Azken orduko lana ez da beti
perezosoen ezkutu
askotan hala izaten dela
nahiz eta geuk ezagutu.
Lanak aurretik egitea da
kontzientziaren imutu
hau zuzendu ta hura aldatu
zuzenketekin damutu…
Azken orduan dabilen harek
ezin du ezer ikutu.

III

Azken orduan lan egitea
ardura eskasa dala
azken orduan lanak egiten
ditugula nolahala.
Ez nago ados, ez al da hobe
okupazio hutsala?
pre-okupazio epeak behar du
luzea eta zabala
Camilo José Celaren siestek
ta sofa onek bezala.

IV

Azken orduan lan egiteko
gure ohitura ta grina
nerbioentzat ez izan arren
oso plater atsegina.
Baldin lanaren emaitza bada
kaxkarra edo erkina
erlojupeko presati hori
kontsolatzen da jakina…
pentsatuz: “Behintzat orekan daude
emaitza ta ahalegina”.

V

Azken orduan makina bat lan
egiten dira bizitzan
Jainkoa bera mundua sortzen
juxtu juxtu ibili zan.
Larunbata ere heldu zitzaion
lan guztiak buka zitzan
azken orduan aritzen dena
ezin hartu alfer gisan:
egitekoak egiten ditu
nahiz azken orduan izan.

VI

Azken orduan zedozer ongi
irtenez gero tarteka
bukatzen duzu konfiantza ta
ziurtasunez beteta.
Hori bentaja handia dugu
baina zoririk ez tenta…
Pasaportea, hiru pirata,
txankletak, lau kamixeta…
hara! bertsoak amaitu ditut
ta itxuratu dut maleta.


Doinua: “Hil da Canovas”.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2184/hogeita-bost-urte I
Laurogeita lau urte mendeak
Athletic ta Barcelona
Kopa finala, Endikan gola,
suturikan Maradona.
Bertso jartzeko iruditu zait
oso aitzakia ona
zer aldatu da, zer ez hainbeste,
garai haietatik hona?
 

II

Gaur ez bezala lehendakaria
nazionalista nabarmen
oker ez banaiz, artean izan,
“Garaiko”n garaiak ziren.
Alderdiak “krak”, bi ziren ez bat
denbora asko baino lehen
zeuk erabaki maiz Historia
ispilu jolas bat ez den.
 

III

Apalak ziren solterotzako
despedida-afariak
txikiteroak eta herriko
“xelebreak” ugariak…
Besterengatik ari naiz baina
orduan bertsolariak
janzten genitun zapata beltzak
eta galtzerdi txuriak.
 

IV

Pilota ez zen gaur bezain sarri
ailegatzen pantailara.
Gure begiak ez ziren ohitzen
bolidoen abailara…
Orain “ñakua Bengoetxeak!”
“Si! Si! Hamilton se para!”
lehen bezalaxe, igual gehiago,
bi komunitate gara.
 

V

Ohituak geunden ETB eta
ETB-2a ikusten
agintariek hara nolako
trikimailuak dituzten
sekula ere izan al ditu
akuilu batek bi ezten?
euskarazkoai bata erantsiz
pareko jarri zituzten.
 

VI

Neu ere asko aldatu naiz bai,
ta nor ez mende laurdenez?
Gorputza asko, burua maixko,
esperientzia ta senez.
Ilea neukan, gaur bezalatsu,
soldaduzkan nengoenez…
aldaketa bat, hoberakoa
egin dugu zorionez.
 
Doinua: “Pello Joxepe”.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2162/eztabaidarako-jarriak I
Bertso zaharra gogora
ekarri beharko
garaiotarako:
“Arrazoirik ez dugu
gutxi geralako”.
Gutxiren artekoa
nahasi ohi da bapo
eta nahasten den masa
morokil delako,
ze erraztasun dugun
eztabaidarako!
 

II

Durangoko Azokako
iragarki-txartel
betaurreko, txapel…
feminista zenbaitek
hartu zaitu goibel.
Auzia argitzera
ezin ninteke hel...
niri iruditzen zait
–ni beti hain txepel–
Arzaken antiajuz
Aita Joxe Miel.
 

III

Keparen diskak ere
eztabaida anitz
sortu ditu berriz…
betikoa omen da
sormenetik murritz.
“Espainiarrei jokoa
egin die egiz”
ez zituzkeen sortuko
diskak hainbeste hitz
Miguel Boseren ordez
Miel Joxe balitz.
 

IV

Futbol selekzioaz
hainbeste euskaldun
jardun eta jardun…
“Zazpi Euskal Herriek
bat egin dezagun”.
Orain nola Euskadi
Irratia lagun,
golak “sartu” ez baina
“egiten” ditugun…
“Euskalherrikoek bat,
zazpi egin ditzagun”.
 

V

Euskadi Sarietan
joan den bi urtean:
lumak atakean...
Eztabaida ostruka
ta antzaren artean.
Batak burua sartzen
omen du lurpean
ta besteak lepoa
moztu ta artean
ihes segitzen baitu
ahal dun bitartean.
 

VI

Iritzi kritikoa
behar zen garatu,
garuna eratu,
ez zedin axaleko
ustetan geratu.
Dena hitz egin behar zen
ta papereratu
baina hau pipertzen da,
hura minberatu…
aukeran ia hobe
da ez enteratu.

Doinua: “Esnesaltzailearena”.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2155/gotzon-garateri-jarriak I
Gotzon zenaren omenez,
borondaterik onenez,
esaera nahiz izaerari
berea emanez…
Etorri ahala joanez
beti praka-bete lanez:
“Ardi galdua atxeman leike;
Aldi galdua ez”.

II

Filologia eskola
baten beharra zegola;
hasi bazinen zuk ez zenuen
etsiko inola.
Jo hemen eta jo hola,
orain bai argi dagola!
“Epaitza ematen zaion aldera
jausten da arbola”.

III

Euskarak duen tamaina
bedi arrotzeko aina.
Horretarako legea alde
behar da estraina.
Frantzia eta España,
utik biak alajaina!
“xinaurrientzat ihintza uholde”
gertatzen da baina.

IV

Behorrak maite moxala
irudi unibertsala.
Jabetu zaitez zu joatean
gelditu gerala
“behiaren bosgarren txahala”
baldin bagina bezala.
Poz bat badugu zure iturritik
non edan badala.

V

“Inoren zer esangoak
lotzen dizkigu zangoak”.
Korapiloak askatzen daki
berezko magoak.
Esaera zahar lehengoak,
hango, horko, hemengoak…
muga guztiak gainditzen ditu
zenbaiten gogoak.

VI

“Apaizaren lapikoa…”
“Mahaikoa ez da nahikoa”
“Ikusi eta ikasi”aren
barne-zimikoa…
New York hiri handikoa,
Xiberun baserrikoa…
Gotzon, mundu bat sortu zenigun
geure neurrikoa.

Doinua: “Aizak hi mutil mainontzi”.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2153/uda-soinuei-adio I
Sarri zaratak soinuarekin
nahikoa alde ez al du?
diferentzia nabarmena da,
gutxi batzurentzat salbu.
Iraila hasten zaigun sasoian
ta udak indarra galdu…
soinuak berez urritzen dira
eta zaratak ugaldu.

II

Industrialde asko egin da
gunetikan aterata.
Irailarekin lanera doaz
auto pilak ilaraka.
Txirrindan gutxi abiatzen da
urruntasuna dela-ta,
orain autoek sortu ohi dute
enpresek hainbat zarata.

III

Eta zarataz ari garenez
goazen autotik motora:
motozalea igo daiteke
zarataren Olinpora.
Sikoanalistei galderatxo bat
azaleratuz gustora…
Azeleratze zaratarekin
nor sentitzen den asko da?

IV

Suhiltzaile ta anbulantzien
sirena hotsek ze gudu!
Zabor-biltzaile, belar-moztaile,
herri-lan asko ditugu.
Baina kexatu ote gintezkeen
ez nago oso seguru
aurretik “herri” daramanean
hobeto onartzen dugu.

V

Gure auzoko bizi(laguna?)
zergatik ez dugu hartzen:
egun eta gau, dinbi ta danba
etxe-hormak mailukatzen.
Gozatzen al du, iltze, puntapax
edo bro(n)ka-punttak sartzen?
Horren zioaz sikoanalistei
galdetzen ez naiz ausartzen.

VI

Egunotako sentimendua
bota dut halabeharrez
baina zaratak ez nauka zertan
jarri bekoki haserrez.
Bizi-seinale ere badela
uler bainezake errez:
Hil-kutxan ez da zaratarikan,
haurra sortzen da nigarrez.

Doinua: Andre txarraren bentajak.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2147/jai-eta-hedabideei-jarriak I
Egunkarien laurdena
(berrogei orritik hamar)
ez al dator puztu samar
dena festa, jaia dena
bat bestearen hurrena?
Nik eta festakideek
ditugun txoro-ideiek
orriak zergatik bete?
uztargaitz behar lukete
jaiek ta hedabideek.
 

II

Udan dena da “freskoa”,
datorrena, berezkoa...
barrutik ederra dena
kamera-lumen barrena
bihurtzen da groteskoa.
Madonnaren biajea
Hannoverkoan ajea...
denetik behar du prentsak
gurean roxarik ezak
gorritu du paisajea.
 

III

Festa da inprobisatze
erabatekoa, letxe!
Lege ezaren araua
Beraz, desegitaraua
ez loleku ta ez etxe.
Hori dena da, bai, jaia
desordua, desgaraia,
oinpe egosien salda...
zentzugabea ez al da
horren berri eman nahia?
 

IV

Egingo nuke apustu
bihar bertan juxtu-juxtu
egingo direla egin
egunkari atze-arin
eta telebista puztu.
Albistegiek arreta
edonon jartzen dute ta
ez da faltako egundo
atzoko auskalo nungo
marmitako lehiaketa.
 

V

Antzar, mozorrotu, zezen
koadrila bat builan ozen
Behin bati entzun niona:
“Hori ere bota, gizona!
botaka egiteko zen!”
Den-dena “ikusgarri” da
moda berrion harira
tematu delako norbait
Donostiko suak noizbait
irratiz emango dira.

VI

Egitaraua zabaldu,
bale, hori ongi dago
baina hortik aurrerago
ezerk zentzurik ba al du,
notizia denak salbu?
Joanez muturreraino
gehio balio du joino!
neronek froga dezaket
festako sentipen batek
milaka irudik baino!
 
Doinua: Dezima]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2142/hamalauri-jarriak I
Donostiara bertso kantura
joan gabeak aspaldian
maiatzak azken eguna zuen,
hamabitan, eguerdian,
Konstituzio plazan puntual
oholtzan geunden gu, geldi han...
Abiadura Handiko Trenan
aurkako ekitaldian.

II

Ibili nintzen Donostiatik
Zarautza ezin joanda.
Goizalderako heldu nintzen ta
hotsa entzun nuen, danba!
Hamalau ordun tartearekin
bertsoak eta eztanda
igual hargatik pentsatu nuen
“Hamalaun lana izan da”.

III

Trenaren kontra bildu hamaika
arrazoi eta ardura,
ehunka kolore, mila balore,
“pedo” eta pitzadura.
Baina edozein ez dut onartzen
nire bidaide modura
banaiz nor eta neuk jartzen diet
nire hitzei sinadura.

IV

Sabotaiaren xarmarik bate
ez zuen izan ekintzak:
markorik gabe hiru-lau ate
lur-zoluan kristal-printzak.
Kalteren batzuk izan zituen
enpresa baten egoitzak
baina batik bat kaltetu ziren
trenaren aurkako hitzak.

V

Batzuk galduta gabiltza beti
belaskak egun eta gau
eskerrak norbait baden argia
jarduten duena ri-rau!
Horrelakoen laguntza faltan
zer litzateke herri hau?
A zer bultzada trenarentzako!
eskerrik asko, Hamalau.

***

*Hamalau zer den ez dakinari
argibidezko bertsua
gure aitaren definizioz:
“indartsu, erronkosua”.
Modernoentzat sinonimoa:
“Zumosolko lehengusua”
ta fededunik oraindik balitz:
“Jaungoiko amorosua”.

Doinua: “Pello Joxepe”.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2137/gure-bost-ezaugarriri-jarriak I
Banidosoak gara pertsonak
horrek kentzen digu loa
“ni harro nago jaioterriaz”
“nik ze pektoral txuloa!”
urrutitik so dagonarentzat
nolako ridikuloa...
baina norberak ez du ikusten
bere atzeko zuloa.

II

Mugikortasun zaleak gara
A-8ra edo irten...
bat nora doan eta zergatik,
ez da samurra jakiten!
Hau eta hura egin nahi dugu,
eta dena ziztu baten
animalia bakarrak gara
ez dakigunak egoten.

III

Premiak sortzen dizkigutenez
kontsumoari nork laga
baina pertsonak premiak ditu
jan-edan-jaztetik hara...
Premia hoiek ase nahi eta
piztia sinistun gara
biak nahastuta zer geratzen da?
nikietan Che Guevara.

IV

Giza-andreok geurekoi gara
ez abereen antzeko...
“nire txakurrak”, “nire” behar du
sentiduren bat hartzeko...
Nola konpondu munduan bonba
atomika ez lehertzeko?
mila bilera behar badira
igogailu bat jartzeko.

V

Zorionaren bila hastea
giza-ezaugarri sakona
bistako denaz ohartu gabe,
bila hara, bila hona.
Hainbeste mende igaroarren
ez da jabetu pertsona
zorionaren itxaron-gelan
dagoela zoriona.

VI

Banidosoak, ezinegonak,
kontsumozale, bistan da...
geurekoi eta zoriongose
koktelak a zer eztanda!
Mundua oso gaizki doala
hamaika aldiz esan da...
okerrago ere joan daiteke
geu holakoak izanda.
 
Doinua: "Ai Txetxenia!"]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2132/izan-zaitez-norbait I
Mahai inguruan bildu
ta entzun dut noizbait
tankerako zerbait...
“niri halako ardo
zoragarria zait!”.
Moxkortzen ez bazaitu
hainbat listo-usaik
zuk ere dakizuna
azaldu nolabait
nor ez bazara ere
izan zaitez norbait.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/1785/zortzi-puntuan-poto-eta-guzti http://www.argia.com/argia-astekaria/1729/tantoa