eu http://www.argia.com/argia-astekaria/egileak/ana-urkiza ARGIA: Euskal Herriko astekaria http://www.argia.com/argia-astekaria/2266/antidoto-askea ]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2263/biderkatuak-eta-handituak http://www.argia.com/argia-astekaria/2260/gezurrik-faltsuena http://www.argia.com/argia-astekaria/2257/egia-mozorrotuak http://www.argia.com/argia-astekaria/2254/lurralde-marka http://www.argia.com/argia-astekaria/2251/munduaren-ertzak http://www.argia.com/argia-astekaria/2248/ilusio-makinak http://www.argia.com/argia-astekaria/2245/ardura http://www.argia.com/argia-astekaria/2242/kontatuko-dutena http://www.argia.com/argia-astekaria/2240/i-need-euskadi http://www.argia.com/argia-astekaria/2237/ametsen-ituna http://www.argia.com/argia-astekaria/2234/zer-kotizatu http://www.argia.com/argia-astekaria/2231/partaidetzarako-lengoaia http://www.argia.com/argia-astekaria/2228/anarkokontzientziaz http://www.argia.com/argia-astekaria/2225/eskuturrekoa http://www.argia.com/argia-astekaria/2222/kolektibitate-kutsakorra http://www.argia.com/argia-astekaria/2219/ahari-itsua http://www.argia.com/argia-astekaria/2216/aukeran-prest http://www.argia.com/argia-astekaria/2213/umorea http://www.argia.com/argia-astekaria/2210/beti-harago
Biok ala biok aipatu duzue, hala hola, ezetz esatea kostatu egiten zaizuela. Ezetz esaten ikasten ari zaretela. Jose Luisen idatzia irakurri nuenean, neure burua ere bere hitzetan islatua ikusi nuen. Eta laburpen gisa edo, zera idatzi nuen: “Baietz esaten erakutsi ziguten”. Hau idazterakoan, ordea, “lanaren” kontzeptua zen nik buruan nuena –eta ez, aurrekoan bezala, marketinaren eraginari nola erantzuten diogun–; erakunde, ekimen, ideia edo pertsonen aurrean erakusten dugun konpromisoarena.

Katixarena irakurri ostean, gainera, unibertsitate garaietara joan zitzaidan gogoa. Guk ere, lagunen artean, egin genuelako halako apustu handi bat. Ez zen, preseski, ahalik eta merkeen pasatzen saiatzearena, baina bai gure bizitzan, “superbizitzeko egiteko prest gaudena” (halaxe erabiltzen baikenuen terminoa). Ariketa interesgarria izan zen, benetan.

Ariketa hartatik, normala den moduan, denetik atera zen. Lagun batek, karrera on bat egin eta ahalik eta gehien espezializatu eta lan egonkor bat aurkitzea zuen asmo (Zuzenbidea ikasten ari zen); beste batek, irakasle ikusten zuen bere burua (Filologia ikasten ari zen): “Ikastetxeak eta unibertsitateak ez direnez sekula itxiko, beti egongo da irakasleentzako lana”, aipatzen zuen. Hirugarren batek, ingeniaritza ikasten ari zenak, ez zuen etorkizuna hain argi ikusten, izan ere, ingeniari asko ateratzen ziren urteak baitziren. Honek, musika ere ikasia zuenez, ingeniari bezala lanik aterako ez balitzaio, musika eskola partikularrak emango zituela esaten zekien. Bagenuen gure artean albaitaritza ikasten ari zenik ere, eta honek, “beti geldituko zaigu etxean matematikako klase partikularrak ematea” esaten zuen. Marinel batekin ezkondu eta hiru ume izango zituela esaten zuenik ere bagenuen tartean. Honentzako, zorionaren paradigma huraxe baitzen: herrian gelditu, aitaren bideak jarraituko zituen gizon bati lotu, eta familia ugari bat egituratzea.

“Gertatu hala gertatu, beti izango dugu lana”. Gezurra badirudi ere, halaxe sinatu genuen lagunen arteko itun sekretua.

Zertara noan? Bada, bizitzarekin eta eginbeharrarekin konprometitzen erakutsi zigutela; argi genuela “gu” ginela, eta ez beste inor, gure buruaren eta gure etorkizunaren jabe bakarrak. Etorkizunaren jabetzak ez baitu esan nahi “handitan” zer izan nahi dudan deskribatzea, etorkizun hori gauzatzeko “harago” joateko prest egotea baizik. Prest geunden eskuturretako botoiak askatu eta alkandoraren mangak ukalondora igotzeko.

Gaur egungo gazte olatu berriak ez dakit “harago” joateko ideia hau hain errotua daukan. “Konpromiso” hitza aipatzen duzunean feedback-a eskatzen dute, hau da, konprometitzen dira “beste aldea” ere konprometitzen den heinean, bestela, ez; eta etorkizunerako edozein apusturi ere ez diote adarretatik heltzen, “baldin eta” bat ez badago.

Badakit berriro ere muturreko egoerak kanpoan uzten ari naizela, zorionekoak hauek, baina, zorigaitzez, gehiengoak, dirudit, ez duela bere gaitasunean sinesten edo eta ez zaiola interesatzen bere ahaleginaren gainean apustu handiegirik egitea, badaezpada ere.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2207/ezetz-esaten-jakin
Geroago, eskaria eta eskaintza parekatu zirenean, publizitatea zentzuekin jolasten hasi zen eta mezua “nahi duzu” zen. Hau da, ez zen hain garrantzitsua behar duzun edo ez galdera, beharrak aseta baitzeuden, baizik eta kontsumitzaileari kontsumitzeko irrika sortzea zen helburua. Eta hemen, neurtzen zena, batez ere, originaltasuna zen. Hau da, halakoak egindako bidaia exotikoa, bestelakoak erositako ez dakit zein artistaren txaketa laranja kolorekoa, edo eta mileurista baten urteko soldata osoarekin ere ordaintzea posible ez litzatekeen ardo botila aipatuarekin egindako afaria.

Orain, ostera, eskaintza eskaria baino handiagoa da eta mezua, aurreko “nahi duzu” horretatik “ahal duzu” delakora pasatu da. Jada ez dago beharrik, ezta nahikundeari mugarik jarriko dionik ere. “Zuk eskatu eta emango zaizu” bezalako ideiak dira jaulkitzen zaizkigunak. Eta, hemen, neurtzen dena, ausardia da. Hau da, zein den zein baino ausartago bekainetaraino zorpetuta bizitzeko.

Arazoaren muina zera da: marketina gure bizitza estiloarekin sartu den honetan, are eta EZ esateko indar gutxiago dugula; originalak eta norbanako izaera sendodunak izateari uzten ari gatzaizkiola; denok denotara ere arditxoak bezala gidatuak izateaz kontent gaudela; ez dugula errebelatzeko asmorik; errebelatzea zer den ere ez dakigula, jada. Elektratresnak behar zituztenek beren garaian egiten jakin zuten bezala... Arrastaka garamatzan modan-egoteko-ideia honen aurrean oso barne azterketa gutxi egiten dugula. Eta azaletik hizketan egiten hasi eta ardiak garela onartzen dugunean, beste aldera begiratzen dugula.

Marketina argia da. Badaki kontsumitzaileari nondik jo. Badaki haren bihotz eta burmuinera nola heldu. Ondotxo dakielako kontsumitzaileak nola funtzionatzen duen. Kontsumitzailea da, ordea, marketin horren aurrean heldua behar duena izan. Originala. EZ esaten jakin.

Eta, bestela, begira dezagun gure gazte jendeak zein nolako arazoak dituen EZ esaten ez jakiteagatik: EZ esaten jakin garaiz, moldez eta indarrez.

Ez dakit Jainkoak igandea publizitatea egiteko gorde zuenentz baina kontsumitzaileak ez duela asteko egun bat bera ere gorde bere jokaera aztertu eta merkatuaren aurrean posizionatzeko, hori argi dago. Zenbatek egiten al du azterketa hau: zer behar dut, zer nahi dut eta zer ahal dut, benetan, publizitateak eta urliak bestelakorik esaten badute ere?

Galdera horiei originaltasunez erantzuteko indarra eta ahalmena duenarentzako marketina sobera dago. Alta, haren eragina ere.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2204/sari-makina-berria
Baina filmetan haina ikasten du batek bazkari edo afarietan. Mahai inguruan jartzen zarelarik, pertsonaiaz inguratzen zara. Bakoitzak bere istorioa dauka. Eta gehienek, beren istorioa kontatzeko irrikaz hasten dute oturuntza. Eta zuhurtzia eta elegantzia hain urria den garai honetan, hamaika gidoilariren lan frustratua ezagutzeko aukera izaten du batek.

Egungo berriak komentatuz hasi genuen bazkari batean egotea gertatu zait oraintsu. Eta batek, nik noizbait aipatu izan dudan euskararen gainean aplikatu beharko litzatekeen CRM delakoaren gainean galdetu zidan. Bere buruhaustea ez zen hainbeste nola funtzionatzen duen jakitea, sistemaren funtsa ulertzea bezainbeste. Funtsa, ostera, norbanakoaren gainean zuzenean lan egiteko aukera izatea eta norbanako bakoitzari neurrira egindako zerbitzua eta arreta eskaintzea besterik ez da.

Eta hor hasi zen bazkariak eman zuen gaia.

Hezkuntza Sailak emandako datuak aireratu zituen batek: Espainian, ikasleen %65ak ez duela batxilergoko titulurik erdiesten. Eta titulua lortzen duen %35 horretatik, batzuk FPra eta besteak unibertsitatera, %15ak irakurtzen omen du, urtean, ikasketekin zerikusirik ez duen beste libururen bat. Egun daukagun hezkuntza sistema guztiz anakronikoa dela esatera ausartu zen mahaikide bat. Europan atzeratuenetarikoa. Ikasle guztientzako materia edo gai berberak eta gela guztia batera eramateko sistema omen gurea. Eta hainbatetan goraipatzen dugun talentua deskubritzeko ahaleginak egin ordez, atzetik datozen ikasleak integratzeko ahalegin tzarrak egitea omen gure buruhauste nagusia. Mahaikide hau, beraz, ikasleen artean bereizketa egitearen aldekoa zen; bakoitzari bere neurrira ikasketak planteatzekoarena.

Bazkarian aurrera, “gauza” sozialari buruz hitz egitera egin genuen jauzi. Eta han, beste batek, aurreko gaiarekin lotura eginez, zera aipatu zuen: gure artean bazirela bi lagun, batak zorte ikaragarri handia izan duena eta besteak ez. Zorteduna, hain zuzen ere, bere garaian batxilergoa bukatzera heldu ez zenetako bat zen. Hark, ikasketak utzi eta berehala aitarekin iturgintzan hastea egin zuen hautu. Besteak, ikasten jarraitzea. Iturginari, babes ofizialeko etxe bat tokatu zitzaion eta berehala hasi ahal izan zuen bere neskalagunarekin bizitzen. Ikasten jarraitu zuenak, lizentziatura eta ondoko masterra bukatu arte ezin izan zuen neskarekin bizitzen hasi. Iturginak, gaur egun, etxea eta bi kotxe dauzka, eta masterra bukatu zuena, enpresa handi bateko sail baten zuzendaria da. Pozik dago hein batean, halaxe izan zedin ikasi baitzuen. Baina gau asko egiten ditu lorik egin ezinik laneko ardurak direla bide, babes ofizialeko etxerik eskatzeko aukerarik ez du izan, eta hipotekak itota daukalako umeak edukitzeko zain egotea erabaki du bikoteak. Artean, iturginak baino gutxiago irabazten du.

Eta CRMaz galdetu zuenak itsu itsuan bota zuen: “gauza” sozialean ere, multzokoak garela hemen. Denontzat berdin, beti ere, atzeren dagoenari begira. Eta ezetz, ogia ahaleginaren arabera banatu behar dela. Beharrak denok ditugula. Baina saritu behar dena ahalegina dela. Badela garaia, pausoa eman duenari begiratzekoa. Ematen duenari eman duenaren neurrian erantzutekoa.
Norbanako bakoitzari banan-banako arreta eskaini behar zaiola indartuz doan garai honetan, gai hau filma baterako gidoi lez aurkeztea proposatzera ausartuko naiz, norbaitzuek besteen azalean interpretatua ikus dezaten eurei hartzea dagozkien erabakietarako ideiak.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2201/herri-irabazleak
Nire ustez, ostera, argazkiekin eta grabazioekin zuzeneko zerikusia duen beste aspektu batek dakarkigu arestian aipatutako askatasunaren ukapena. Eta zera da: jarrera estereotipatuaren sorkuntzarako daukagun joera gaixotua. Eta azalduko dut: gure herri txiki hau aurreratutzat jotzen dugu: bai teknologiaren arloan, bai industrian, orokorrean kultura mailaz hitz egiten dugunean... eta ez daukat ukatzeko. Baina ez da uste dugun bezain aurreratua, batez ere, gure eskualdeetatik irtenez gero, haragoko mugetan ikus dezakeguna kontuan hartzeko gai bagara.

Oso mugatua dugun alderdia, elkarrizketarako gaitasuna, negoziaziorakoa eta elkar bizikidetzarakoa da. Kaleko kamerek ez naute, beraz, hainbeste artegatzen, ez baitaukat lapurretan egiteko asmorik, ez eta kaleko bakea haustekorik ere.

Biziki kezkatzen eta mintzen nauena da, ordea, nire herrikideekin hizketan egiteko zailtasunak izateak. Eta oraingoan ez naiz hizkuntzaren erabileraz ari. Hain zuzen ere, euskaraz hitz egiten dugunon arteko entendimenduaz ari bainaiz. Kezkatzen nauena da, aldez aurretik elkarrizketarako mugak jarrita daudela sumatzeak. Ateak itxita aurkitzeak.

Ume batek beste bati poloniarra, beltza edo neska delako ez duela berarekin jolastu nahi esango balio, eskuak burura eramango genituzke. Eskandalagarria irudituko litzaiguke. Ostera, ume batek beste bati “diferente pentsatzen duzulako ez zaitugu taldean nahi” esaten badio, eta gertatzen da, ez da ezer gertatzen. Ez al da maila bereko aberrazioa? Ez itxuraz... eta galdetzen dut: Umeek ala gurasoek pentsatzen dute “diferente”? Eta “diferente” pentsatzea al da hain eskandalagarria?

Hizki handiz idatzitako “askatasuna” aldarrikatzen dugu. Eta hala behar du izan. Baina berdin pentsatzen dutenen askatasuna da, antza, eskatzen duguna, zeren eta askatasun horren eskaera bera egiteko beste batzuena mugatzeak ez gaitu arduratzen ez asaldatzen.

Aske izateko, kamerarik eza baino areago eskatuko nuke nik pentsatzen edo adierazten dugunarengatik presiorik eta mehatxurik nozitu behar ez izatea.

Eta herrialde aurrerakoi baten jabe izan nahi baldin badugu, ikasturte hasiera honetan, matrikulatu gaitezen elkar bizikidetzan, mehatxurik gabeko negoziazio karreran, eta nahitaezko asignatura den elkarrizketarekiko errespetuan. Negoziatzean, norbere jarrera zaintzea bezain garrantzitsua baita bestearena ezagutzea. Baina horretarako, entzuten jakin egin behar da eta entzuteko, errespetu gutxienekoa erakutsi. Hori guztia bete ondoren, negoziazio ahalmen handiena duenak irabaziko du.

Negoziazioaren beldur denak, ostera, mehatxua, azpiraketa eta mendekua erabiliko du. Irabazlearen itxura atera nahiko du. Baina jarrera itxi horretatik ez du emaitza garbirik lortuko. Jarrera bien artean lehen baino distantzia handiagoa egotea besterik ez.

Herri honek, ostera, irabazleak behar ditu; ez “talde-irabazleak”, berdin pentsatzen dutenena, herri irabazleak edo diferente pentsatzen dutenena baizik.

Eta hau guztia, aurrera egiten dakien herri plurala garela esateko; eta ez kameraz jositako herri babestu eta oraindik itxia dela erakusteko.]]> http://www.argia.com/argia-astekaria/2198/argazki-mutua
Baina badira argazki batzuk, fotoetan agertzen ez direnak –edo bai– eta burmuinean, paperean edo ordenagailuko artxiboan baino hobeto iltzatzen direnak eta gordetzen ditugunak. Zirrarak, kasu.

Aurtengo udako fotoetariko bat, preseski, zirrara batek osatzen du, nirean. Eguraldiari dagokionean uda ederra egin du; oporrak edonon eginda ere, gustura gozatzekoa; baina oporraldia hasterakoan bazuen nire barruak hutsune bat. Gobernu berriaren norabide oraindik ezezagunak sortutako halako sentsazio antzua batetik, eta bestetik, egoera horren aurrean, gu guztiongandik ikusten nuen halako “baretasun” ez gomendagarria. Zain gaudela dirudit, bakoitza bere erlategian sartuta, etorriko denerako aterkiak gertu... Eta udan, badakigu, argazki-makina lepotik zintzilikatzen dugunean, arazoak desagertu egiten direla –edo hala dirudi–, “allakuidaus” esanda.

Abuztuaren bukaera aldera, ordea, “Itoiz Suite” entzutera joan nintzen. Juan Carlos Perezek Itoizen abesti ezagunenetakoak orkestrarentzako nola bikainki egokitu dituen ezagutzera eta, bidez batez, gozatzera.

Eta hor hasi nintzen ni, espero gabe, antzokiaren erdian, argazkiak birpasatzen. 80. hamarkadakoak atera nituen, lehenik. Ume nintzenekoak. Nire lehen literatur irakurketak birpasatu nituen gero. Eta aldaketa eta espresatzeko bide berrien egarri zen euskal gizartea etorri zitzaidan burura. Segurtasun sentsazio faltsu baina eder batek harrapatu ninduen, memoria traidoreak baizik eskaintzen ez duena.

Eta musikaren unibertsaltasunaz gozatu nuen. Behin baino gehiagotan defendatu izan dudan bezala, ulertzeko itzulpena behar duten hizkuntzak onartzeko modurik onena, itzulpenik behar ez dutenekin lotzea dela sinetsiz. Hauen artean, errege, musika.

Juan Carlos Perezek, Itoiz desagertu eta 20 urtera, gutxi gora-behera, musikaren unibertsaltasunaren entsegu bikaina aurkeztu digu. Plazakoak ziren kantuak, gureak bakarrik –esan genezake bekatu eginik–, guztionak egin ditu, gu pandemikoa erabiltzera gonbidatuz bertsio sinfonikoari esker. Itoizen lengoaiari eta estetikari eutsiz, dimentsio berri bat erakutsi digu; ez dut esango jasoagoa, derrigorrez, baina bai, ezbairik gabe, unibertsalagoa.

Eta eroso sentitu nintzen. Malko bat baino gehiago erauzi zizkidan eta zirraraz bete, argazki zaharrak orain aldira garraiatu ahal izan nituelako; kolore horiko argazkietako zirrarak, oraindik, bizirik dirauela salatu zidalako. Urtaro edo ikasturte berriari, behin berriro, ilusioz eta indarrez jarduteko arrazoi bat, gutxienez, eskaintzen zidalako.

Ez dut argazkirik behar nor naizen agertzeko, non egon naizen edo zer pentsatzen dudan azaltzeko. Baina zirrarak behar ditut. Zirrarak konpartitzeko. Zirrarak konpartituz onartuko didalako “besteak” ni zer naizen, non nagoen eta nola pentsatzen dudan. Zirrarak konpartitzeko, ordea, lengoaia eta estetika autentikoak ulertuko dituen hizkuntza unibertsala behar dugu.

Udako albuma prestatu beharko banu, paperean mutua den argazki bat aukeratuko nuke: euskal musikari baten partitura eder bat. Eta paperezko edo argazki digitalak ez bezala, sentimenduak eraldatzeko gai diren esperientziak konpartituko nituzke.]]>